KB sözlüğü · madde
bilge sıfat
Tanım
- Bilge, bilgili, akıllı: “biligsiz otın sen ay bilge ḳuta” ey bilge, bilgisizin derdine sen deva ol; “anıŋ ara bir bilge kişi” onların arasında bilge bir kişi; “bilge tunyuḳuḳ ben özüm” ben kendim Bilge Tunyukuk; “türük bilge ḳaġan” Türk Bilge Kağan; “bilgelerke” bilgelere. Tanıklar: KTBKT2KİPKB
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “ormaġlıġ bilge biliglig” olgun bilgelikli; “bir bilge biligin kutrulmış” bilgelikle kurtulmuş; “tükel bilge” her şeyi bilen (Buda’nın sanı): “tükel bilge biliglig tŋri tŋrisi burḫan” her şeyi bilen tanrılar tanrısı Buda. Tanıklar: HuastKİPSek3Mait3Abh3ManUSukhShoRKB
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilge — yalın hâliyle 569 kez
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (77) →KB Kutadgu Bilig
77 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 158 | yorı ay biligsiz igiŋni ota / biligsiz otın sen ay | bilge | ḳuta |
| KB 191 | bu kün tügme ḳaşıŋ ay | bilge | bügü / özüm ‘uzrin aysa yime eymenü |
| KB 203 | biligsiz bile hiç sözüm yoḳ meniŋ / ay | bilge | özüm uş tapuġçı seniŋ |
| KB 263 | ḳalı | bilgeke | tegse ilde orun / ol il boldı törde taḳı keḍ burun |
| KB 287 | X. BİLİG UḲUŞ ERDEMİN ASIĠIN AYUR / / tilekim söz erdi ay | bilge | bügü / uḳuşuġ biligig özüm sözlegü |
| KB 405 | beg erdi ajunda bügü | bilge | baş / bu beglik özele uzun boldı yaş |
| KB 473 | negü | bilge | tilwe bilig ḳaḍrini / bilig ḳayda bulsa biliglig alır |
| KB 495 | yatıḳ yarlıḳaġıl içür bir yigü / ümeg eḍgü tutġıl ay | bilge | bügü |
| KB 755 | negü tir eşit emdi | bilge | tetig / özi bardı ḳoḍtı biziŋe bitig |
| KB 824 | İLİG CEVABI AY TOLDIḲA / / ilig aydı | bilge | meniŋ ḳılḳımı / körüp meŋzetü urdı bu atımı |
| KB 985 | yaya söz biligsiz tilindin çıḳar / biligsiz kişig | bilge | yılḳı atar |
| KB 1015 | üküş sezleyü | bilge | bolmaz kişi / üküş eştü bilge bulur tör başı |
| KB 1048 | idi yaḳşı aymış biliglig sözi / bu | bilge | sözi ol biligsiz közi |
| KB 1221 | oġulluġ ata bolsa | bilge | tetig / ḳısa tutġu tutçı emi bu itig |
| KB 1457 | negü tir eşitgil ay | bilge | külüg / bu sözdin kötürgil özüŋke ülüg |
| KB 1678 | anadınmu | bilge | toġar bu kişi / azu ögrenürmü yetilse yaşı |
| KB 1743 | köŋül til köni tut ay | bilge | bügü / saŋa eksümegey öḍinde yigü |
| KB 1820 | biligke tegir ötrü | bilge | bolur / bu bilgi bile asġı ilke tolur |
| KB 2218 | saḳışçı kerek bolsa | bilge | tetig / bilig birle bilse bu türlüg bitig |
| KB 2491 | muŋar meŋzetü keldi | bilge | sözi / eşitse köŋül birsü alsu özi |
| KB 2518 | yana aydı | bilge | bügü sözledi / özin tutnumaz er başın yir tidi |
| KB 2629 | bitise oḳısa eşitse sözüg / anın ötrü | bilge | ḳılur er özüg |
| KB 2699 | bitip ḳoḍmasa erdi | bilge | bügü / biziŋde ozaḳıġ kim erdi tigü |
| KB 2798 | tükel sır beḍiz ol köŋülsüz kişi / köŋülsüz kişi | bilge | atın yoḍar |
| KB 3265 | negü tir eşitgil tejik bilgesi / tejik | bilgeleri | çawıḳar küsi |
| KB 3713 | … İP IḌMIŞIN AYUR / / yanut birdi oḍġurmış aydı bitig / bitiyin kör ança ay | bilge | tetig |
| KB 3822 | bitidiŋ bitigke yanutı bitig / maŋa bir bireyin ay | bilge | tetig |
| KB 3908 | köŋül aytu ıḍtım bitidim bitig / negü teg erür sen ay | bilge | tetig |
| KB 3934 | kişi eḍgü tirler bu eḍgü ḳayu / maŋa ayu birgil ay | bilge | bügü |
| KB 4022 | kişi ögrenip ötrü | bilge | bolur / bilig bilse ötrü ḳamuġ iş önür |
| KB 4341 | LI. | BİLGE | ‘ALİMLER BİRLE ḲATILMAḲNI AYUR / / taḳı bir ḳutu bilge ‘alimler ol / olar … |
| KB 4383 | kerek dünya işi kerek ‘uḳbi tut / saḳış birle aḍra tutar | bilge | büt |
| KB 4682 | velikin tiriglik bolurmu yigü / munı bilgü aşnu ay | bilge | bügü |
| KB 5024 | muŋar meŋzetür emdi | bilge | sözin / negü tir eşitgil bu tüpi tözin |
| KB 5551 | olarda biri | bilge | ‘alim turur / bu ‘alim bile erke ḳut ḳıw bolur |
| KB 5912 | ikinçi bügü | bilge | ilçi kişi / kiŋeşke tusulur iter il işi |
| KB 5921 | tiriglik ḳayu ol kör eḍgü ḳayu / ayu bir maŋa sen ay | bilge | bügü |
| KB 6154 | bu ḳorḳınç üçün | bilge | dünya ḳoḍup / ajun tezginü yügrür emgek yüḍüp |
| KB 6399 | kerek | bilge | bolġıl kerek miŋ yaşa / tutup bütrü ajun erejin aşa |
| KB 6451 | körü bar ay | bilge | bu künki öḍüg / öŋin boldı barça ḳamuġ iş küḍüg |
Aynı gövdeden maddeler
“bilge” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).