KB sözlüğü · madde
arıt- fiil
Tanım
- Arıtmak, temizlemek: “özüŋdin arıtġıl yazuḳuŋ münüŋ” günahını, kusurunu kendinden arıt; “alḳu ayıġ yavız yollarıġ artuḳraḳ uz arıtdaçı” bütün kötü yolları iyice arıtan; “yıdan yparan arıtzunlar” kokularla arıtsınlar; “uruġuġ arıdmasar” tohumu arıtmazsa. Tanıklar: SekAbhUKB
- Arındırmak, (günahtan) temize çıkarmak: “arıtmak üçün taŋrı anlarnı kim bittiler” Tanrı iman edenleri arındırmak için. Tanıklar: KuT
- Karşılaştırmalarda “arıtırça” arıtır gibi: “eligin arıtırça” elini temizler gibi. Tanıklar: Man
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıt- — yalın hâliyle 6 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıtmaḳ 4 (KuT, KB) · arıtmak 1 (KuT)
Çekimli biçimler (21):
Bağlamlar
Bütün geçişler (14) →KB Kutadgu Bilig
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1440 | yara ḳılma emdi bu ḳalmış künüŋ / özüŋdin | arıtġıl | yazuḳuŋ münüŋ |
| KB 3524 | öḍürse bayat bir tilemiş ḳulın / aŋar dünya birmez | arıtur | yolnı |
| KB 4407 | köni yol tutayın tise yinçkelig / boġuzuġ | arıtġu | ay ḳılḳı silig |
| KB 4997 | yorıḳ tüzse ötrü könitse sözi / | arıtsa | ilinde isizler izi |
| KB 5128 | köŋül til | arıttıŋ | arıdı özüŋ / mini ötlegil bir tusulsu sözüŋ |
| KB 5352 | arıġlıḳ tilese | arıtġıl | boġuz / arıtsa boġuz boldı asġuġ ögüz |
| KB 5352 | arıġlıḳ tilese arıtġıl boġuz / | arıtsa | boġuz boldı asġuġ ögüz |
| KB 5497 | munıŋda enig aşnu il itgü kerek / bu iç taş kebitler | arıtġu | kerek |
| KB 5505 | isiz bolma isiz isizke yorıt / isizlerni barça iliŋdin | arıt | |
| KB 5547 | iç ilde kötürgil boḍun küçlerin / taşırtın | arıtḳıl | ḳaraḳçı barın |
| KB 5577 | üçünçi imin tut ḳamuġ yollarıġ / ḳaraḳçıġ sekerçig | arıtġıl | arıġ |
| KB 5631 | açıldı yarup köŋli kögsi közi / | arıtmaḳ | tiledi bu köŋli tözi |
| KB 6012 | bu sevda küçenmiş bolur ay ḳadaş / ot içgü meŋesin | arıtġu | adaş |
| KB 6563 | ya rab oḍġuru bir mini ay iḍim sen / süre ıḍmaġıl men köŋülni | arıttım |
Aynı gövdeden maddeler
“arıt” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).