KB sözlüğü · madde
baḳ- fiil
Tanım
- Bakmak, göz atmak: “yıraḳ baḳıp ḳara kördim” uzağa bakıp karaltı gördüm; “yer içinde yoruŋlar, baḳıŋlar” yeryüzünde gezin, bakın; “kör baḳın” bak, gör; “tübüŋke baḳın” aslına bak; “ḳıya baḳma” yan bakma; “ḳıya baḳnu tur” sakınarak yan dur (?); “yüziŋe baḳayı” yüzüne bakayım; “baḳıġlı oḳıġlı” bakan ve okuyan; “baḳıġlılarḳa ürüŋ boldı” bakanlara ak göründü. Tanıklar: KuTKB5DLTAH
- Dikkat etmek, gözetmek; yönelmek: “ḳatıġlan, taşırtı ḳamuġ işke baḳ” çalış, dışarıdaki bütün işlere bak; “bilge erig bulup sen baḳḳıl anıŋ taparu” bilge bir adam bulup ona yönel; “özüŋke baḳa kör” kendine bakıp gör; “bayat fazlıŋa bir baḳa kör” Tanrı’nın lütfuna bir bak. Tanıklar: KB3DLT
DLT “balıḳ telim baḳa turur” ve ShoR “müyüz baḳa” örneklerindeki baḳa ‘kurbağa’ anlamındadır (baġa maddesine bakınız).
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): baḳ- — yalın hâliyle 11 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- baḳa 61 (KB, DK, KuT, DLT) · baka 49 (EÇS, KB)
- baḳtı 11 (KB, KuT, DLT) · baktı 1 (KB)
Çekimli biçimler (30):
Bağlamlar
Bütün geçişler (136) →KB Kutadgu Bilig
136 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 81 | bu öḍte ajun öz öziŋe | baḳıp | / küwenip sewinip eḍiŋe baḳıp |
| KB 135 | sewüg yüz urundı bişinçi sewit / sewe | baḳtı | erse sen özni awıt |
| KB 255 | elig urmış işke | baḳıp | işlemiş / bilig işke tutmış boḍun başlamış |
| KB 603 | küle | baḳsa | begler kişike közün / ögi köŋli tirlür küwenür özün |
| KB 627 | baḳa | kördi ilig ḳamuġ türlügün / tükel buldı bilgi uḳuşı ögün | |
| KB 656 | baḳa | tursa artuḳ anın ḳorḳu tur / ḳalı ḳorkmasa sen küçün ḳorḳıtur | |
| KB 760 | ilig birdi alḳış kör ay toldıḳa / ayur tünle kündüz maŋa tur | baḳa | |
| KB 790 | baḳa | kördüm erse özüŋ öwkelig / munı kördüm erse yitürdüm bilig | |
| KB 1140 | ölüm bir teŋiz ol uçı yoḳ tüpi / | baḳa | körse yetrü tüpi yoḳ batıġ |
| KB 1323 | ölümüg unıtma anuḳ tur saḳın / özüŋni unıtma tübüŋke | baḳın | |
| KB 1507 | bayat yarlıġın sen aġır tut aġır / iligke tapuḳ ḳıl isingil | baḳar | |
| KB 1631 | kimi tutsa begler öziŋe yaḳın / yaġudı tileki kereki | baḳın | |
| KB 1792 | ayur ay ögdülmiş | baḳ | emdi maŋa / ataŋ emgeki kirmedi bir saŋa |
| KB 1890 | et öz yiti endamḳa | baḳsa | kör er / tatıġ buldı barça öz ülgin tirer |
| KB 1898 | sewer sewmezin öz bileyin tise / köŋülke | baḳa | körgü bilgey basa |
| KB 2084 | körügli yüzin körse sewse körüp / ili boḍnı | baḳsa | küwense turup |
| KB 2247 | isiz bolmaġınça bu begler | baḳın | / isizig yaḳurmaz özinġe yaḳın |
| KB 3210 | ḳayuda yaraşıḳlıḳ erse yaḳın / ol işte bolur asġı köŋlün | baḳın | |
| KB 3360 | negü tir eşitgil bu beyt ayġuçı / taşı körme mani | baḳa | kör içi |
| KB 3539 | yana dinḳa öçlüg bu dünya neŋi / yise dünya din yir | baḳa | kör munı |
| KB 3657 | bayat birdi ḳulḳa iki köz ḳulaḳ / biri dünya | baḳsa | biri ‘ukbi baḳ |
| KB 3705 | yaḳın bolsa köŋlün yıraḳ yir yakın / yaḳınlıḳ vefasın köŋülke | baḳın | |
| KB 3992 | baḳa | kör bu sözler kim aydım saŋa / bu yaŋlıġ erürmü ayu bir maŋa | |
| KB 4110 | özüŋ ḳarşıḳa kerse | baḳnu | yorı / sini kim aġırlar aġırla anı |
| KB 4355 | LII. OTAÇILAR BİRLE ḲATILMAḲNI AYUR / / bularda basa ḳaç ḳutu bar aḍın / | baḳa | körse bilgi biligde öŋin |
| KB 4685 | bu kün sen maḳa kelmişiŋde berü / | baḳa | kör tapuġ barça ḳaldı turu |
| KB 4836 | baḳa | kör olarıġ sen açġıl közüŋ / begig ḳulda aḍra bilürmü özüŋ | |
| KB 4967 | ḳule | baḳtı | örlep talu ḳız yüzi / yarudı bu dünya iri hem ḳuzi |
| KB 5151 | ay ilig | baḳa | kör seniŋde oza / beg erdi ataŋ ilde erk türk tüze |
| KB 5191 | bayat fazlıŋa bir | baḳa | kör sakin / neçe eḍgülük ḳıldı yetrü baḳın |
| KB 5274 | baḳa | tur negü tir saḳınuḳ kişi / saḳınuḳ sözin tutsa itlür işi | |
| KB 5361 | ay ilig | baka | kör sen özke közün / bir özke neçe neŋ tirer sen özün |
| KB 5415 | tirigke aḍın hiç yoḳ erse ḳıyın / tap erdi bu açıḳ ölümke | baḳın | |
| KB 5675 | baḳa | kördi öŋdün ḳara ḳuş toġup / ḳopa keldi yirdin yalın teg bolup | |
| KB 5717 | tiriglik küsüş tut iwe ḳıl tapuġ / ölüm tutmaz erken | baḳa | tur oḍuġ |
| KB 5827 | oḍundı | baḳa | kördi kötrüp başın / ḳalıḳ ḳız küler teg yirişti tişin |
| KB 5955 | OĠLAN CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / yumuşçı | baḳıp | aydı bir er turur / sözüm bar tuşayın tiyü yol ḳolur |
| KB 6071 | neçe kür küwenür beḍük beglerig / ölüm yirke soḳtı | baḳa | kör tirig |
| KB 6218 | yatıp bardı azraḳ oḍundı turup / yaşıl kökke | baḳtı | yoḳaru körüp |
| KB 6316 | ölüg pendini | baḳ | ayur kör mini / ölüm tuttı bardım tutar uş sini |
Aynı gövdeden maddeler
“bak” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).