DLT sözlüğü · madde
baḳ- fiil
Tanım
- Bakmak, göz atmak: “yıraḳ baḳıp ḳara kördim” uzağa bakıp karaltı gördüm; “yer içinde yoruŋlar, baḳıŋlar” yeryüzünde gezin, bakın; “kör baḳın” bak, gör; “tübüŋke baḳın” aslına bak; “ḳıya baḳma” yan bakma; “ḳıya baḳnu tur” sakınarak yan dur (?); “yüziŋe baḳayı” yüzüne bakayım; “baḳıġlı oḳıġlı” bakan ve okuyan; “baḳıġlılarḳa ürüŋ boldı” bakanlara ak göründü. Tanıklar: KuTKB5DLTAH
- Dikkat etmek, gözetmek; yönelmek: “ḳatıġlan, taşırtı ḳamuġ işke baḳ” çalış, dışarıdaki bütün işlere bak; “bilge erig bulup sen baḳḳıl anıŋ taparu” bilge bir adam bulup ona yönel; “özüŋke baḳa kör” kendine bakıp gör; “bayat fazlıŋa bir baḳa kör” Tanrı’nın lütfuna bir bak. Tanıklar: KB3DLT
DLT “balıḳ telim baḳa turur” ve ShoR “müyüz baḳa” örneklerindeki baḳa ‘kurbağa’ anlamındadır (baġa maddesine bakınız).
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): baḳ- — yalın hâliyle 11 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- baḳa 61 (KB, DK, KuT, DLT) · baka 49 (EÇS, KB)
- baḳtı 11 (KB, KuT, DLT) · baktı 1 (KB)
Çekimli biçimler (30):
Bağlamlar
Bütün geçişler (11) →DLT DLT’deki Türkçe parçalar
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 455 | Aġa büktir üze yordım / Yıraḳ | baḳıp | ḳara kördim / Anı bilip taḳı bardım / Tükel yaġı tozı toġdı |
| DLT III, 219 | … yorır erdim / Ḳara ḳızıl böri kördüm / Ḳatıġ yanı ḳura kördüm / Ḳaya körüp | baḳu | aġdı |
| DLT III, 295 | Kördi meni emleyü / | Baḳtı | maŋa imleyü / Ḳaldım köŋül tumlıyu / Ḳaḍġu meni torġurur |
| DLT I, 73 | Etil suwı aḳa turur / Ḳaya tüpi ḳaḳa turur / Balıḳ telim | baḳa | turur / Kölüŋ taḳı (ol) küşerür |
| DLT III, 194 | Yaruḳ yulduz tuġarda odnu kelip | baḳar | men / Satulayu sayraşıp tatlıġ ünün ḳuş öter |
| DLT I, 129 | Kelse kişi atma aŋar örter kül-e / | Baḳḳıl | aŋar edgülükün aġzın küle |
| DLT II, 249-250 | Baḳmas | boḍun sewüg-süz yudḳı yuḍı saranḳa / Ḳazġan olıç tüzünlük ḳalsun çawıŋ yar … | |
| DLT III, 440 | Oġlum, saŋa ḳodur men erdem ögüt h.umaru / Bilge erig bulup sen | baḳḳıl | anıŋ taparu |
| DLT III, 271 | Yaġıŋ tapa titrü | baḳıp | bögdeŋ bile / Uġrap ḳalı kelse saŋa ḳarşı süle |
| DLT III, 22 | Yaḳın yaġuḳ körmedip neŋni küḍür / Ḳaḍaş tapa ıt kipi ḳıŋru | baḳar | |
| DLT I, 102 | ötrük utun oġrı-layu yüzke | baḳar | / Elgin taşup birmiş aşıġ başra ḳaḳar |
Aynı gövdeden maddeler
“bak” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).