Mait sözlüğü · madde
burḫan isim
Tanım
- Buda; aydınlanmış olan: “tŋri tŋrisi burḫan yarlıḳamış” tanrılar tanrısı Buda buyurdu; “burḫanıġ ögüp nomuġ ögüp” Buda’yı, öğretiyi övüp; “burkan kutın bultı” Budalığa erişti; “teŋri şakimun burḳanḳa” Tanrı Buda Şakyamuni’ye; “tükel bilge maytrı burkan” her şeyi bilen Buda Maitreya; “burḫanlar ḳutıŋa yükünür men” Budaların kutsallığına eğilirim. Tanıklar: KİPMait2AbhShoR
- (Maniheist metinlerde) peygamber, ilahi elçi: “ḳaŋı teŋri mani burhan” baba tanrı Mani Burhan. Tanıklar: Man
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
burḳan, burkan, buḳan yazımları bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): burḫan — yalın hâliyle 313 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- burḫan 304 (Abh, Mait, Sek, ShoR) · burhan 9 (Man, EÇS)
- burkan 146 (Mait) · burḳan 15 (KİP, AO, Tövbe, U)
- burḫanlar 52 (Sek, Abh, U, Mait) · burhanlar 2 (Man, KuT)
- burḫanḳa 28 (Abh, Sek, ShoR, U) · burḫanqa 1 (ShoR)
- burkanka 17 (Mait) · burḳanḳa 5 (KİP)
- burkanıg 15 (Mait) · burḳanıġ 1 (AO)
- burkanlar 7 (Mait) · burḳanlar 2 (KİP)
- burkanlarka 3 (Mait) · burḳanlarḳa 1 (KİP)
Çekimli biçimler (46):
burkan 146
burḫannıŋ 68
burḫanlar 52
burḫanḳa 28
burḫanlarnıŋ 28
burkanka 17
burkannıŋ 16
burkanıg 15
burḫanıġ 15
burḳan 15
burka 12
burḫanlarḳa 8
burḫanta 8
burkanlar 7
burkanag 6
burḫanlarda 6
burḳanḳa 5
burḫanlarnŋ 4
burkantın 3
burkanlarka 3
burḫantın 3
burḫanlarıġ 3
burkanta 2
burhanlar 2
burḫanlarta 2
burḫanlarġ 2
burḫanlardın 2
burḳanlar 2
buḳan 2
burḳanıġ 1
burḫanqa 1
burkannaŋ 1
burkannınŋ 1
burḫanım 1
burḫanın 1
burkanlarnaŋ 1
burḫanlaraġ 1
burkanlarnıŋ 1
burkanlarıg 1
burḳanlarḳa 1
borḫanlarıġ 1
burḫanlaġ 1
buḫantın 1
burḫanlarnın 1
buḳanlar 1
furḫan 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (291) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
291 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.13–19 | … suz bolġay anın amtı türk yigit erken kayu erser bir nom bitig biti--telim | burkan | şazınınta nomka ulag sapag asag tusu kılmış bolalım |
| Mai.Tek.003.32–34 | … üç yigirmi p(a)t(a)r atlıg ög işıḳe oḳşatı katun--tın tuġup belgülüg bolup | burkan | kutın bulu yarlıḳadaçı |
| Mai.Tek.005.31–32 | antran kopup teŋri | burkan--nıŋ | köligesiŋe sıḳıntı anta / / arka / yükünç ... p(a)t(a)rėŋ tėmin ök kork … |
| Mai.Tek.007.40–45 | … ... -kiler kamag birle bu yėr suvda on yaŋı arhant toyınlar boltılar teŋri | burkan | birle bir yigirmi sadaġari inçe tėp tėdi.. |
| Mai.Tek.008.44–49 | kim kayu bu | b(ur-) -kan | nomınta sansardın ozġalı kutrulġalı ėrgürmeser ol tınlıg ut--ġuratı maytrı … |
