İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

baḳ- fiil

196 geçiş 31 biçim 7 eser KBKuTDLTAHMaitAbhShoR Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Bakmak, göz atmak: “yıraḳ baḳıp ḳara kördim” uzağa bakıp karaltı gördüm; “yer içinde yoruŋlar, baḳıŋlar” yeryüzünde gezin, bakın; “kör baḳın” bak, gör; “tübüŋke baḳın” aslına bak; “ḳıya baḳma” yan bakma; “ḳıya baḳnu tur” sakınarak yan dur (?); “yüziŋe baḳayı” yüzüne bakayım; “baḳıġlı oḳıġlı” bakan ve okuyan; “baḳıġlılarḳa ürüŋ boldı” bakanlara ak göründü. Tanıklar: KuTKB5DLTAH
  2. Dikkat etmek, gözetmek; yönelmek: “ḳatıġlan, taşırtı ḳamuġ işke baḳ” çalış, dışarıdaki bütün işlere bak; “bilge erig bulup sen baḳḳıl anıŋ taparu” bilge bir adam bulup ona yönel; “özüŋke baḳa kör” kendine bakıp gör; “bayat fazlıŋa bir baḳa kör” Tanrı’nın lütfuna bir bak. Tanıklar: KB3DLT

DLT “balıḳ telim baḳa turur” ve ShoR “müyüz baḳa” örneklerindeki baḳa ‘kurbağa’ anlamındadır (baġa maddesine bakınız).

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): baḳ- — yalın hâliyle 11 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • baḳa 61 (KB, DK, KuT, DLT) · baka 49 (EÇS, KB)
  • baḳtı 11 (KB, KuT, DLT) · baktı 1 (KB)

Çekimli biçimler (30):

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT I, 455 Aġa büktir üze yordım / Yıraḳ baḳıp ḳara kördim / Anı bilip taḳı bardım / Tükel yaġı tozı toġdı
DLT III, 219 … yorır erdim / Ḳara ḳızıl böri kördüm / Ḳatıġ yanı ḳura kördüm / Ḳaya körüp baḳu aġdı
DLT III, 295 Kördi meni emleyü / Baḳtı maŋa imleyü / Ḳaldım köŋül tumlıyu / Ḳaḍġu meni torġurur
DLT I, 73 Etil suwı aḳa turur / Ḳaya tüpi ḳaḳa turur / Balıḳ telim baḳa turur / Kölüŋ taḳı (ol) küşerür
DLT III, 194 Yaruḳ yulduz tuġarda odnu kelip baḳar men / Satulayu sayraşıp tatlıġ ünün ḳuş öter
DLT I, 129 Kelse kişi atma aŋar örter kül-e / Baḳḳıl aŋar edgülükün aġzın küle
DLT II, 249-250 Baḳmas boḍun sewüg-süz yudḳı yuḍı saranḳa / Ḳazġan olıç tüzünlük ḳalsun çawıŋ yar …
DLT III, 440 Oġlum, saŋa ḳodur men erdem ögüt h.umaru / Bilge erig bulup sen baḳḳıl anıŋ taparu
DLT III, 271 Yaġıŋ tapa titrü baḳıp bögdeŋ bile / Uġrap ḳalı kelse saŋa ḳarşı süle
DLT III, 22 Yaḳın yaġuḳ körmedip neŋni küḍür / Ḳaḍaş tapa ıt kipi ḳıŋru baḳar
DLT I, 102 ötrük utun oġrı-layu yüzke baḳar / Elgin taşup birmiş aşıġ başra ḳaḳar

Aynı gövdeden maddeler

“bak” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).