KB sözlüğü · madde
biligsiz sıfat
Tanım
- Bilgisiz, cahil: “biligsiz kişi barça iglig bolur” bilgisiz kişi hep hastadır; “bu cahil biligsiz bahasız” bu cahil, bilgisiz, değersiz; “bilgsiz esürse aḍın ne ḳalur” bilgisiz sarhoş olursa geriye ne kalır; “sizler boḍun siler biligsizler” siz cahil bir kavimsiniz; “biligsiz ḳaġan olurmış erinç” bilgisiz kağan tahta oturmuş. Tanıklar: KTKuTKB2AH
- (Budist metinlerde) bilgisizlik (avidyā): “biligsiz bilig öçser tavranmaq öçer” bilgisizlik sönerse oluşumlar söner; “az kılınçlıg övke küvenç biligsiz” tutku, öfke, kibir, bilgisizlik. Tanıklar: MaitShoR
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
U II’deki “bėligsiz” yazımı bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): biligsiz — yalın hâliyle 120 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bėligsiz 2 (U) · beligsiz 1 (BK)
Çekimli biçimler (14):
Bağlamlar
Bütün geçişler (83) →KB Kutadgu Bilig
83 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 157 | biligsiz | kişi barça iglig bolur / igig emlemese kişi terk ölür | |
| KB 158 | yorı ay biligsiz igiŋni ota / | biligsiz | otın sen ay bilge ḳuta |
| KB 179 | biligsiz | ḳaraġu turur belgülüg / yorı ay biligsiz bilig al ülüg | |
| KB 199 | biliglig iḍi az | biligsiz | üküş / uḳuşsuz üküş bil uḳuşluġ küsüş |
| KB 200 | biligsiz biligligke boldı yaġı / | biligsiz | biligligke ḳıldı çoġı |
| KB 203 | biligsiz | bile hiç sözüm yoḳ meniŋ / ay bilge özüm uş tapuġçı seniŋ | |
| KB 260 | negü bar ajunda biligde küsüş / | biligsiz | tise erke körksüz söküş |
| KB 271 | biligsiz | ḳaraġu turur belgülüg / ay közsüz ḳaraġu bilig al ülüg | |
| KB 318 | biligsizke | bilgi ḳılınçı yaġı / aḍın bolmasa tap bu iki çoġı | |
| KB 321 | biligligke bilgi tükel ton aş ol / | biligsiz | ḳılınçı yawuz ḳoldaş ol |
| KB 643 | İLİG CEVABI AY TOLDIḲA / / yana oḳ buşup aydı ilig sözi / ayur ay | biligsiz | kişi munduzı |
| KB 906 | aġır neŋ ḳamuġı aġır ḳılġuḳa / ḳılumaz bu işni | biligsiz | buşı |
| KB 970 | aġın kendü berklig tili sözlemez / | biligsiz | tili ol sözin kizlemez |
| KB 975 | biligsiz | kişi köŋli ḳum teg turur / ögüz kirse tolmaz ap ot yem önür | |
| KB 1012 | AY TOLDI CEVABI İLİGKE / / bu ay toldı aydı sözüg bilgedin / eşitgü | biligsizke | aysa kiḍin |
| KB 1539 | kerek erdi bilge tirilse ḳutun / ḳamug ölsün erdi | biligsiz | otun |
| KB 1680 | biligsiz | toġar ol turu ögrenür / bilig bilse ötrü ḳamuġ iş önür | |
| KB 1709 | biligsizke | devlet yaraşsa kelip / biligligke artuḳ yaraşur bitip | |
| KB 1711 | biligsiz | beḍük bolsa devlet bile / biliglig beḍükrek kü çaw at bile | |
| KB 1739 | bu barça | biligsiz | kişi ḳılḳı ol / biligsiz kişiler tükel yılḳı ol |
| KB 1754 | negü tir eşit emdi bilge öge / | biligsiz | uḳup emdi boynuŋ ege |
| KB 1777 | uḳuşluġ işi barça ülgülüg ol / | biligsiz | işi barça telgülüg ol |
| KB 1906 | bilig ordusı ol bu begler özi / | biligsiz | bolur ḳul nerek ḳul sözi |
| KB 1974 | muŋar meŋzetü aydı şa’ir bu söz / körü barsa ma’ni | biligsizke | köz |
| KB 2095 | negü tir eşitgil bilig birgüçi / | biligsizni | bordın söküp tıḍġuçı |
| KB 2452 | biligsiz | kişi ol ḳuruġ sır beḍiz / biliglig kişi ornı kökte eḍiz | |
| KB 2650 | biliglig bor içse | biligsiz | bolur / bilgsiz esürse aḍın ne ḳalur |
| KB 2659 | biliglig bor içse biligsiz bolur / | biligsiz | bor içse bolur kenç kiçig |
| KB 3224 | bilig birle ta‘at muyanı tümen / | biligsiz | tapuġ ḳılsa bulmaz muyan |
| KB 3491 | negü tir eşitgil biliglig çigil / | biligsiz | eşitgil boyun bir egil |
| KB 3670 | iḍi yaḳşı aymış bilig birgüçi / | biligsizke | öt saw erig birgüçi |
| KB 4076 | uḳuşsuz kişiler bilig artatur / | biligsiz | kişiler boḍun yawrıtur |
| KB 4448 | tilin eḍgü sözle işimsinmegil / basınġan bolurlar | biligsiz | çigil |
| KB 4452 | biligsizke | yaḳma özüŋni tutun / özin tutġuçı er tirildi ḳutun | |
| KB 4453 | biligsiz kişidin yıraḳ tur teze / | biligsiz | sözi ḳılḳı barça otun |
| KB 5792 | kiçig erdiŋ oġlan | biligsiz | otun / sini ol yöledi ḳopurdı ḳutun |
| KB 5995 | biligsizke | ayma tüşüŋni aça / bilirke ayıt tüş ayıtma kiçe | |
| KB 6606 | biligsiz | yürek til negüke yarar / bilig birle suw teg ḳamuḳḳa yara | |
| KB 6612 | biliglig yazılmaz saḳınçın tügük / | biligsiz | sewinçin killer ḳatḳura |
| KB 6614 | biliglig kişeldi turup yügrümez / | biligsiz | yorır kör tilekin süre |
Aynı gövdeden maddeler
“biligsiz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).