KB sözlüğü · madde
emgek isim
Tanım
- Acı, ıstırap, sıkıntı: “sini ḳoldı tün kün bu emgek bile” gece gündüz bu sıkıntıyla seni diledi; “yıl ay tutġunı boldum emgek bile” yıllarca sıkıntıyla tutsak oldum; “bulmaslar özleri içinde emgek” içlerinde bir sıkıntı bulmazlar; “emgek körü ulındı” sıkıntı görüp inledi; “bilnip ajun emgekin tükel uḳar” dünyanın sıkıntısını tümüyle anlar. Tanıklar: KuTKB2DLT2
- (Budist metinlerde, Sanskritçe duḥkha) varoluşun acısı: “ed tavar … yoḳ kurug emgek tözlüg” mal mülk boş, acı özlüdür; “emgekte nom bilge bilig” acı hakkındaki öğreti bilgisi; “sansar emkekintin ozḳalıı” sansaranın acısından kurtulmak için; “avış tamu emkekin biltürtüŋüz” Avīci cehenneminin acısını bildirdiniz. Tanıklar: MaitAbhTT2
- Zahmet, emek, güçlük: “telim tapġı erse üküş emgegi” hizmeti çoksa zahmeti de çoktur; “munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip” bunun emeğini hizmetini bilip karşılığını vermeli; “alpın emgekin toyın kıltı” güçlükle, zahmetle rahip yaptı. Tanıklar: MaitKB2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
emgekin, emgegi, TT’deki emkek yazımı vb. biçimler bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): emgek — yalın hâliyle 183 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- emgeki 14 (KB, Sek, KİP) · ėmgėki 1 (IB)
Çekimli biçimler (33):
emgeki 14
emgekin 13
emgekte 13
emgekke 11
emgekig 11
emgekniŋ 8
emgektin 8
emgekinte 7
emgeklerinte 6
emgeklerke 6
emgeklerig 6
emgekleri 4
emgeke 4
emgekler 3
emgekindin 2
emgeklerte 2
emgeklerintin 2
emkekin 2
emgekimiz 1
emgegi 1
emgekde 1
emgekimizni 1
emgekini 1
emgeklerim 1
emgeklertin 1
emgekemezin 1
emgekintin 1
emgekiŋ 1
emgklerintin 1
emkek 1
emgekni 1
emkekintin 1
ėmgėki 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (92) →KB Kutadgu Bilig
92 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 39 | sini ḳoldı tün kün bu | emgek | bile / anı ög sen emdi sewinçin tile |
| KB 432 | tegir boldı künde kör | emgek | üküş / erej ḳolsa emgek tegir ol ülüş |
| KB 434 | erej ḳolsa | emgek | tutaşı barır / sewinç ḳolsa ḳaḍġu tutaşı yorır |
| KB 677 | erej minde | emgek | meniŋdin tezer / sewinç minde saḳınç maŋa yol azar |
| KB 1218 | ata | emgeki | bolsa oġlı üze / ol oġlı bilir ötrü ḳılk yaŋ tüze |
| KB 1425 | tiriglik yawa ḳılma dünya üçün / keçigli turur bolġa | emgek | küçün |
| KB 1595 | kişi emgek ıḍsa saŋa belgülüg / unıtma ol | emgekni | bolma ölüg |
| KB 1654 | ḳutuldı ilig kitti | emgekleri | / boḍun asġı arttı yenip yükleri |
| KB 1792 | ayur ay ögdülmiş baḳ emdi maŋa / ataŋ | emgeki | kirmedi bir saŋa |
| KB 1883 | baş aġrıġ yük | emgek | kötürse ḳulı / begiŋe aça birse arzu yola |
| KB 2839 | ḳayu neŋke | emgek | ḳatılsa üküş / serüg boldı ol neŋ ḳamuġda küsüş |
| KB 2841 | tiriglik isiz ermez emgek isiz / bu | emgekke | birmez tiriglik isiz |
| KB 2906 | kirür ötrü | emgek | begi tapġıŋa / ol emgek tusulur ḳulı asġıŋa |
| KB 2907 | ḳayu neŋke kirse kişi | emgeki | / uş ol neŋde boldı canınıŋ köki |
| KB 2936 | aya beg erej ḳolma | emgek | kötür / erej birle emgek aḍaḳşu yatur |
| KB 2938 | sewinme keḍ artuḳ erejlig kişi / bolur aḫır | emgek | erejke tuşı |
| KB 2962 | kiḍin öŋdün oŋ sol bolur bu turup / begin inçke tegrür bu | emgek | körüp |
| KB 2985 | kişi | emgek | ıḍsa kişi yurnıŋa / yanutı kişilik ḳılur ornıŋa |
| KB 2989 | boşuġ kör bu tapnur özin ḳul ḳılıp / munıŋ | emgekin | yulġu tapġın bilip |
| KB 3140 | maŋa tegse | emgek | erej me tegir / erej birle emgek yanaşu yorır |
| KB 3245 | kişi eḍgüsi bu öz asġın ḳoḍup / kişi asġı ḳolsa kör | emgek | yüḍüp |
| KB 3384 | özüŋ sızġurur sen oġul ḳız tiyü / bu | emgek | biligli oġul ḳız ḳayu |
| KB 3582 | anıŋda basa kör oġul ḳız turur / oġul ḳız yükin yüḍmek | emgek | erür |
| KB 3699 | maŋa tegsü | emgek | sen inçin tiril / ilig tapġı birle boḍun asġı ḳıl |
| KB 4529 | ayı artuḳ | emgek | tegürme aŋar / bayat ol saŋa ḫasmı andın sıŋar |
| KB 4608 | kişi emgek ıḍsa saŋa itse aş / yaya ḳılma | emgek | anı ḳılma baş |
| KB 4747 | ya tapġı yaramaġa | emgekleri | / yawa bolġa öḍ kün tiriglikleri |
| KB 4872 | saŋa tegdi | emgek | kelü hem baru / yanutı bayat birsü kün teg yaru |
| KB 4915 | ereji az ol körse | emgek | üküş / baş aġrıġ telim bar ma ḳarġış söküş |
| KB 4923 | saŋa ma üküş tegdi | emgek | yorıp / tilin sözlediŋ hem yügürdüŋ arıp |
| KB 5040 | OḌĠURMIŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi oḍġurmış aydı közüm / sini kördi | emgek | unıttı özüm |
| KB 5047 | aḍaḳın yorıġlıḳa | emgek | tegir / köŋül birle maŋsa ol emgek barır |
| KB 5048 | köŋül birle keldim saŋa ay ilig / ḳaçan tegge | emgek | yetürgil bilig |
| KB 5317 | ajun toḳluḳı barça açlıḳ turur / ereji sewinçi kör | emgek | erür |
| KB 5856 | erejlensü ilig tirilsü ḳutun / maŋa tegsü | emgek | baş aġrıġ bütün |
| KB 6050 | meniŋ bu özüm ḳaçtı dünya ḳoḍup / bu yirde turur men kör | emgek | yüḍüp |
| KB 6083 | bu kün yatma emge işiŋni itin / keçer | emgekiŋ | sen köçerde unıt |
| KB 6336 | ḳatıġlandı tün kün yinitti yüki / keçip bardı andın ajun | emgeki | |
| KB 6378 | çıġay ölse ḳutlur kiter | emgeki | / ölüm tutsa ay bay saḳış birmekiŋ |
| KB 6447 | negü kelse yüḍgil sen ınçıḳlama / erej erse erter ne | emgek | yime |
Aynı gövdeden maddeler
“emgek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).