AH sözlüğü · madde
er isim
Tanım
- Er, erkek; adam, kişi: “bilig bilse ötrü yırar erde ig” (insan) bilgi bilirse hastalık ondan uzaklaşır; “ögü bilmez erke ögüt ögretür” akıl bilmeyene öğüt öğretir; “ḳuş ḳanatın er atın” kuş kanadıyla, er atıyla (yükselir); “bėg ėr yuntıŋaru barmiş” bey adam atına doğru gitmiş. Tanıklar: IBDLTAH
- Asker, savaşçı; yiğit: “süŋüşde tutup on er ıdtım” savaşta tutup on asker gönderdim; “ḳuşu totoḳ birle süŋüşmiş erin ḳop ölürmiş” Kuşu Tutuk ile savaşmış, askerlerini hep öldürmüş; “ḳamuġḳa tusulur kör erdemlig er” erdemli yiğit herkese yarar. Tanıklar: ŞUKB
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
erte/ėrte (sabah) N:erte maddesine, erkeki N:erkek maddesine taşındı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): er — yalın hâliyle 709 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- er 697 (KB, EÇS, DK, AH) · ėr 12 (IB, U)
Çekimli biçimler (12):
Bağlamlar
Bütün geçişler (48) →AH Atebetü’l-Hakâyık
48 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 45–46 | ögü bilmez | erke | ögüt ögretür anıŋ birr u cudı bėdi‘ ihsanı |
| AH 85–88 | … ahil biligsiz bahasız bişi biliglig biligsiz ḳaçan teŋ bolur biliglig tişi | er | cahil er tişi |
| AH 85–88 | … gsiz bahasız bişi biliglig biligsiz ḳaçan teŋ bolur biliglig tişi er cahil | er | tişi |
| AH 93–96 | bilig bildi boldı eren belgülüg biligsiz tirigle yitük körgülüg biliglig | er | öldi atı ölmedi biligsiz tirig erken atı ölüg |
| AH 101–104 | bilig birle ‘alim yoḳar yoḳladı biligsizlik | erni | çökerdi ḳoḍı bilig yind usanma bil ol haḳ rėsul bilig çinde erse siz arḳaŋ … |
| AH 137–140 | ḫirėdlıġmu bolur tili boş kişi telim başnı yidi bu söz til boşı öçüktürme | erni | tilin bil bu til başıḳtursa bütmez büter oḳ başı |
| AH 141–144 | sėfih | er | tili öz başı duşmanı tilindin töküldi telim er ḳanı üküş sözlegende ökünge … |
| AH 141–144 | sėfih er tili öz başı duşmanı tilindin töküldi telim | er | ḳanı üküş sözlegende öküngen telim tilin beklegende ökünmiş ḳanı |
| AH 145–148 | ne kim kelse | erke | tilindin kelür tilindin kim eḍgü kim isiz bolur eşit büt bu sözke ḳamuġ ta … |
| AH 149–152 | iki neŋ birikse bir | erde | ḳalı bükendi ol erke mürüvvėt yolı bir ol yaŋşar erse kereksiz sözüg ikinç … |
| AH 149–152 | … erke mürüvvėt yolı bir ol yaŋşar erse kereksiz sözüg ikinç yalġan erse ol | erniŋ | tili |
| AH 153–156 | tili yalġan | erdin | yıraḳ tur teze keçür sen me ‘umrüŋ könilik öze aġız til bezeki köni söz tu … |
| AH 157–160 | küḍezgil tiliŋni kel az ḳıl sözüŋ küḍezilse bu til küḍezlür özüŋ rėsul | erni | otḳa yüzin atġuçı til ol tidi yıġ til yul ottın yüzüŋ |
| AH 201–204 | neçe yir bar erdi sıġışmaz | eri | eri bardı ḳaldı ḳuruġ tek yiri neçe ‘alim erdi neçe fėylėsuf ḳanı bu kün o … |
| AH 201–204 | neçe yir bar erdi sıġışmaz eri | eri | bardı ḳaldı ḳuruġ tek yiri neçe ‘alim erdi neçe fėylėsuf ḳanı bu kün olar … |
| AH 229–232 | ḳamuġ til aḳı | er | sėnasın ayur aḳılıḳ ḳamuġ ‘ayb kirini yuyur aḳı bol saŋa söz sökünç kelmes … |
