KB sözlüğü · madde
bütün sıfat
Tanım
- Bütün, tam, eksiksiz: “ajun barça bütün” bütün dünya; “bütün ilgü beglik” bütün ülkenin beyliği; “barça etözümüz bütünün katagın turzun” bütün bedenimiz eksiksiz, sağlam dursun; “bitigde bütünrek” yazıda daha yetkin. Tanıklar: KB2
- Dürüst, güvenilir, içten: “baġırsaḳ tapuġçı bütün çın kişi” şefkatli hizmetkâr, dürüst, doğru kişi; “bu sözni bütün çın tutar” bu sözü dürüstçe, doğru tutar; “bilgen bütün işlig” (Tanrı) bilen, hikmetle iş gören. Tanıklar: KuTKBAH
- (Abhidharma çevirisinde, “büdün”) bütünüyle, tamamen: “abipirayı birle büdün alışsız bėrişsiz bolur” amacıyla bütünüyle uyumlu olur; “burḫanlar birle büdün adırılur” Budalardan tamamen ayrılır. Tanıklar: Abh2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bütün — yalın hâliyle 160 kez
Çekimli biçimler (3):
Bağlamlar
Bütün geçişler (86) →KB Kutadgu Bilig
86 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 19 | orun ol törütti orun yoḳ aŋar / anıŋsız orun yoḳ | bütün | bol muŋar |
| KB 105 | cefasız vefalıġ tilese ḳutun / yüzi kör ḳılıncı vefa ol | bütün | |
| KB 352 | kişi iki ajunnı tutsa ḳutun / ḳutaḍmış bolur bu sözüm çın | bütün | |
| KB 424 | baġırsaḳ | bütün | çın ḳılınçı köni / tili köŋli tüz bolsa bilse munı |
| KB 865 | könilik kerek erke ḳopsa ḳutun / könilik atı ol kişilik | bütün | |
| KB 891 | ḳalı eḍgü bolsa bu begler ḳutun / ḳamuġ eḍgü boldı ḳarası | bütün | |
| KB 1251 | AY TOLDI CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / ayur oġluma boldı köŋlüm | bütün | / bayat fazlı birle tirilgil ḳutun |
| KB 1726 | kümüşke ilinmegli yalŋuḳ | bütün | / tegir çın tükel bu ajunḳa ḳutun |
| KB 1753 | bütün | buldı ilig kör ögdülmişi / siziksiz köni tip negü ḳılmışı | |
| KB 1863 | ḳılınç oŋ tutar hiç solı yoḳ uḳuş / | bütün | çın turur hiç alı yoḳ uḳuş |
| KB 1929 | erejin awınsa yise il uzun / | bütün | can üzülse yise ol ajun |
| KB 2027 | usal bolsa begler işin bütrümez / usal beg | bütün | ilgü beglik yimez |
| KB 2106 | begi içgüçi bolsa müfsid otun / ḳamuġ içgüçi boldı boḍnı | bütün | |
| KB 2199 | uwutluġ kerek hem közi toḳ | bütün | / uwutsuz kişi ol kişide otun |
| KB 2436 | uluġ ḫacib artuḳ | bütün | çın kerek / bu çınlıḳ bile keḍ bütün din kerek |
| KB 2585 | bütün | çın sewigli baġırsaḳ kişi / yaḳın yortsa begke küḍezse başı | |
| KB 2676 | bu iç söz tutuġlı | bütün | çın kerek / bütünlükke artuḳ bütün din kerek |
| KB 2744 | iḍi çın | bütün | keḍ kerek er köni / köŋül yaymasa ötrü tutsa munı |
| KB 2753 | közi toḳ kişiler neŋiŋ eḍlemez / | bütün | çın kişiler özin yiglemez |
| KB 2756 | köŋül til köni tut ḳılınçıŋ bütün / saŋa kelge devlet bu dünya | bütün | |
| KB 2830 | bu işke iḍi çın | bütün | er tile / baġırsaḳ tapuġsaḳ uwutı bile |
| KB 2835 | bütün | çın bışıġ bolmasa bu kişi / ḫatarlıġ bolur aşta begler işi | |
| KB 2849 | neçe me bütün çın er erse köni / anıŋda | bütün | çın özüŋ bil munı |
| KB 2852 | ḳamuġnı | bütün | tut küḍezgil özüŋ / özüŋke baġırsaḳ seniŋ öz közüŋ |
| KB 2885 | bütün | çın baġırsaḳ közi köŋli toḳ / köni bolsa ḳılḳı mesel atġu oḳ | |
| KB 2897 | isizke ḳatılmaz uḳuşluġ kiş i / | bütün | çın bolur bu biliglig işi |
| KB 2926 | ınansa aŋar ötrü begler bütüp / yaḳın tutsa bolġay | bütün | çın tutup |
| KB 3105 | erej birle erter boḍun künleri / sewinçin keçer kör | bütün | tünleri |
| KB 3266 | begi bolsa eḍgü boḍunḳa | bütün | / anıŋ asġı barça boḍun yir ḳutun |
| KB 3504 | köŋül til köni tut ḳılınçıng | bütün | / ḳayuda tilese tirilgil ḳutun |
| KB 3588 | bu üç neŋ turur dünya tatġı | bütün | / yanutı eşittiŋ ay ḳılḳı tüzün |
| KB 4045 | tapuġçı tetig erse ḳılḳı | bütün | / ötügke yarar bu ḳopar terk ḳutun |
| KB 4440 | bütün | çın bolurlar ḳatı yoḳ büki / kişilerke tegmez bularnıŋ yüki | |
| KB 4945 | … İG CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / ilig aydı emdi nerek bu bitig / bitigde bütünrek | bütün | sen tetig |
| KB 5102 | atıŋḳa yaraşı ḳılınçıŋ | bütün | / tilekiŋ tükel birsü teŋri ḳutun |
| KB 5129 | ay eḍgü ḳılıḳlıġ | bütün | işi çın / maŋa öt erig bir baġırsaḳlıḳın |
| KB 5330 | ikinçi ha‘ifet kerek çın | bütün | / boḍun bulsa inçlik tirilse ḳutun |
| KB 5710 | kürek men iḍimdin küremiş otun / ḳamuġ öz yazuḳḳa kömüldi | bütün | |
| KB 5897 | ay köŋli köni ḳılḳı alçaḳ | bütün | / tirig bol esen tur tirilgil ḳutun |
| KB 6094 | köni sözle ḳawliŋ tükel ḳıl | bütün | / bolur ḳawli yalġan kişiler otun |
Aynı gövdeden maddeler
“bütün” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).