KuT sözlüğü · madde
arıt- fiil
Tanım
- Arıtmak, temizlemek: “özüŋdin arıtġıl yazuḳuŋ münüŋ” günahını, kusurunu kendinden arıt; “alḳu ayıġ yavız yollarıġ artuḳraḳ uz arıtdaçı” bütün kötü yolları iyice arıtan; “yıdan yparan arıtzunlar” kokularla arıtsınlar; “uruġuġ arıdmasar” tohumu arıtmazsa. Tanıklar: SekAbhUKB
- Arındırmak, (günahtan) temize çıkarmak: “arıtmak üçün taŋrı anlarnı kim bittiler” Tanrı iman edenleri arındırmak için. Tanıklar: KuT
- Karşılaştırmalarda “arıtırça” arıtır gibi: “eligin arıtırça” elini temizler gibi. Tanıklar: Man
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıt- — yalın hâliyle 6 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıtmaḳ 4 (KuT, KB) · arıtmak 1 (KuT)
Çekimli biçimler (21):
Bağlamlar
Bütün geçişler (11) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/10b1 | 141 | arıtmak | üçün taŋrı anlarnı kim bittiler helak ḳılmaḳ üçün kafirlerni |
| Ku. T. 25/17b1 | … yatġu yerleriŋe olar. sınamaḳ üçün taŋrı ol kim köküzleriŋiz içinde turur | arıtmaḳ | üçün ol kim köŋülleriŋiz içinde turur ol taŋrı bilgen köküzlerdekini |
| Ku. T. 26/24a1–2 | 49 körmez mü sen anlarnı kim | arıturlar | özlerini kendü taŋrı arıtur kimni kim tilese taḳı küç ḳılınmazlar ḫurma yi … |
| Ku. T. 26/24a1–2 | 49 körmez mü sen anlarnı kim arıturlar özlerini kendü taŋrı | arıtur | kimni kim tilese taḳı küç ḳılınmazlar ḫurma yiplükinçe |
| Ku. T. 27/20b3 | … ni andın tilemez taŋrı ḳılsa siziŋ üze emgek tarlıḳ ançası bar tileyür kim | arıtsa | sizlerni tükel ḳılsa niʿmetini siziŋ üze bolġay siz şükr ḳılġay sizler tėp |
| Ku. T. 27/46b2 | … erklig bolmaz sen aŋar taŋrıdın nerse bu ögür anlar kim tilemez taŋrı kim | arıtsa | köŋüllerini olarḳa dünya içre ḫᵛarluḳ olarḳa aḫiret içinde ḳın uluġ |
| Ku. T. 28/69a3 | … örtti sizni uḍḳu birle umuzmaḳın iminlik andın indrür siziŋ üze kökdin suw | arıtmaḳ | üçün sizni anıŋ birle kitermeki üçün sizdin yek riczini bamaḳ üçün köŋülle … |
| Ku. T. 33/2a3 | … çıŋa anıŋ üçün tileyür taŋrı kiterse sizdin ʿazabnı ey peyġamber ėwi boḍnı | arıtsa | sizlerni arıtmaḳ |
| Ku. T. 33/2a3 | … ileyür taŋrı kiterse sizdin ʿazabnı ey peyġamber ėwi boḍnı arıtsa sizlerni | arıtmaḳ | |
| Ku. T. 37/55a1 | … muturlar ünlerin taŋrınıŋ yalawaçı ḳatında olar tururlar kim olar bezedi / | arıttı | taŋrı köŋüllerini saḳnuḳluḳḳa anlarḳa ol yarlıḳamaḳ taḳı teri uluġ |
| Ku. T. 38/50a1 | … bilig bilmes kişiler içre peyġamberni anlardın oḳıyur anlar üze ayetlerini | arıtur | anlarnı yime ögretür anlarḳa bitigni yime çın sözni neçe kim bolsalar mund … |
Aynı gövdeden maddeler
“arıt” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).