KB sözlüğü · madde
er isim
Tanım
- Er, erkek; adam, kişi: “bilig bilse ötrü yırar erde ig” (insan) bilgi bilirse hastalık ondan uzaklaşır; “ögü bilmez erke ögüt ögretür” akıl bilmeyene öğüt öğretir; “ḳuş ḳanatın er atın” kuş kanadıyla, er atıyla (yükselir); “bėg ėr yuntıŋaru barmiş” bey adam atına doğru gitmiş. Tanıklar: IBDLTAH
- Asker, savaşçı; yiğit: “süŋüşde tutup on er ıdtım” savaşta tutup on asker gönderdim; “ḳuşu totoḳ birle süŋüşmiş erin ḳop ölürmiş” Kuşu Tutuk ile savaşmış, askerlerini hep öldürmüş; “ḳamuġḳa tusulur kör erdemlig er” erdemli yiğit herkese yarar. Tanıklar: ŞUKB
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
erte/ėrte (sabah) N:erte maddesine, erkeki N:erkek maddesine taşındı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): er — yalın hâliyle 709 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- er 697 (KB, EÇS, DK, AH) · ėr 12 (IB, U)
Çekimli biçimler (12):
Bağlamlar
Bütün geçişler (508) →KB Kutadgu Bilig
508 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 156 | bilig ma‘nisi bil negü tir bilig / bilig bilse ötrü yırar | erde | ig |
| KB 224 | ajun tutġuḳa er uḳuş bilse keḍ / boḍun basġuḳa | er | bilig bilse keḍ |
| KB 322 | uḳuşluġ keḍ er öwke özdin yırat / biliglig beg | er | buşma eḍgü ḳıl at |
| KB 442 | oḍuġluḳ bu saḳlıḳnı ögdi eren / usallıḳ bile öldi | er | miŋ tümen |
| KB 567 | ḳamuġḳa tusulur kör erdemlig er / bu erdem bile | er | tilek arzu yir |
| KB 876 | toga isiz ol kör munıŋda biri / bu | er | ölmeginçe arımaz kiri |
| KB 1144 | yayıġ ḳutḳa awnıp küwenür kür | er | / yaġız yir ḳatında yürekin yirer |
| KB 1335 | bu iki ḳılıḳtın ıḍuḳ ḳut ḳaçar / ol | erke | çıġaylıḳ yolını açar |
| KB 1604 | turup çıḳtı aḳru ḳapuġḳa kelip / bir ança yorıp bardı | erke | tegip |
| KB 1841 | uḳuştın kelür kör ḳamuġ eḍgülük / biligin beḍür | er | bolur belgülük |
| KB 1993 | ḳayu erde bolsa uḳuş birle ög / anı | er | ataġıl neçe ögse ög |
| KB 2054 | azıġlıġ kür | erke | bu neŋ eksümez / tutuġlı örüŋ ḳuşḳa meŋ eksümez |
| KB 2171 | ḳamuġ erdemi bolsa | erde | örü / boḍunḳa birür bolsa eḍgü törü |
| KB 2276 | ülese | er | atḳa ḳamuġ bar malın / adaş ḳoldaş erdeş tutunsa ḳalın |
| KB 2315 | bu yaŋlar bile | er | yaġıçı bolur / yaġıçı bolur hem yaraġçı bolur |
| KB 2339 | üküş sü tileme er öḍrüm tile / | er | öḍrüm tile hem tolum tüm bile |
| KB 2382 | yaġı körse alp | er | ḳöpirtür izig / bu ḳarşur aḍınlarḳa tegmez kezig |
| KB 2435 | XXXI. ÖGDÜLMİŞ İLİGKE ULUĠ ḪACİBLIḲḲA NEGÜ TEG | ER | KEREKİN AYUR / / yanut birdi ögdülmiş açtı tilin / ayur inç tirilsü ilig … |
| KB 2529 | ḳapuġ başlar | er | keḍ baġırsaḳ kerek / teni canı birle tapuġsaḳ kerek |
| KB 2593 | bilir sen siziksiz ajun begleri / yalawaç ıḍur ildin ilke | eri | |
| KB 2630 | ḳamuġ türlüg erdem bu bilse tükel / bu erdem bile | er | meŋiz ḳılsa al |
| KB 2709 | yumıtsa ḳayuda bu üç türlüg | er | / tilekin bulur er tümen arzu yir |
| KB 2768 | baġırsaḳ kişi ol kişi öḍrümi / baġırsaḳnı bek tut ay | er | köḍrümi |
| KB 2856 | arıġlıḳnı sewmiş turur bir bayat / arıġlıḳ bile | er | bulur eḍgü at |
| KB 3006 | er | at birle begler küçi belgürer / er at birle begler tügünler yörer | |
| KB 3046 | aya beg kümüş saç tirilsü keḍ | er | / kümüş yıġsa saçlur ḳılıçlıġ ḳur er |
| KB 3409 | telim bolsa | erke | adaş ḳoldaşı / yaḍıldı atı ilke itti işi |
| KB 3421 | negü er bolur kör miŋ | er | duşmanı / miŋer sözlemese küniŋe anı |
| KB 3528 | yalıŋ toġmış | er | kör yalıŋ barġu ol / nelük dünya tirmek yana ḳoḍġu ol |
| KB 3855 | körü barsa yaḳşı ayur | er | başı / köŋül bulnasa boldı erksiz kişi |
| KB 4066 | bu ḳurḳa tegip uz tapınsa bu | er | / uluġluḳḳa yetlür tükel arzu yir |
| KB 4163 | er | at birle şeksiz ḳatılġu kerek / olarḳa yaraşı tirilgü kerek | |
| KB 4302 | tüpi yil turur söz köŋül aġrıtur / köŋül aġrısa | er | sini yawrıtur |
| KB 4507 | oġulḳa kisi al ḳızıġ | erke | bir / saḳınçsız tėrilgil aya ḳutluġ er |
| KB 4707 | yaḳşı aymış bügü bilgi kiŋ / eşitgil munı sen aya ḳızġu | er | |
| KB 5238 | negü tir eşitgil bilig bulmış er / bilig birle ilde aġır bolmış | er | |
| KB 5462 | ḫazine | er | at boldı begler küçi / bu iki bile er alır öz öçi |
| KB 5512 | ay ilig | er | attın saŋa çare yoḳ / er at birle begler sözer bulġanuḳ |
| KB 5851 | nü ḳılsun | er | at bir ikindi bile / yara ḳılma mini sewinçim tile |
| KB 6107 | aḳıtsa aḳı | er | boḍunḳa tawar / alsa yıġlu tirlür aŋar ḫalḳ awar |