Mait sözlüğü · madde
bilge sıfat
Tanım
- Bilge, bilgili, akıllı: “biligsiz otın sen ay bilge ḳuta” ey bilge, bilgisizin derdine sen deva ol; “anıŋ ara bir bilge kişi” onların arasında bilge bir kişi; “bilge tunyuḳuḳ ben özüm” ben kendim Bilge Tunyukuk; “türük bilge ḳaġan” Türk Bilge Kağan; “bilgelerke” bilgelere. Tanıklar: KTBKT2KİPKB
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “ormaġlıġ bilge biliglig” olgun bilgelikli; “bir bilge biligin kutrulmış” bilgelikle kurtulmuş; “tükel bilge” her şeyi bilen (Buda’nın sanı): “tükel bilge biliglig tŋri tŋrisi burḫan” her şeyi bilen tanrılar tanrısı Buda. Tanıklar: HuastKİPSek3Mait3Abh3ManUSukhShoRKB
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilge — yalın hâliyle 569 kez
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (123) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
123 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00235–00241 | taḳı yėme bir | bilge | biligin kutrulmış atlıg boşġutsuz tınl(ı)ġ (bar) kim bilge bilig küç--inte … |
| Mai.Tek.004.33–37 | … ġarġulug bu ... -larka süzülüp kutġarġulug ol tın(lıg) alku srvatyan atlıg | bilge | bilig küçin- -te uḳa yarlıḳar erdi.. |
| Mai.Tek.007.46–50 | … g balıḳ az ınallar inçe tėp saḳınç saḳıntılar.. birükin bu yėr suvda tükel | bilge | bur--kan yėg ermedi erser |
| Mai.Tek.008.28–30 | anta (te)gip badari bramanta ulatı ulug | bilgelerig | nom bilge bilig og(rın)ta muŋadturtı |
| Mai.Tek.008.56–59 | … kılmaḳlag yaŋı-ı kün ogrınta mintide maru mıŋ yılka tegi tözün kişi--(ler) | bilge | yalaŋuḳ(la)r maytrı burkan |
| Mai.Tek.012.13–19 | anın amtı | (bi)lge | baḳşı ulug ėlig ezrua teŋri yėrinte tugġalı arıg erzün bu savag ėşidip aŋs … |
| Mai.Tek.021.07–13 | … t)ü ürlüg aşın işgün ... todurdı kanturdı erser.. men ... anı tözünler ... | bilge | biligin ögrünçün todurtum (kantur-) -um.. ol mėni yėrtinçülüg suvın ... ar … |
| Mai.Tek.026.07–10 | yarat- ... öŋi kiterip (antag) osuglug ürük amal tünün ... - / tükel | bilge | ma(ytrı) ... lkşanın yarataglıg |
| Mai.Tek.038.18–24 | … uvı--nıŋ yüleşürgeli bolmaz.. erser.. ançulayu yėme mėni osuglug kız kısġa | bilge | biligligler neŋ biligin tözün maytrınıŋ bilge biligiŋe yüleşürgeli bolmaz. … |
| Mai.Tek.038.35–36 | ezrua teŋri teg | bilge | bilig--lig bolsarlar |
| Mai.Tek.041.50–52 | utġuraḳ | bilge | biligin adırtlayu uḳar kaçıg atkan--ġu törü bilig köŋül birle kavış--ıp bö … |
| Mai.Tek.048.05–07 | ötrü tükel bilge maytrı burkan öŋre kisreki üdlerig | bil--ge | biligin koduru kolulap şanki toyın--ka inçe tėp yarlıḳayur |
| Mai.Tek.054.08–14 | ötrü tükel | bilge | maytrı burkan lu ordusıntın ünüp kitamati kent uluştaḳı tınlıglarka yėti k … |
| Mai.Tek.057b.32–34 | yine ök tükel | bilge | şaḳimun bur--kannınŋ koḳaliya atlıg inisi toyın erdi.. |
| Mai.Tek.063.14–19 | … dup teŋri yė(rinte) yalaŋuḳ et-özinte tuġarlar (k)içimedin ara ikile tükel | bil(ge) | (mayt)rı burkan birle kavışır(lar) |
| Mai.Tek.064.28–30 | bizni tükel | bilge | maytrı burkan körmezün erdi.. bu yėme ... teŋri yalaŋuḳ kuvraġı ... (e)rdi … |
| Mai.Tek.065.30–33 | … arınta ayıg kılınçlıg yıl- ... - / / up evirip ... tamular ... ..... tükel | (bilge) | maytrı bu(rkan).. -d- |
| Mai.Tek.069.35–37 | terk üdün ulġadıp bedüp tükel | bilge | maytrı burkan nomınta toyın bolup arhant kutıŋa tegirler |
