İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

emgek isim

Tanım

  1. Acı, ıstırap, sıkıntı: “sini ḳoldı tün kün bu emgek bile” gece gündüz bu sıkıntıyla seni diledi; “yıl ay tutġunı boldum emgek bile” yıllarca sıkıntıyla tutsak oldum; “bulmaslar özleri içinde emgek” içlerinde bir sıkıntı bulmazlar; “emgek körü ulındı” sıkıntı görüp inledi; “bilnip ajun emgekin tükel uḳar” dünyanın sıkıntısını tümüyle anlar. Tanıklar: KuTKB2DLT2
  2. (Budist metinlerde, Sanskritçe duḥkha) varoluşun acısı: “ed tavar … yoḳ kurug emgek tözlüg” mal mülk boş, acı özlüdür; “emgekte nom bilge bilig” acı hakkındaki öğreti bilgisi; “sansar emkekintin ozḳalıı” sansaranın acısından kurtulmak için; “avış tamu emkekin biltürtüŋüz” Avīci cehenneminin acısını bildirdiniz. Tanıklar: MaitAbhTT2
  3. Zahmet, emek, güçlük: “telim tapġı erse üküş emgegi” hizmeti çoksa zahmeti de çoktur; “munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip” bunun emeğini hizmetini bilip karşılığını vermeli; “alpın emgekin toyın kıltı” güçlükle, zahmetle rahip yaptı. Tanıklar: MaitKB2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

emgekin, emgegi, TT’deki emkek yazımı vb. biçimler bu maddede toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): emgek — yalın hâliyle 183 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • emgeki 14 (KB, Sek, KİP) · ėmgėki 1 (IB)

Çekimli biçimler (33):

KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Ku. T. 26/37a3 … lar saŋa anıŋ içinde kim savaş boldı olar ara yana bulmaslar özleri içinde emgek andın kim sen hükm ḳıldıŋ boyun susalar boyun sumaḳ
Ku. T. 26/68b2 … dın] emitseler siziŋ üze bir emitmek irinçü yoḳ siziŋ üze eger bolsa sizke emgek yaġmurdın azu bolsa siz iglig kim ḳoḍsa sizler sazlarıŋıznı alıŋlar toluml …
Ku. T. 27/20b3 … arıġ sürüŋler yüzüŋüzke eligleriŋizni andın tilemez taŋrı ḳılsa siziŋ üze emgek tarlıḳ ançası bar tileyür kim arıtsa sizlerni tükel ḳılsa niʿmetini siziŋ …
Ku. T. 29/64a2 … yoḳ igligler üze yoḳ anlar üze kim bulmazlar ol kim hezine ḳılsalar tarlıḳ emgek ḳaçan eḍgü sansalar taŋrıḳa hem yalavaçıŋa yoḳ eḍgülük ḳılġanlar üze hiç y …
Ku. T. 31/36b3 2 indürmedimiz seniŋ üze ḳurʾannı emgek üçün saŋa
Ku. T. 33/6a2 … se Zeyd andın hacetini cüftlendürdümiz saŋa anı bolmasun tėp müʾmin-–lerḳa emgek tarlıḳ oġullanmış oġullarnıŋ cüftleri içinde ḳaçan öteseler olardın haceti …
Ku. T. 33/7b3 38 Yoḳ peyġamber üze emgek azu tarlıḳ anıŋ içre fariza ḳıldı taŋrı aŋar taŋrı sünneti anlar içinde ke …
Ku. T. 33/12a1 … mız olar üze cüftleri içre ol kim erklendi eligleri bolmasun tėp seniŋ üze emgek tarlıḳ erür taŋrı örtgen yarlıḳaġan
Ku. T. 33/77a1–2 35 ... emgek hem tegmez bizke anıŋ içre armaḳ
Ku. T. 34/62b3 … 1 yad ḳılġıl ḳulumıznı eyyubnı ançada ündedi iḍisini kim: tegürdi maŋa yek emgek birle ḳın birle
Ku. T. 37/38a2 17 Yoḳ ḳaraġu üze emgek azu yoḳ aḫsaḳ üze emgek yoḳ emgek iglig üze kim kim boyun susa taŋrıḳa hem …
Ku. T. 37/38a2 17 Yoḳ ḳaraġu üze emgek azu yoḳ aḫsaḳ üze emgek yoḳ emgek iglig üze kim kim boyun susa taŋrıḳa hem yalavaçıŋa kigrür anı b …
Ku. T. 37/38a2 17 Yoḳ ḳaraġu üze emgek azu yoḳ aḫsaḳ üze emgek yoḳ emgek iglig üze kim kim boyun susa taŋrıḳa hem yalavaçıŋa kigrür anı bustanlarḳa …
Ku. T. 37/43b1 … tlar bilmegey erdiŋiz anlarnı kim erklegey siz olarnı teggey sizke olardın emgek biligsizlikin kigrür üçün taŋrı rahmeti içiŋe anı kim tilese eger aḍrılsal …

Aynı gövdeden maddeler

“emgek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).