| Mai.Tek.013.08–13 | … öpüdin tüşmek--in bilgüçiler anta ötrü purnabtri tükel bilge teŋri teŋrisi | burkan--nıŋ | saḳınu yitinçsiz edgüsin öp saḳınıp inçe tėp tėdi.. |
| Mai.Tek.016.12–14 | emgek--(lig) (b)usuşlug bolmaŋ | burkan | (belgürmek) ıraḳ ol tėp tėgülüg törü (bultu)kmaz ne üçün tėp tėser |
| Mai.Tek.019.14–25 | … trü (bu) (ı)ḳi urı şortapan kutın bulup ul(ug) aġar ayamaḳın teŋri teŋrisi | burk(an-) -tın | boşug yarlıḳap kerti igil et-öz--in baḳşısı badarıḳa ol sav--larag ögrünçü … |
| Mai.Tek.022.08–13 | taḳı ... tört yigirmi türlüg botklig / / arka -in men | bu(rkan) | ... anın maŋa asaglıg / / / - ... ėşid anant men yėme ġautami katunka asag … |
| Mai.Tek.025.01–04 | üçünç üç yigirmi p(a)t(ar) teŋri teŋrisi | burkan | ġautami katun ogrınta yėti türlüg saŋalamban atlıg buyan bökteg kılmaḳnıŋ … |
| Mai.Tek.039.31–33 | ol oḳ / - ... atlıg sögüt ... tüpinte olur(tı) ... | burkan | kutın bultı.. |
| Mai.Tek.049.16–21 | (boşġu)tlug ıḳi / / -.. ... kanaḳamuni | bu(rkan) | ... ... -i atlıg iki / / - ... ... -r.. kaşip burkannıŋ ... atlıg iki ulug … |
| Mai.Tek.050.33–34 | il--kide ertmiş | burkanlar | m(a)hastma(ç) atlıg sudurug nomladı.. |
| Mai.Tek.051.56–62 | linhua çeçek--lig köl osuglug kayudın sıŋar teŋri teŋrisi | burkan | erser antın sıŋar yaḳın barırlar.. yaḳın teg--dükte teŋri teŋrisi burkan a … |
| Mai.Tek.053.04–11 | … rü çaladr yulta erdeçi çalaprbasi atlıg lular kanı tü- -kel bilge may--trı | burkan- -nıŋ | lu or--dusıŋa yag- -umışın uḳup ... (seki)z tümen tört mıŋ ... -ları birle … |
| Mai.Tek.057b.16–19 | oḳu / / / tükel bilge şaḳim(un) | (burkan) | üküş türlüg tıdıġın ... yaruḳdın / / / ... unamadı ... |
| Mai.Tek.058.35–37 | edgü--lüg dınarlar ara teŋri teŋrisi | burkan- -ta | yėgrek yoḳ erür.. |
| Mai.Tek.064.28–30 | bizni tükel bilge maytrı | burkan | körmezün erdi.. bu yėme ... teŋri yalaŋuḳ kuvraġı ... (e)rdi.. / / / / |
| Mai.Tek.066.18 | … ... adruḳ körklüg ... tamuluglar katıg ö / - .:. -yü tükel bilge mayt(rı) | (burkan) | ... -geli kelirler.. |
| Mai.Tek.070.31–39 | … avlaḳ ögretig ... -ri / / / ... (işi)dgeli ... (e)rgüleri ... / / / maytrı | (burka)ntın | azsarlar ... / / kel / / eçi? kin kelteçi burkanlarıg yėme körmezler.. |
| Mai.Tek.071.17–20 | ... | (burkanı)g | körüp ... -rler.. biz.. (tükel bilge) maytrı burkanıg arıtı körmelim erdi. … |
| Mai.Tek.072.20–26 | … n üzüp iskep yi- ... ... -d / p ol tamuluglar ... ... (tüke)l bilge maytrı | burkanka | ... - / / inçe tėp tėyürler ... erdi |
| Mai.Tek.074.40–43 | … bolalım kşanti bolzun ötrü toyınlar tamuluglarıg körüp tükel bilge maytrı | burkanka | inçe tėp ayıtu ötünürler |
