U sözlüğü · madde
emgek isim
Tanım
- Acı, ıstırap, sıkıntı: “sini ḳoldı tün kün bu emgek bile” gece gündüz bu sıkıntıyla seni diledi; “yıl ay tutġunı boldum emgek bile” yıllarca sıkıntıyla tutsak oldum; “bulmaslar özleri içinde emgek” içlerinde bir sıkıntı bulmazlar; “emgek körü ulındı” sıkıntı görüp inledi; “bilnip ajun emgekin tükel uḳar” dünyanın sıkıntısını tümüyle anlar. Tanıklar: KuTKB2DLT2
- (Budist metinlerde, Sanskritçe duḥkha) varoluşun acısı: “ed tavar … yoḳ kurug emgek tözlüg” mal mülk boş, acı özlüdür; “emgekte nom bilge bilig” acı hakkındaki öğreti bilgisi; “sansar emkekintin ozḳalıı” sansaranın acısından kurtulmak için; “avış tamu emkekin biltürtüŋüz” Avīci cehenneminin acısını bildirdiniz. Tanıklar: MaitAbhTT2
- Zahmet, emek, güçlük: “telim tapġı erse üküş emgegi” hizmeti çoksa zahmeti de çoktur; “munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip” bunun emeğini hizmetini bilip karşılığını vermeli; “alpın emgekin toyın kıltı” güçlükle, zahmetle rahip yaptı. Tanıklar: MaitKB2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
emgekin, emgegi, TT’deki emkek yazımı vb. biçimler bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): emgek — yalın hâliyle 183 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- emgeki 14 (KB, Sek, KİP) · ėmgėki 1 (IB)
Çekimli biçimler (33):
emgeki 14
emgekin 13
emgekte 13
emgekke 11
emgekig 11
emgekniŋ 8
emgektin 8
emgekinte 7
emgeklerinte 6
emgeklerke 6
emgeklerig 6
emgekleri 4
emgeke 4
emgekler 3
emgekindin 2
emgeklerte 2
emgeklerintin 2
emkekin 2
emgekimiz 1
emgegi 1
emgekde 1
emgekimizni 1
emgekini 1
emgeklerim 1
emgeklertin 1
emgekemezin 1
emgekintin 1
emgekiŋ 1
emgklerintin 1
emkek 1
emgekni 1
emkekintin 1
ėmgėki 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (11) →U Uigurica I-IV
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y.32-8–10 | barır-bız tip . . öz biligsiz bilge küçinte bu muntaġ | emgek | içinte aġtaru tongtaru tegzinür-ler |
| U II, T II B1-7-28–29 | bürtmek tıltaġınta meŋi teginmek | emgek | teginmek igin açaġı teginmek blgülüg bolur |
| U II, T II S.2b-1-6–8 | bosuş ḳadġu | emgek | tutyaḳ sıḳıġ tangıġ uluġ emgek-lig ög-mek blgülüg bolmaḳı bolur |
| U II, T II S.2b-1-9–11 | … -ḳa tekim -lig bodistv sansar -nıŋ baru evril-–mekin uḳup nerü tevrilmekin | emgek | siz uçuz uḳar |
| U II, T II Y 10-7 | kim ḳayu kişi ḫuanşı ım pusar-ḳa tapınmaaḳ udunmaḳ tegürgeli | emgek | emgenser ol … [?tölü]ki neŋ yoġsuz bolmaz |
| U II, T. III M. 207 a.-11–26 | … i--ler ėligi ḫurmuzta tŋri-niŋ adaġ-lar-ınta töpüsi üze yükünüp ıya taya-a | emgek-e | . . e emgek-e tėp . . ulıyu sıḳdayu tŋri-ler ėligi ḫurmuz-ta tŋri--ke inçe … |
| U II, T. III M. 207 a.-11–26 | … urmuzta tŋri-niŋ adaġ-lar-ınta töpüsi üze yükünüp ıya taya-a emgek-e . . e | emgek-e | tėp . . ulıyu sıḳdayu tŋri-ler ėligi ḫurmuz-ta tŋri--ke inçe tėp sözleti |
| U II, T. III M. 207 a II.-59 | bu tŋri urı-sı muntaġ osuġluġ uluġ türlüg onçsuz serinçsiz | emgek-lerig | tegingülüg bolsar muŋa ançulayu kelmis ayaġġa tekimlig köni tözüni tuimıs … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … aḳu tegmekei .. neŋ bı bıçġu tegmekei .. neŋ ėsig ig tegmekei .. neŋ artuḳ | emgek | ada kelmekei .. neŋ oot suv adası tegmekei .. neŋ alḳu ayıġ ḳılılmıs ės kü … |
| U II, T. II, Y., 48-54–56 | … oġurta bu adiştit üze tutmış ayıġ ḳılınçımın anta kşanti ötünüp bu sansar | emgekindin | ozmaḳım bolzun |
| U II, T. II, Y., 48-67 | … aŋun-ḳa bu buyan edgü ḫılınç küçinte közünür-de igsiz bolup kininte sansar | emgekindin | ozmaḳları bolzun |
Aynı gövdeden maddeler
“emgek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).