İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

emgek isim

Tanım

  1. Acı, ıstırap, sıkıntı: “sini ḳoldı tün kün bu emgek bile” gece gündüz bu sıkıntıyla seni diledi; “yıl ay tutġunı boldum emgek bile” yıllarca sıkıntıyla tutsak oldum; “bulmaslar özleri içinde emgek” içlerinde bir sıkıntı bulmazlar; “emgek körü ulındı” sıkıntı görüp inledi; “bilnip ajun emgekin tükel uḳar” dünyanın sıkıntısını tümüyle anlar. Tanıklar: KuTKB2DLT2
  2. (Budist metinlerde, Sanskritçe duḥkha) varoluşun acısı: “ed tavar … yoḳ kurug emgek tözlüg” mal mülk boş, acı özlüdür; “emgekte nom bilge bilig” acı hakkındaki öğreti bilgisi; “sansar emkekintin ozḳalıı” sansaranın acısından kurtulmak için; “avış tamu emkekin biltürtüŋüz” Avīci cehenneminin acısını bildirdiniz. Tanıklar: MaitAbhTT2
  3. Zahmet, emek, güçlük: “telim tapġı erse üküş emgegi” hizmeti çoksa zahmeti de çoktur; “munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip” bunun emeğini hizmetini bilip karşılığını vermeli; “alpın emgekin toyın kıltı” güçlükle, zahmetle rahip yaptı. Tanıklar: MaitKB2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

emgekin, emgegi, TT’deki emkek yazımı vb. biçimler bu maddede toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): emgek — yalın hâliyle 183 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • emgeki 14 (KB, Sek, KİP) · ėmgėki 1 (IB)

Çekimli biçimler (33):

KB Kutadgu Bilig

92 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 39 sini ḳoldı tün kün bu emgek bile / anı ög sen emdi sewinçin tile
KB 432 tegir boldı künde kör emgek üküş / erej ḳolsa emgek tegir ol ülüş
KB 434 erej ḳolsa emgek tutaşı barır / sewinç ḳolsa ḳaḍġu tutaşı yorır
KB 677 erej minde emgek meniŋdin tezer / sewinç minde saḳınç maŋa yol azar
KB 1218 ata emgeki bolsa oġlı üze / ol oġlı bilir ötrü ḳılk yaŋ tüze
KB 1425 tiriglik yawa ḳılma dünya üçün / keçigli turur bolġa emgek küçün
KB 1595 kişi emgek ıḍsa saŋa belgülüg / unıtma ol emgekni bolma ölüg
KB 1654 ḳutuldı ilig kitti emgekleri / boḍun asġı arttı yenip yükleri
KB 1792 ayur ay ögdülmiş baḳ emdi maŋa / ataŋ emgeki kirmedi bir saŋa
KB 1883 baş aġrıġ yük emgek kötürse ḳulı / begiŋe aça birse arzu yola
KB 2839 ḳayu neŋke emgek ḳatılsa üküş / serüg boldı ol neŋ ḳamuġda küsüş
KB 2841 tiriglik isiz ermez emgek isiz / bu emgekke birmez tiriglik isiz
KB 2906 kirür ötrü emgek begi tapġıŋa / ol emgek tusulur ḳulı asġıŋa
KB 2907 ḳayu neŋke kirse kişi emgeki / uş ol neŋde boldı canınıŋ köki
KB 2936 aya beg erej ḳolma emgek kötür / erej birle emgek aḍaḳşu yatur
KB 2938 sewinme keḍ artuḳ erejlig kişi / bolur aḫır emgek erejke tuşı
KB 2962 kiḍin öŋdün oŋ sol bolur bu turup / begin inçke tegrür bu emgek körüp
KB 2985 kişi emgek ıḍsa kişi yurnıŋa / yanutı kişilik ḳılur ornıŋa
KB 2989 boşuġ kör bu tapnur özin ḳul ḳılıp / munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip
KB 3140 maŋa tegse emgek erej me tegir / erej birle emgek yanaşu yorır
KB 3245 kişi eḍgüsi bu öz asġın ḳoḍup / kişi asġı ḳolsa kör emgek yüḍüp
KB 3384 özüŋ sızġurur sen oġul ḳız tiyü / bu emgek biligli oġul ḳız ḳayu
KB 3582 anıŋda basa kör oġul ḳız turur / oġul ḳız yükin yüḍmek emgek erür
KB 3699 maŋa tegsü emgek sen inçin tiril / ilig tapġı birle boḍun asġı ḳıl
KB 4529 ayı artuḳ emgek tegürme aŋar / bayat ol saŋa ḫasmı andın sıŋar
KB 4608 kişi emgek ıḍsa saŋa itse aş / yaya ḳılma emgek anı ḳılma baş
KB 4747 ya tapġı yaramaġa emgekleri / yawa bolġa öḍ kün tiriglikleri
KB 4872 saŋa tegdi emgek kelü hem baru / yanutı bayat birsü kün teg yaru
KB 4915 ereji az ol körse emgek üküş / baş aġrıġ telim bar ma ḳarġış söküş
KB 4923 saŋa ma üküş tegdi emgek yorıp / tilin sözlediŋ hem yügürdüŋ arıp
KB 5040 OḌĠURMIŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi oḍġurmış aydı közüm / sini kördi emgek unıttı özüm
KB 5047 aḍaḳın yorıġlıḳa emgek tegir / köŋül birle maŋsa ol emgek barır
KB 5048 köŋül birle keldim saŋa ay ilig / ḳaçan tegge emgek yetürgil bilig
KB 5317 ajun toḳluḳı barça açlıḳ turur / ereji sewinçi kör emgek erür
KB 5856 erejlensü ilig tirilsü ḳutun / maŋa tegsü emgek baş aġrıġ bütün
KB 6050 meniŋ bu özüm ḳaçtı dünya ḳoḍup / bu yirde turur men kör emgek yüḍüp
KB 6083 bu kün yatma emge işiŋni itin / keçer emgekiŋ sen köçerde unıt
KB 6336 ḳatıġlandı tün kün yinitti yüki / keçip bardı andın ajun emgeki
KB 6378 çıġay ölse ḳutlur kiter emgeki / ölüm tutsa ay bay saḳış birmekiŋ
KB 6447 negü kelse yüḍgil sen ınçıḳlama / erej erse erter ne emgek yime

Aynı gövdeden maddeler

“emgek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).