KuT sözlüğü · madde
aġır sıfat
Tanım
- Ağır, yükü çok: “zerre aġırınça” zerre ağırlığınca; “yėnikin aġırın bilmek” hafifini ağırını bilmek. Tanıklar: ShoRKuT
- Çetin, şiddetli: “aġır iglig” ağır hasta; “aġır emgek” ağır acı; “arḳun aġr ada tuda” ağır tehlike ve engeller. Tanıklar: SekMait2ShoR2
- Değerli, saygın; saygı: “aġır ayançaŋ köŋül” derin saygılı gönül; “tapıġ uduġ aġır ayaġ ḳılıp” hizmet edip saygı gösterip; “aġırın uçuzun uḳuġlı” değerlisini ucuzunu anlayan. Tanıklar: AbhShoRKB
- Önemli, büyük: “bunça aġır törüg tört buluŋdaḳı …” bu kadar ağır töreyi dört yöndeki … Tanıklar: BK
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aġır — yalın hâliyle 143 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aġır 139 (KB, Abh, Mait, ShoR) · agır 4 (BK, Man)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (8) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/16b1–3 | 40 ol taŋrı küç ḳılmaz zerre | aġırınça | eger bolsa eḍgülük iki ança üze üze ḳılur anı bėrür dergahında uluġ yanut |
| Ku. T. 28/33b1 | … lal ḳılur olarḳa arıġlarnı haram ḳılur olar üze arıġsızlarnı ḳoḍar olardın | aġır | yüklerini ol kim gul-–larını erdi olar üze anlar kim bittiler aŋar aġırlad … |
| Ku. T. 28/56a2 | … yġıl: bütünlükin anıŋ bilmeki iḍim üskinde ol açmaz anı vaktiŋe tegi meger | aġır | boldı kökler hem yerler içinde ap kelmez sizke meger nagah. sorarlar saŋa … |
| Ku. T. 28/58a3 | … erse anı kötürdi yük anıŋ yükini yüngül keçti ap berküdi anıŋ birle ḳaçan | aġır | boldı erse ündediler taŋrını iḍilerini: eger bėrseŋ bizke eḍgü ʿayal bolur … |
| Ku. T. 29/29a2 | … ar kim bittiler nė ol sizke ḳaçan ayılsa sizke: çıḳıŋlar taŋrı yolı içinde | aġır | ḳılsaŋız yerke tapladıŋız yaḳın tiriglikni soŋ saraydın ermez yaḳın tirigl … |
| Ku. T. 33/29a3 | … niŋ iḍim bütünlükin kelür sizke ġaybnı bilgen ol. Ġayib bolmaz andın zerre | aġırınça | kökler içinde hem yer içinde anda kiçigrek yoḳ anda uluġraḳ meger belgülüg … |
| Ku. T. 33/43a1 | … ayġıl: oḳıŋlar anlarnı kim sėzdiŋiz taŋrı--da aḍın. erklig bolmazlar zerre | aġırınça | kökler içinde ap yime yer içinde yoḳ olarḳa bu iki içinde hiç ortaḳlıḳdın … |
| Ku. T. 37/83a3 | 2 arıġ ve | aġır | yük. |
Aynı gövdeden maddeler
“agır” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).