DLT sözlüğü · madde
arıġ sıfat
Tanım
- Temiz, arı, saf: “arıġ topraḳ” temiz toprak; “arıġ ton” temiz giysi; “ay teŋriniŋ arıġ yaruḳı” ayın temiz ışığı; “araġ turug köŋül” arı, duru gönül. Tanıklar: ManUShoR
- Ahlakça temiz, iffetli, günahsız: “arıġ bolsa özi, yorısa köni” kendisi temiz olsa, doğru yürüse; “arıġ çḫşapt” temiz (tutulan) ahlak kuralları; “arıġ yaruḳ ezrua teŋri” temiz, aydınlık Zurvan tanrı. Tanıklar: HuastMaitShoRKB
- (Kuran çevirisinde) helal, temiz (ṭayyib); “arıġlar” temiz şeyler: “helal ḳılur olarḳa arıġlarnı” onlara temiz şeyleri helal kılar. Tanıklar: KuT
- Koru, bahçe (Mait): “lumbani atlıġ arıġda” Lumbini adlı koruda. Tanıklar: Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıġ — yalın hâliyle 208 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıġ 183 (KB, ShoR, KuT, U) · arıg 25 (Mait, Man, T)
- araġ 4 (Mait) · arag 1 (Mait)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (6) →DLT DLT’deki Türkçe parçalar
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III. 41 | öḍlek | arıġ | kewredi / Tunçıġ yawuz towradı / Erdem yeme sewredi / Ajun begi çertilür |
| DLT I. 102 | öḍlek ḳamuġ köfredi / Erdem | arıġ | sewredi / Yunçıġ yawuz towradı / Erdem begi çertilür |
| DLT I, 237 | Alp-lar | arıġ | alḳışur / Küç bir ḳılıp arḳaşur / Bir bir üze alḳaşur / Eḍgermeḍip oḳ atar |
| DLT I, 230 | Eren | arıġ | örpeşür / Öçin kekin irteşür / Saḳal tutup tartışur / Köksi ara ot tüter |
| DLT II, 328 | Eligim | arıġ | ḳırçatur oḳ başaḳı / Ünmiş uluġ terŋek üze köp ḳaşaḳı |
| DLT I, 376 | Tutçı yaġar bulıtı altun tamar | arıġ | / Aḳsa anıŋ aḳını ḳandı meniŋ ḳanıġ |
Aynı gövdeden maddeler
“arıg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).