Mait sözlüğü · madde
bol- fiil
Tanım
- Olmak; var olmak, meydana gelmek: “bir ök bol tidi, boldı ḳolmış ḳamuġ” ‘ol’ dedi, dilediği her şey oldu; “türk bodun yoḳ bolmazun tėyin, bodun bolçun tėyin” Türk halkı yok olmasın, halk olsun diye; “yaġı boltı” düşman oldu; “tutyaḳ tıltaġınta ḳılınç bolur” (tutunma) sebebiyle eylem oluşur. Tanıklar: KTBK2MaitKB
- Olmak, bir duruma girmek (adlarla): “ḳalı bolsa begke” beye olursa; “köni bol, könilik ḳıl” doğru ol, doğruluk et; “tapuġçı bolġuluglar” hizmetkâr olacaklar; “çkrwrt ilig ḫan bolġuluḳ oġul” cihan hükümdarı olacak oğul. Tanıklar: MaitKB2AH
- (Yardımcı fiil) -abilmek, olası olmak; gereklilik: “bilgeli bolur” bilinebilir; “bolġu kergek” olmalıdır; “körgeli bolaḳ” görülebilir; “boldaçı” olan, olacak. Tanıklar: MaitAbh2ShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bol- — yalın hâliyle 109 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- boldı 358 (KB, KuT, Abh, AH) · bolḍı 1 (KB)
- bolġay 152 (KuT, KB, Abh, Mait) · bolgay 2 (Man)
- bolmaḳ 96 (Abh, ShoR, Mait, U) · bolmaq 8 (ShoR)
- bolmaḳı 12 (Abh, Mait, U) · bolmaqı 2 (ShoR)
- bolġuluḳ 12 (Abh, Mait, ShoR) · bolġuluq 2 (ShoR)
- bolmışḳa 4 (Abh) · bolmışka 1 (Mait)
- bolmaḳın 4 (Abh, KB) · bolmaqın 1 (ShoR)
- bolduḳta 3 (Abh) · bolduqta 1 (ShoR)
- bolġaylar 3 (KuT, Mait) · bolgaylar 1 (Man)
- bolġulug 2 (Mait) · bolġuluġ 1 (TT)
- bolġuluglar 2 (Mait) · bolguluglar 1 (Mait)
Çekimli biçimler (203):
bolur 1.219
bolsa 462
boldı 358
bolup 232
bolmaz 229
bolmış 180
bolġay 152
bolmaḳ 96
bolu 93
boltı 79
bolġa 68
bolzun 67
bolġu 65
bolsar 60
bolmasa 57
bolurlar 52
bolġalı 41
bolma 39
bolmasar 39
bolsu 30
boldılar 28
boldaçı 27
bolayın 27
bolmaḳlıġ 26
bolsun 24
bolġıl 19
boltum 18
bolmaġay 17
bolsalar 17
bolalım 15
boltaçı 15
bolurın 15
bolmaġıl 14
bolmazun 13
bolmaḳı 12
bolġuluḳ 12
bolmaġu 11
bolduŋ 11
bolzunlar 11
bolmazlar 10
bolmaḳıġ 10
bolġai 10
bolmaġınça 10
boltılar 9
bolmas 9
bolmaŋlar 9
bolmadı 9
bolsamiz 8
bolmaq 8
boldum 8
bolḳai 7
bolmadılar 7
bolun 6
bolurmu 6
bolmiş 6
bolġusı 6
bolġuçı 6
boluġlı 6
bolmasun 6
bolsunı 5
bolmaġ 5
bolmadaçı 5
bolmaḳnıŋ 5
boltumuz 4
bolmışḳa 4
bolmaduḳ 4
bolmışı 4
boltaçılar 4
bolsarlar 4
bolmaḳın 4
bolġuluḳlar 4
bolmışın 4
boluŋlar 4
bolġuḳa 4
bolmatı 4
bolsam 4
bolsunlar 3
bolmaġı 3
bolmışlar 3
bolmamaḳ 3
bolmamışı 3
boltuŋ 3
bolumaz 3
bolduḳta 3
bolurmiz 3
bolmazın 3
boluŋ 3
bolayı 3
bolġaylar 3
bolmaḳdın 3
bolmaḳlarta 2
boltuŋuzlar 2
boltuḳda 2
boltuḳta 2
boltuḳınta 2
boltıı 2
bolulr 2
bolmadım 2
bolmadın 2
bolurda 2
bolduḳum 2
boldaçısın 2
bolmamış 2
boluġlılar 2
bolmaḳḳa 2
bolsaŋ 2
bolça 2
bolçun 2
bolġalar 2
bolġatım 2
bolmaqı 2
bolġulug 2
bolġuluglar 2
bolġuluq 2