| Mai.Tek.080.11–14 | … tı ötünürler utl(ısı) ... ayıg kılınçlarnıŋ antag ... tük(el bilg)e maytrı | b(urkan | inçe) tėp (yarlıḳadı) ... |
| Mai.Tek.085.50–56 | sekiz türlüg tözün (yolu)g ayu bėriŋ anta ötrü tükel bilge (maytr)ı | burkan | inçe tėp yarlıḳayu(r) ... edg(ü) oglanım bu yat bu muntag tü(rlüg) emgekle … |
| Mai.Tek.089.20–30 | … ohit ... (ekin) türkin kodup arıg sım(tag) ... amtı ol tükel bilge maytr(ı | burkan) | bizni tapa küde (kelmiş erür) ötrü teŋriler ėligi ... |
| Mai.Tek.091.01–09 | burkan | inçe tėp yarlıḳayur olur--uŋ ögüçüm bar siziŋe nomlug öŋ ülüş ... ötrü aya … | |
| Mai.Tek.097.18–27 | … .. -uḳta ... - / toyın kür- ... bolurlar ... sansız tümen ... - / u maytrı | burkan | ... -tçı bolmışları ... m(ı)ş burkanlarka ... -r bolup üç aġı--(lıḳ) ... ü … |
| Mai.Tek.101.12–23 | … aşa)mışlarıŋa / / / -rıp meŋi meŋiley--(ü)rler ... ötrü tükel bilge maytrı | bur--kan | o lantag korkunçsız ayınçsız sun--tag köŋüllüg yalaŋuḳ ... ürkit--kelir be … |
| Mai.Tek.104.19–25 | … in erdnin yinçün burkan körkin itser yaratsar alku kutlug tınlıglar maytrı | burkan | birle tegişürler |
| Mai.Tek.111.16–28 | ... | buḳanlar | yarlıġı arıg çhşa(ptıg) sıġalı artatġalı saḳınmadı(lar) inçip bėş çöbik ya … |
| 1b-1–8 | … e üç ay küni adiştit üze tuta yrlıḳaduḳta tüzün maitri bodiswt tŋri tŋrisi | burḫanta | öŋrerek yalŋuḳ et’özin ıdalap tujit tŋri yėrinte tuġdı . . |
| 3a-15 | şakimuni | burḫantın | alḳu tınlġ-larıġ urunçaḳ tuta tegintim . . |
| 3b-12–13 | üç tümen yaşta kanakumuni | burḫan | b(e)lgürmiş erdi . . |
| 3b-19–20 | … eki ertmiş] burḫanlar ḳanta burḫan ḳu[tın bultılar] kin kelteçi bur-ḫanlar | [burḫan | ḳutın ḳan]ta bulırlar |
| 4b-16–23 | … şi bolġuluḳ ėki ḳırḳ irü [b(e)lgün] itiglig sekiz on nayraġın [yarataġla]ġ | burḫan | ḳutın bulġuluḳ et’özüg on ay tüni aġrıḳlamatın . . . . . . geli . . t[a]ḳı … |
| 6b-9–11 | uzun ödte . . . uluġ bedük bodi | burḫan | ḳutın bulup nirwan ḳapıġın aça-[y]ın tėp ḳut ḳoltı . . |
| 8a-25 | [namo] but . . namo drm . . namo saŋ [mn çuu] taş ygen tutuḳ maitri | burḫan-ḳa | tuş bolayın tėp bitidtim . . |
| Mai.T-11.8b.11–20 | … runta öŋre ödte aşok [at]laġ sögüt ünmiş erti (.) kim öŋre tübinte şakimun | burḫan | toġa yrlıḳadı .. ol oḳ ḳutluġ yir orunta tŋri tŋrisi kaşip burḫan kanakamu … |
| Mai.T-11.13b.15–22 | … .. naŋ bu orduda ḳarşıda ol-urġu ermez .. otġuratı ew barḳ ḳodup sisiksiz | burḫan | ḳutın bulġay .. tort köni kirtü nomluġ uluşlar üze erk tartġay (.) üç eŋim … |
Aynı gövdeden maddeler
“burhan” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).