| AH 233–236 | egilmez köŋülni aḳı | er | eger tegilmez muradḳa aḳı er teger baḫıllıḳnı ḳanı öger til ḳayu aḳılıḳnı … |
| AH 233–236 | egilmez köŋülni aḳı er eger tegilmez muradḳa aḳı | er | teger baḫıllıḳnı ḳanı öger til ḳayu aḳılıḳnı ‘am ḫas tözü ḫalk öger |
| AH 237–240 | aḳı | er | biligni yete bildi kör anın sattı malın sėna' aldı kör tirildi ulamsız ula … |
| AH 245–248 | aya mal iḍisi aḳı eḍgü | er | bayat birdi erse saŋa sen me bir yirilgen sökülgen tirip birmegen tirip bi … |
| AH 269–272 | tėkėbbür ḳamuġ tilde yirlür ḳılıḳ ḳılıḳlarda eḍgü ḳılıḳ ḳoḍḳılıḳ ol | er | kim uluġsındı men men tidi anı ne ḫalayıḳ sever ne ḫaliḳ |
| AH 273–276 | … ġ ḳazġanıġlı ajun malını yiyümedi bardı körüŋ halini tişisi ḳalıp bir aḍın | er | bile ol anda yatıpan birür sanını |
| AH 281–284 | tėvazu‘ ḳılıġlını kötrür iḍi tėkėbbür tutar | erni | kemşür ḳoḍı uluġsınma zinhar uluġ bir bayat uluġluḳ meniŋ siz alınmaŋ tidi |
| AH 301–304 | harislıḳ ma | erke | yavuz ḫaslėt ol harislıḳ soŋı ġam ökünç hasrėt ol bu baylıḳ çıġaylıḳ iḍi k … |
| AH 301–304 | … islıḳ soŋı ġam ökünç hasrėt ol bu baylıḳ çıġaylıḳ iḍi kismėti harislıḳ tek | erke | ḳuruġ zahmėt ol |
| AH 317–320 | köki körklüg | erniŋ | ḫuyı körklüg ol bu körklüg ḳılıḳḳa köŋül örklüg ol bir erdin bir erke tėfa … |
| AH 317–320 | köki körklüg erniŋ ḫuyı körklüg ol bu körklüg ḳılıḳḳa köŋül örklüg ol bir | erdin | bir erke tėfavüt telim vėlikin körerke tözü börklüg ol |
| AH 317–320 | … lüg erniŋ ḫuyı körklüg ol bu körklüg ḳılıḳḳa köŋül örklüg ol bir erdin bir | erke | tėfavüt telim vėlikin körerke tözü börklüg ol |
| AH 321–324 | bütün ḳılḳı fi‘lin öte irtegil kėrėm kimde erse anı | er | tigil yimişsiz yıġaç teg kėrėmsiz kişi yimişsiz yıġaçnı kesip örtegil |
| AH 333–336 | isiz ḳılġan | erke | sen eḍgü ḳıla kėrėmniŋ başı bu erür keḍ bile ėgėr kelse erdin saŋa eḍgülük … |
| AH 333–336 | … a kėrėmniŋ başı bu erür keḍ bile ėgėr kelse erdin saŋa eḍgülük üküş ḳıl ol | erniŋ | sėnasın tile |
| AH 341–344 | … ustan teg ol hilm kėrėm al gül ol yıḳıḳlıġḳa tirep kesüklüg ula bu itiglig | erke | azad öz ḳul ol |
| AH 357–360 | uḳup sözle sözni ivip sözleme sözüŋ kizle kiḍin başıŋ kizleme miŋ | er | dostuŋ erse üküş körmegil bir er duşman erse anı azlama |
| AH 357–360 | … zleme sözüŋ kizle kiḍin başıŋ kizleme miŋ er dostuŋ erse üküş körmegil bir | er | duşman erse anı azlama |
| AH 361–364 | neçe tetik | erdin | birer sehv kelür neçe pür hünėrlıġda bir ‘ayb bolur bu bir ‘aybdın ötrü ba … |
| AH 377–380 | işi eḍgü bolsa | er | eḍgü bolur er iş eḍgüsindin üküş ḫayr bulur isizke yavuma isiz ṣuhbėti sin … |
| AH 377–380 | işi eḍgü bolsa er eḍgü bolur | er | iş eḍgüsindin üküş ḫayr bulur isizke yavuma isiz ṣuhbėti sini terkin isiz … |
| AH 405–408 | ḳanı ėmr-ü ma‘ruf ḳılur ėdgü | er | ḳanı kendü eḍgü kişi turġu yir yirer sen zamanaŋnı ḫalḳın ḳoḍup zamanaŋnı … |
| AH 421–424 | boḍun mallıġ | erke | urup yüzlerin tözü ḳul ḳılurlar azad özlerin kim ol malsız erse ol erni kö … |
| AH 421–424 | … ıġ erke urup yüzlerin tözü ḳul ḳılurlar azad özlerin kim ol malsız erse ol | erni | körüp yüz evrüp keçerler yumup közlerin |