İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

erdem isim

Tanım

  1. Erdem, fazilet; hüner, yetenek, kişisel değer: “aŋar birdi erdem bilig ög uḳuġ” ona erdem, bilgi, akıl, anlayış verdi; “bu erdem bile er tilek arzu yir” insan bu erdemle dileğine erer; “erdem tile ögrenipen bolma küwez” erdem iste, öğren, kibirli olma; “alpın erdemin üçün” yiğitliği ve erdemi için; “yėti türlüg erdemte ötrü” yedi türlü erdemden sonra; “kentü kentü erdemiŋizlerni üntürüp” her biriniz hünerinizi ortaya koyup. Tanıklar: ManKB2DLT
  2. (Budist metinlerde) üstün nitelik, doğaüstü güç; çoğu kez “kü kelig erdem”, “küç erdem”: “arhantlarnıŋ edgüsin erdemin bulġalı” arhatların iyiliğini, erdemini bulmak için; “ḳuanşi im pusar ḳutadmaḳ erdemi antaġ ḳasınçıġ uluġ” Avalokiteśvara’nın kutsallığı, gücü öyle korkunç büyüktür; “erdemler üze étiglig” erdemlerle süslü; “burḫanlarnıŋ … küü kelig edremlerin” Budaların ünlü üstün niteliklerini; (Abhidharma çevirisinde) “ot-nuŋ edremi” ateşin niteliği. Tanıklar: KİPMaitAbhShoR2

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Budist metinlerdeki edrem (göçüşmeli) yazımı da bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): erdem — yalın hâliyle 88 kez

Çekimli biçimler (27):

KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra

7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KİP 58–60 … ün siz alḳınçsız kögüzlüg bodisvt inçe biliŋ uḳuŋ ḳuanşi im pusar ḳutadmaḳ erdemi antaġ ḳasınçıġ uluġ tėtir
KİP 69–70 yaruḳ bilge alḳınçsız kögüzlüg bodisvt ḳuanşi im pusarnıŋ ḳutadmaḳ küçi erdemi antaġ uluġ tėtir
KİP 148–149 bu pusar munçulayu taŋ adınçıġ alp erdemin kamaġ tınlıġlarḳa asıġ tusu ḳılu ḳutġarur ..
KİP 187–188 al çeviş bilge bilig ḳazġanç ėrtiŋü üküş ḳazġanmış üçün bügülüg erdemke tıdıġsız ėrür ..
KİP 209 aġlaḳ tözkerinçsiz erdemi ol ėrür
KİP 214–215 kim ḳayu tınlıġ bu ḳuanşi im pusar erdemin bügülenmekin ḳutadmaḳın ėşidser atın atayu tutsar mėn inçe ḳolulayur mėn
KİP 217–220 teŋri teŋrisi burḳan ḳuanşi im pusarnıŋ alḳudın sıŋar ḳutadmaḳ erdemin nomlayu vidyaġ ḳılmışın ėşidigli ḳuvraġda sekiz tümen tört miŋ tınlıġlar a …

Aynı gövdeden maddeler

“erdem” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).