boldımız 2
bolġusuz 2
bolmaḳta 2
bolġusın 2
bolġuça 2
bolgay 2
… ve 83 biçim daha
Bağlamlar
Bütün geçişler (343) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
343 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.13–19 | … ) ed tavar barça tolp karılsar alp bulġu--lug kişi et-özin bulmışım yoḳsuz | bolġay | anın amtı türk yigit erken kayu erser bir nom bitig biti--telim burkan şaz … |
| Mai.Tek.00225–00228 | … ar kim kam(ag-) -da üstünki arhantlarnınŋ edgüsin erdemin bulġalı tegimlig | bolur | .. |
| Mai.Tek.007.38–39 | yaşınıŋ anası klyani birle upa- -sanç | boltı--lar | |
| Mai.Tek.008.39–43 | toyın | bolur | edgü ... todmaz kanmaz kėçmez ... -g oġul törüsinçe (tigin) öge atıŋa tegi … |
| Mai.Tek.018.10–14 | … maytrı bodis(a)v(a)t--nıŋ kerti körki yitlinip toyın dıntar körki belgülüg | boltı | .. |
| Mai.Tek.019.29–32 | … -özi bulmışıŋız yėgde yėg ne üçün tėp tėser udumbar çeçek yüleşi alpta alp | bolġulug | burkanlarnıŋ yėrtinçü / / arka ... bulur.. |
| Mai.Tek.022.01–03 | ? 133 290 376 ... kamag bursoŋ ... buşı bėrzün mėni yėme ayamış | bolġay | .. |
| Mai.Tek.028.04–07 | … lüg taluy ögüz suvı turur antada içti(n) (t)egir- -müleyü altun--lug k ... | bolur | |
| Mai.Tek.030.05–07 | ol antag türlüg ... -zlayu yitinçsiz orunl / / ... - / belgülüg | bolur--lar | ... |
| Mai.Tek.031.24–31 | … ordusı otra yėrinte yarım (ko)rış kėŋi yarım koruş teriŋ ... erdnilig yul | bolur | |
| Mai.Tek.033.44–47 | … sansar içinte ol antag tınlıg oglanı yoḳ kim meniŋ ögüm kaŋım kam kadaşım | bolmadılar | erser.. |
| Mai.Tek.035.03–09 | üd | boltı | katunum ili(nçü-) -legü yėmişlıḳke öngül(üg) ötrü brhmavati katun ern(isi) … |
| Mai.Tek.038.35–36 | ezrua teŋri teg bilge bilig--lig | bolsarlar | |
| Mai.Tek.041.13–20 | neŋ mahişvride | bolmaz | neŋ pardantın bolmaz kaltı puranı ulatı azag nomluglar sözleyürler tıltags … |
| Mai.Tek.041.53–56 | ol börtmek tıl--taġınta teginmek | bolur | .. kaltı ot--lug ir kurug kavaġu erniŋ çaḳmışı ösmişi bu üç türlüg tıltagda … |
| Mai.Tek.042.14–17 | alku (em)gek öŋ urug ... -ġı bolmış kop edlerniŋ tıltag- -ı | bolmış | bir kşn (ü)d ... bilig at öŋ ... (e)rür |
| Mai.Tek.044a.05–06 | kılınç tıltaġınta tugmaḳ | bolur | tugmaḳ tıltaġınta karımaḳ ölmek bolur.. |
| Mai.Tek.044a.13–15 | … asar karı--maḳ ölmek bolmaz.. kılınç bolmasar tugmaḳ bolmaz.. tutyaḳlanmaḳ | bolmasar | kılınç bolmaz.. |
| Mai.Tek.044a.18–19 | börtmek bolmasar teginmek bolmaz.. altı kaçıg orunlar bolmasar börtmek | bolmaz | .. |
| Mai.Tek.045.06–07 | şanki atlıg (çk)rvrt ėlig kan men | bol | -... |
| Mai.Tek.050.09–12 | ... çikin et-özlüg ulug (tegi)mlig arhantlar | bolurlar | .. anta--da bas(a) ... inçe ėşidür.. |
