Sek sözlüğü · madde
emgek isim
Tanım
- Acı, ıstırap, sıkıntı: “sini ḳoldı tün kün bu emgek bile” gece gündüz bu sıkıntıyla seni diledi; “yıl ay tutġunı boldum emgek bile” yıllarca sıkıntıyla tutsak oldum; “bulmaslar özleri içinde emgek” içlerinde bir sıkıntı bulmazlar; “emgek körü ulındı” sıkıntı görüp inledi; “bilnip ajun emgekin tükel uḳar” dünyanın sıkıntısını tümüyle anlar. Tanıklar: KuTKB2DLT2
- (Budist metinlerde, Sanskritçe duḥkha) varoluşun acısı: “ed tavar … yoḳ kurug emgek tözlüg” mal mülk boş, acı özlüdür; “emgekte nom bilge bilig” acı hakkındaki öğreti bilgisi; “sansar emkekintin ozḳalıı” sansaranın acısından kurtulmak için; “avış tamu emkekin biltürtüŋüz” Avīci cehenneminin acısını bildirdiniz. Tanıklar: MaitAbhTT2
- Zahmet, emek, güçlük: “telim tapġı erse üküş emgegi” hizmeti çoksa zahmeti de çoktur; “munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip” bunun emeğini hizmetini bilip karşılığını vermeli; “alpın emgekin toyın kıltı” güçlükle, zahmetle rahip yaptı. Tanıklar: MaitKB2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
emgekin, emgegi, TT’deki emkek yazımı vb. biçimler bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): emgek — yalın hâliyle 183 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- emgeki 14 (KB, Sek, KİP) · ėmgėki 1 (IB)
Çekimli biçimler (33):
emgeki 14
emgekin 13
emgekte 13
emgekke 11
emgekig 11
emgekniŋ 8
emgektin 8
emgekinte 7
emgeklerinte 6
emgeklerke 6
emgeklerig 6
emgekleri 4
emgeke 4
emgekler 3
emgekindin 2
emgeklerte 2
emgeklerintin 2
emkekin 2
emgekimiz 1
emgegi 1
emgekde 1
emgekimizni 1
emgekini 1
emgeklerim 1
emgeklertin 1
emgekemezin 1
emgekintin 1
emgekiŋ 1
emgklerintin 1
emkek 1
emgekni 1
emkekintin 1
ėmgėki 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (12) →Sek Sekiz Yükmek
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.9 (IIc) | ------ | emgek | [ ]ler uluş --- balıḳ sayu kim begleri |
| Jut.Sek.T-1.11 (Ia) | aġr ḳıynḳa tegürür ertiŋü | emgek | emgenür irti b[ ] |
| Jut.Sek.T-1.13 (Ib) | çıġay bolurlar ayıġ alp | emgekin) | ḳazġanç tileyür yine ḳorḳa |
| Jut.Sek.T-1.15 (Ia) | --- aç yoryur ertiŋü | emgek | emgenür öz biligsiz trs --- ḳılınçın |
| Jut.Sek.T-1.21 (IIc) | uzḳunlar bilzünler bo munça törlüg aġır | emgekte | ḳutrulzunlar |
| Jut.Sek.T-1.40 (IIc) | emgek | emgenip edgü [ ] ḳılıp timin kişi et’özin bulurlar inçip | |
| Jut.Sek.T-1.44 (Ib) | tüşerler ertiŋü aġar | emgek- -ke | kirürler ol antaġ aġar yazuḳluġ |
| Jut.Sek.T-1.46 (IIc) | kirtgünüp ayıġlamasar ol antaġ tsuyda yazuḳta aġır | emgektin | |
| Jut.Sek.T-1.111 (Ia) | ḳaġl ulatı ḳısıġ ḳavrġ | emgeki | klser |
| Jut.Sek.T-1.198 (Ia) | meŋi meŋileyür azu ḳodı yvlaḳ yolḳa kirür | emgek | emgenür |
| Jut.Sek.T-1.220 (IIc) | tuġar ölür taluy ögüzte | emgek | emgenür burḫanlarnıŋ nomın adın yme eşidmez |
| Jut.Sek.T-1.446 (IIc) | tamuda tuġar tamuda | emgeki | tükel kelir kötürür bir ödün |
Aynı gövdeden maddeler
“emgek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).