eşit- fiil

Tanım

1. İşitmek, duymak: “ol sabıġ ėşidip tün udısıḳım kelmedi” o sözü işitince gece uykum gelmedi; “anı eşidip virutaḳ ėlig beg … yarlıg yarlıḳadı” bunu işitince kral Virūḍhaka buyruk verdi; “yaġıları eştip boyun egdiler” düşmanları işitip boyun eğdiler; “eşittimiz taḳı ḫilaf ḳıldımız” işittik ve karşı geldik; “ḳulaḳ eşitse köŋül bilir” kulak işitirse gönül bilir; “eren essin eşüttüm” erlerin haberini işittim. Tanıklar: TMaitKuTKBDLT2
2. Dinlemek, kulak vermek (KB’de sık kalıp: “negü tir eşitgil”, “negü tir eşit” ne der dinle): “biliglig negü tir eşitgil özüŋ” bilgili ne der, kendin dinle; “sabımın tüketi eşidgil” sözümü sonuna dek dinle; “türük begler bodun bunı eşidiŋ” Türk beyleri, halkı, bunu işitin; “eşitmeŋ bu ḳurʾannı” bu Kur’an’ı dinlemeyin. Tanıklar: KT2BKKuTKB3
3. (Budist metinlerde) öğretiyi dinlemek: “eşidmek saḳınmaḳ bışrunmaḳ tözlüg bilge bilig” dinleme, düşünme, uygulamadan oluşan bilgelik; “nom eşidigme ḳuvraġ” öğreti dinleyen topluluk; “meniŋ eşidmişim” benim işittiğim (sutra başı kalıbı: “böyle işittim”). Tanıklar: SekAbh2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

eşid-, ėşid-, esid- (U II), eşt- (KB) ve eşüt- (DLT) yazımları bu maddede toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): eşit- — yalın hâliyle 64 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

• eşitgil 239 (KB, KuT, AH) · ėşitgil 1 (KB)
• eşit 63 (KB, AH) · ėşit 1 (KB)
• ėşidip 43 (Mait, T, KP, U) · eşidip 20 (Mait, Sek, ShoR, Abh)
• eşidmek 21 (Abh, ShoR) · ėşidmek 2 (Abh)
• eşitgen 14 (KuT, AH) · ėşitgen 1 (KuT)
• eşitmiş 6 (KB, Sek) · ėşitmiş 1 (KB)
• ėşidür 6 (Mait, KİP) · eşidür 4 (Sek, ShoR)
• eşidmiş 5 (Abh, Sek) · ėşidmiş 1 (AO)
• eşittimiz 5 (KuT) · ėşittimiz 1 (KuT)
• ėşidü 4 (Mait, T) · eşidü 2 (Abh, ShoR)
• eşid 3 (KT, BK) · ėşid 2 (Mait)
• eşidmişim 1 (Sek) · ėşidmişim 1 (Mait)
• eşitürler 1 (KuT) · ėşitürler 1 (Mait)
• ėşidgil 1 (Mait) · eşidgil 1 (KT)
• eşitgüçi 1 (KB) · ėşitgüçi 1 (KİP)

Çekimli biçimler (121):