| Mai.Tek.052.36–40 | … ıŋ bayaġutlar birle üç ay küni teŋri teŋrisi burkanag ayap aġırlayıp toyın | bolup | arhant kutın bulurlar.. |
| Mai.Tek.057a.01 | 10 = 20 yoḳ / / 57 ? = 125 216 -nıŋ oglı | boltı | .. |
| Mai.Tek.059.26–29 | … ınlıglar erser.. erser enetkekçe bolur türkçe evir--se köŋül karın artamaḳ | bolur | .. |
| Mai.Tek.070.46–48 | biz tükel bilge maytrı burkan kutıŋyaḳın teggeli yüzin körgeli | bolalım | erdi.. |
| Mai.Tek.074.17–28 | … yanturu evirip ulug tamularda kemişür karaŋġudın karaŋġuḳa barmış osuglug | bolurlar | kim yine tözün yumşaḳ kılınçlıg köni kirtü biliglig erserler.. kentü münle … |
| Mai.Tek.078.25–28 | … ginür-biz amtı teŋrim münümüzni yazuḳumuz--nı bilinür-biz kop irinçüde boş | bolalım | kşanti bolzun.. amarı inçe tėp tėyür.. |
| Mai.Tek.081.13–20 | neçe ür kėç anta | bolur | yėme ne türlüg emgek teginürler ötrü purunı arhant ayasın kavş--urup tükel … |
| Mai.Tek.084.03–06 | … .. ... yüz tümen yıl ertser m(a)ha--raurap tamuda tėmin ök bir kün bir tün | bol- -ur | |
| Mai.Tek.090.19–27 | arka / yėti otuzunç üç p(a)t(a)r nomlug öŋülüş bulmaḳıŋız | bolz--un | ötrü brhmavati teŋri katunı teŋri kuvraglarıŋa yol bulmışlar--ıŋa ulug aġı … |
| Mai.Tek.097.18–27 | ... (ö)ze ... -z ... -uḳta ... - / toyın kür- ... | bolurlar | ... sansız tümen ... - / u maytrı burkan ... -tçı bolmışları ... m(ı)ş bur … |
| Mai.Tek.105.20–28 | … ötrü yėr yarılıp ötrü tiki ço(ġı) birle çadır suvlug ulug ögü(z belgülüg) | bolur | |
| 1b-20 | … saḳınıp onunç [ülüş] [ė]ki ptr oġlanı yoḳ kim meniŋ ögüm ḳaŋım ḳam ḳadaşım | bolmadılar | erser alḳu meniŋ edgü öglilerim boltılar . . |
| 3a-22 | … [men yılta] örü tınlġlar uzun yaşlıġ bol[sarlar] oluġurda meŋilig toŋalıġ | [bolurlar | . . alp] ḳorḳıtġuluḳ sarp ḳurtġarġuluḳ [bolurlar] yüz ygrmi yılta eksük ya … |
| 4b-28 | anın maŋa br(a)ḫmawa-[ti ḳunç]uy ög | bolġalı | tegimlig erür . . |
| 8a-5–12 | … men tört mıŋ tapaġçılar bolġuluḳ-lar sekiz tüm[en] tört mıŋ bodiswt-nıŋ at | bolġuluḳlar | . . alḳu olar uçar |
| Mai.T-11.3a.25–29 | … ar-] nınta kirür tül tüşeser ol ḳunçuy-lar otġuratı burḫan çkrwrt ilig ḫan | bolġuluḳ | oġul toġurur (.) |
| Mai.T-11.9b.15–27 | … uḳ-lar ara ḳaltı upaşati ilig ḫan-nıŋ töpüsinte murtagati ilig ḫan blgülüg | bolmışça | oŋtun yıŋaḳ ködrümintin otuz iki ḳut buyanın tükel(l)ig sekiz on n(a)yraġı … |
| Mai.T-11.14a.06–08 | … awı ḳılınçı erigi sewiglig bolur .. titrüm teriŋ yiti sikiz bilge biliglig | bolur | .. |
| Mai.T-11.15b.10–14 | … irwann(ı)ŋ atı bolur .. taḳı yme brḫma atlaġ edgü ḳılınç ḳılm(a)ḳḳa ı<y>at | bolur | (.) yene yme ezrua tŋri bu ujakḳa özi tanuḳ boltı .. |
Aynı gövdeden maddeler
“bol” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).