KB sözlüğü · madde
aġır sıfat
Tanım
- Ağır, yükü çok: “zerre aġırınça” zerre ağırlığınca; “yėnikin aġırın bilmek” hafifini ağırını bilmek. Tanıklar: ShoRKuT
- Çetin, şiddetli: “aġır iglig” ağır hasta; “aġır emgek” ağır acı; “arḳun aġr ada tuda” ağır tehlike ve engeller. Tanıklar: SekMait2ShoR2
- Değerli, saygın; saygı: “aġır ayançaŋ köŋül” derin saygılı gönül; “tapıġ uduġ aġır ayaġ ḳılıp” hizmet edip saygı gösterip; “aġırın uçuzun uḳuġlı” değerlisini ucuzunu anlayan. Tanıklar: AbhShoRKB
- Önemli, büyük: “bunça aġır törüg tört buluŋdaḳı …” bu kadar ağır töreyi dört yöndeki … Tanıklar: BK
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aġır — yalın hâliyle 143 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aġır 139 (KB, Abh, Mait, ShoR) · agır 4 (BK, Man)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (65) →KB Kutadgu Bilig
65 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 210 | yaşıl köktin indi yaġız yirke söz / sözi birle yalŋuḳ | aġır | ḳıldı öz |
| KB 540 | sini bilsü ötrü yüzüŋ körsüni / uçuz tutmasunı | aġır | tutsunı |
| KB 900 | ḳayu neŋ talu bolsa öḍrüm aġır / anıŋ ḳılmaḳı barça özke | aġır | |
| KB 902 | ḳayu neŋ uçuz bolsa yirde yatur / aġı çuz | aġır | boldı törde yatur |
| KB 906 | aġır | neŋ ḳamuġı aġır ḳılġuḳa / ḳılumaz bu işni biligsiz buşı | |
| KB 1054 | tadu tegşürüldi aşı boldı yig / | aġır | boldı köŋli ḳatıġ tuttı ig |
| KB 1056 | tutup çaldı yirke | aġır | ig kelip / töşekke kirip yattı muŋluġ ulıp |
| KB 1248 | uçuzḳa | aġır | ol kiçigke uluġ / yawuzḳa yüleki beḍükke eḍiz |
| KB 1281 | aġır tut negü erse yarlıġların / | aġır | ḳılġa teŋri bu kün hem yarın |
| KB 1455 | ḳamuġ eḍgülerig | aġır | tut kötür / isizlerni tutma iliŋdin ḳotur |
| KB 1507 | bayat yarlıġın sen aġır tut | aġır | / iligke tapuḳ ḳıl isingil baḳar |
| KB 1603 | tilese | aġır | tut tilese uçuz / yuluġ ḳıldım emdi saŋa men bu öz |
| KB 1835 | ÖGDÜLMIŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı uḳuş / | aġır | neŋ turur ol kişike küsüş |
| KB 1874 | bu emgek yük ol bir | aġır | yüḍgüke / anı yüḍse ötrü tegir eḍgüke |
| KB 1875 | kim eḍgü tilese | aġır | yük yüḍer / aġır yük yüḍügli tilekin küḍer |
| KB 2066 | aġır | yük kişike ḳılınç arḳuḳı / ḳılınç arḳuḳ erse bulun at oḳı | |
| KB 2158 | köŋül til köni tut bayatḳa sıġın / iḍi yarlıġın sen | aġır | tut tapın |
| KB 2257 | isizke ḳatılma ḳara eḍgüsi / isiz boldı ḳılḳı | aġır | yüḍgüsi |
| KB 2569 | negü tir eşitgil tapuġ ḳılmış er / tapuġ birle begde | aġır | bolmış er |
| KB 2641 | ḳayu türlüg erdem aŋar satsalar / anı utsa ötrü | aġır | tutsalar |
| KB 2802 | ḳamuġ neŋ tawarıġ biligli kerek / | aġırın | uçuzun uḳuġlı kerek |
| KB 3013 | bilig erdem ögren aġır tut anı / | aġır | ḳılġay aḫır ol erdem sini |
| KB 3117 | ayur ay baġırsaḳ iḍim sen uluġ / | aġır | ḳıldıŋ ilde bu yunçıġ ḳuluġ |
| KB 3328 | aġır | yük yüḍüp bu özüŋ yalŋuzun / yalıŋ aç yorır sen ne yunçıġ özün | |
| KB 3457 | neçe me | aġır | kelse barġu kerek / iligke tegip bir körüngü kerek |
| KB 3676 | aġır | tutġu yarlıġ uçuz ḳılsa öz / uçuzluḳtın ötrü aġır bolsa öz | |
| KB 3927 | bulup dünya malın yiyü bilmese / saḳış tegdi ülgi | aġır | yüḍgüke |
| KB 4085 | ay begler aġırlap beḍük bolmış er / basınma begiŋni beḍük tut | aġır | |
| KB 4337 | olarda biri sawçı urġı turur / bularnı | aġır | tutsa ḳut ḳıw bulur |
| KB 4520 | aġır | tut tişig sen negü ḳolsa bir / ewiŋ ḳapġı bekle yıraḳ tutġıl er | |
| KB 4590 | telim kördüm emdi | aġır | bolmış er / tıḍumadı boġzi üçün boldı yir |
| KB 4873 | aġır | ḳılma köŋlüŋ maŋa ay kaḍaş / yaḳınlıḳ içinde mini tutma taş | |
| KB 4999 | ra‘iyetḳa vacib begi yarlıġı / | aġır | tutsa eştip kiçig uluġı |
| KB 5115 | özüŋ yük yinitti bu dünya ḳoḍup / ilindim men emdi | aġır | yük yüḍüp |
| KB 5316 | bayudum tise sen çıġay bolġu bir / | aġır | men tise sen uçuz ḳılġa yir |
| KB 5321 | bu nefsiŋ uçuzla | aġır | bolġa can / bilig beg bolup kör uḳuş bolġa ḫan |
| KB 5870 | aġır | bolġa köŋlüŋ töŋülgey özüne / yawa bolġa tapġum ewürgey yüzüŋ | |
| KB 5963 | aġır | boldı köŋli yatur ınçıḳın / tegip tuş aŋar bir ay köŋli yaḳın | |
| KB 6135 | diniŋni | aġır | tut bu dünyaŋ uçuz / aġır ḳılġa diniŋ ay bilgi ögüz |
| KB 6187 | aġır | ig bile sen özüŋ yalŋuzun / negü teg ḳılur sen ay urġı tüzün |
Aynı gövdeden maddeler
“agır” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).