Sek sözlüğü · madde
aġır sıfat
Tanım
- Ağır, yükü çok: “zerre aġırınça” zerre ağırlığınca; “yėnikin aġırın bilmek” hafifini ağırını bilmek. Tanıklar: ShoRKuT
- Çetin, şiddetli: “aġır iglig” ağır hasta; “aġır emgek” ağır acı; “arḳun aġr ada tuda” ağır tehlike ve engeller. Tanıklar: SekMait2ShoR2
- Değerli, saygın; saygı: “aġır ayançaŋ köŋül” derin saygılı gönül; “tapıġ uduġ aġır ayaġ ḳılıp” hizmet edip saygı gösterip; “aġırın uçuzun uḳuġlı” değerlisini ucuzunu anlayan. Tanıklar: AbhShoRKB
- Önemli, büyük: “bunça aġır törüg tört buluŋdaḳı …” bu kadar ağır töreyi dört yöndeki … Tanıklar: BK
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aġır — yalın hâliyle 143 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aġır 139 (KB, Abh, Mait, ShoR) · agır 4 (BK, Man)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (6) →Sek Sekiz Yükmek
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.11 (Ia) | aġr | ḳıynḳa tegürür ertiŋü emgek emgenür irti b[ ] | |
| Jut.Sek.T-1.21 (IIc) | uzḳunlar bilzünler bo munça törlüg | aġır | emgekte ḳutrulzunlar |
| Jut.Sek.T-1.29 (Ib) | inçip --- yirde tŋride ’eŋ | aġırı | ögütmiş kişi --- titir |
| Jut.Sek.T-1.46 (IIc) | kirtgünüp ayıġlamasar ol antaġ tsuyda yazuḳta | aġır | emgektin |
| Jut.Sek.T-1.263 (Ia) | arḳun | aġr | ada tuda klser yme ------ kiterü umaz adası tudası kltükde |
| Jut.Sek.T-1.420–421 (IId) | Ia yrlıḳaduḳda [?] bo | aġır | uluġ yaġız yir --- altı törlügin [ ] ḳamşadı |
Aynı gövdeden maddeler
“agır” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).