| Mai.Tek.070.27–30 | … et-özinte erken burkanag bursoŋ kuvraġı birle sevmez amranmaz erser nomçı | bilgelerig | nomlayu olurur körüp nomın ėşidigse- |
| Mai.Tek.070.46–48 | biz tükel | bilge | maytrı burkan kutıŋyaḳın teggeli yüzin körgeli bolalım erdi.. |
| Mai.Tek.071.26–32 | … r)ler.. olar öŋreki ögre--(tig) ... - / / inçe saḳınç saḳıntı--(lar tükel) | bilge | maytrı burkan / / arka (bizni) körzün erdi |
| Mai.Tek.071.53 | ötrü tükel | bilge | maytrı burkan inçe tėp yarlıḳayur.. |
| Mai.Tek.074.17–28 | … ş tsuyların irinçü--lerin tijit kşanti kılu ögrenmiş erserler.. olar tükel | bilge | maytrı burkanıg körüp inçe saḳınç saḳınur--lar.. |
| Mai.Tek.074.40–43 | … rin--çüde boş bolalım kşanti bolzun ötrü toyınlar tamuluglarıg körüp tükel | bilge | maytrı burkanka inçe tėp ayıtu ötünürler |
| Mai.Tek.076.15–21 | anta (ö)trü ol tamuluglar tükel | (bil)ge | maytrı burkannaŋ (ya)ruḳ yal(t)rı- -kıŋa börtü--(lü)p köŋülleri kögüzleri … |
| Mai.Tek.079.06–10 | … ar inçe tėp (ötünürler) kayu erki teŋ(rim bėş) türlüg tıl- -tagl(ar tükel) | bilge | maytrı burkan inçe (tėp) yarlıḳayur |
| Mai.Tek.080.11–14 | toyınlar ayıtı ötünürler utl(ısı) ... ayıg kılınçlarnıŋ antag ... tük(el | bilg)e | maytrı b(urkan inçe) tėp (yarlıḳadı) ... |
| Mai.Tek.082.08–12 | bilge bilig--(ig boşg)unmış | bilgelerig | (tod uç)uz kılsar- -lar.. küniçi ... - / i küçlüg bol(u)p tınlıg(larıg) .. … |
| Mai.Tek.085.37–43 | … . -i kuvrag ... a / - ... -g korkup anıy / - ... (ayaların) kavşurup tükel | bilge | (maytrı) burkanıg umu(g ınag) t(utup) inçe tėp ötüg (ötünti) ... |
| Mai.Tek.087.11–12 | ötrü tükel | bilge | maytrı burkan törtünç dyan (teŋ)ri yėrinteki dyan saḳınç(tı)n ėnip |
| Mai.Tek.089.31–33 | y(ėti otuzu)nç ıḳi p(a)t(a)r ulug ayıg ayamaḳın tükel | bilge | maytrı burkan adaḳınta yinçürü yükünüp inçe tėp ötüg ötünür |
| Mai.Tek.090.01–03 | brhmavati katun birle kavışıp tükel | bilge | maytrı burkanag ayaġalı aġırlaġalı kelirler ... |
| Mai.Tek.091.20–29 | … rı yarlıḳamış amtı siz tört türlüg tirin kuvragnıŋ yalavaçımız boluŋ tükel | bilge | teŋri teŋrisi burkan tapa barıp inçe tėp ötüg ötüŋ siziŋte öŋi üdrülüp yal … |
| Mai.Tek.104.01–18 | … burkan begürer yaŋı kün küsençig körünç birle tuşar yėme kayu tınlıg tükel | bilge | teŋri teŋrisi burkan--nıŋ tıltaġın edgüsin asag tusulug çoġın yalının öp s … |
| Mai.Tek.111.34–36 | ... inçip ilkideki ... -igleri üçün inçe ... -rler ... tükel | bilge | maytrı (burk)an bizni körmezün |
| 4b-11–14 | … atun alḳu ḳunçuylarda oġuş töz körtle körk meŋ-iz ḳut buyan ç(a)ḫşap(u)tın | bilge | biligin yėgedmiş erür . . |
| Mai.T-11.13b.02–10 | … rin körüp brḫmayu purohit-ḳa inçe tėp tėyürler .. uluġ ögrünç köŋül öritiŋ | bilge | baḫşı siziŋ oġul<l>uġ eridiniŋizni(n)g ḳutın buyan ın siziŋte ertuḳ neçük … |
| Mai.T-11.14a.18–24 | … aḫşı osuġluġ erür .. titrüm teriŋ yörüglerig ujak ınaġıŋa bilgeli bolur .. | bilgelern(i)ŋ | bilge biligleri bitig ujak oġrınta yitmez .. yoḳadmaz .. ḳayu kişike bilig … |
| Mai.T-11.15b.03–09 | … enlig kök kalıḳda turmış tŋriler .. inçe tėp tėyürler .. brḫma tėser tükel | bilge | burḫanlar-n(ı)ŋ atı-ı bolur .. |
| Mai.T-11.16b.08–11 | ezrua tŋride ulatı tŋriler | bilge-lerin(i)ŋ | brḫmayu purohiti-da ulatı yalŋuḳ bilgeleriniŋ baḫşısı bolur … |
Aynı gövdeden maddeler
“bilge” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).