T sözlüğü · madde
bol- fiil
Tanım
- Olmak; var olmak, meydana gelmek: “bir ök bol tidi, boldı ḳolmış ḳamuġ” ‘ol’ dedi, dilediği her şey oldu; “türk bodun yoḳ bolmazun tėyin, bodun bolçun tėyin” Türk halkı yok olmasın, halk olsun diye; “yaġı boltı” düşman oldu; “tutyaḳ tıltaġınta ḳılınç bolur” (tutunma) sebebiyle eylem oluşur. Tanıklar: KTBK2MaitKB
- Olmak, bir duruma girmek (adlarla): “ḳalı bolsa begke” beye olursa; “köni bol, könilik ḳıl” doğru ol, doğruluk et; “tapuġçı bolġuluglar” hizmetkâr olacaklar; “çkrwrt ilig ḫan bolġuluḳ oġul” cihan hükümdarı olacak oğul. Tanıklar: MaitKB2AH
- (Yardımcı fiil) -abilmek, olası olmak; gereklilik: “bilgeli bolur” bilinebilir; “bolġu kergek” olmalıdır; “körgeli bolaḳ” görülebilir; “boldaçı” olan, olacak. Tanıklar: MaitAbh2ShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bol- — yalın hâliyle 109 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- boldı 358 (KB, KuT, Abh, AH) · bolḍı 1 (KB)
- bolġay 152 (KuT, KB, Abh, Mait) · bolgay 2 (Man)
- bolmaḳ 96 (Abh, ShoR, Mait, U) · bolmaq 8 (ShoR)
- bolmaḳı 12 (Abh, Mait, U) · bolmaqı 2 (ShoR)
- bolġuluḳ 12 (Abh, Mait, ShoR) · bolġuluq 2 (ShoR)
- bolmışḳa 4 (Abh) · bolmışka 1 (Mait)
- bolmaḳın 4 (Abh, KB) · bolmaqın 1 (ShoR)
- bolduḳta 3 (Abh) · bolduqta 1 (ShoR)
- bolġaylar 3 (KuT, Mait) · bolgaylar 1 (Man)
- bolġulug 2 (Mait) · bolġuluġ 1 (TT)
- bolġuluglar 2 (Mait) · bolguluglar 1 (Mait)
Çekimli biçimler (203):
bolur 1.219
bolsa 462
boldı 358
bolup 232
bolmaz 229
bolmış 180
bolġay 152
bolmaḳ 96
bolu 93
boltı 79
bolġa 68
bolzun 67
bolġu 65
bolsar 60
bolmasa 57
bolurlar 52
bolġalı 41
bolma 39
bolmasar 39
bolsu 30
boldılar 28
boldaçı 27
bolayın 27
bolmaḳlıġ 26
bolsun 24
bolġıl 19
boltum 18
bolmaġay 17
bolsalar 17
bolalım 15
boltaçı 15
bolurın 15
bolmaġıl 14
bolmazun 13
bolmaḳı 12
bolġuluḳ 12
bolmaġu 11
bolduŋ 11
bolzunlar 11
bolmazlar 10
bolmaḳıġ 10
bolġai 10
bolmaġınça 10
boltılar 9
bolmas 9
bolmaŋlar 9
bolmadı 9
bolsamiz 8
bolmaq 8
boldum 8
bolḳai 7
bolmadılar 7
bolun 6
bolurmu 6
bolmiş 6
bolġusı 6
bolġuçı 6
boluġlı 6
bolmasun 6
bolsunı 5
bolmaġ 5
bolmadaçı 5
bolmaḳnıŋ 5
boltumuz 4
bolmışḳa 4
bolmaduḳ 4
bolmışı 4
boltaçılar 4
bolsarlar 4
bolmaḳın 4
bolġuluḳlar 4
bolmışın 4
boluŋlar 4
bolġuḳa 4
bolmatı 4
bolsam 4
bolsunlar 3
bolmaġı 3
bolmışlar 3
bolmamaḳ 3
bolmamışı 3
boltuŋ 3
bolumaz 3
bolduḳta 3
bolurmiz 3
bolmazın 3
boluŋ 3
bolayı 3
bolġaylar 3
bolmaḳdın 3
bolmaḳlarta 2
boltuŋuzlar 2
boltuḳda 2
boltuḳta 2
boltuḳınta 2
boltıı 2
bolulr 2
bolmadım 2
bolmadın 2
bolurda 2
bolduḳum 2
boldaçısın 2
bolmamış 2
boluġlılar 2
bolmaḳḳa 2
bolsaŋ 2
bolça 2
bolçun 2
bolġalar 2
bolġatım 2
bolmaqı 2
bolġulug 2
bolġuluglar 2
bolġuluq 2
boldımız 2
bolġusuz 2
bolmaḳta 2
bolġusın 2
bolġuça 2
bolgay 2
… ve 83 biçim daha
Bağlamlar
Bütün geçişler (12) →T Tunyukuk Yazıtı
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 3 | … t(e)ŋri: öl t(ė)- / m(i)ş (e)r(i)nç : türk bod(u)n : ölti (a)lḳ(ı)ntı: yoḳ | boltı | : türk : sir bo- / d(u)n: y(ė)rinte |
| T 3 | bod ḳ(a)lm(adı: ıda t(a)şda : k(e)lm(i)şi: ḳuubr(a)n(ı)p : y(ė)ti yüz | boltı | : |
| T 7 | … bilge tunyuḳuḳ : buyla b(a)ġa t(a)rḳ(a)n / birle : ėlt(ė)r(i)ş ḳ(a)ġ(a)n : | bol(u)y(ı)n | : b(i)rye : t(a)bġ(a)ç(ı)ġ : öŋre ḳı- / t(a)ny(ı)ġ : yırya oġ(u)z(u)ġ : ük … |
| T 14 | … z (e)rm(i)ş : y(i)nçge (a)rkl(i)g : üzġ(a)li: uç(u)z : yuyḳa : / ḳ(a)l(ı)n | bols(a)r | : top(u)lġuluḳ : (a)lp (e)rm(i)ş : y(i)nçge / yoġ(u)n bols(a)r : üzg(ü)lük … |
| T 14 | … / ḳ(a)l(ı)n bols(a)r : top(u)lġuluḳ : (a)lp (e)rm(i)ş : y(i)nçge / yoġ(u)n | bols(a)r | : üzg(ü)lük (a)lp (e)rm(i)ş : |
| T 15 | (ė)ki bıŋ (e)rt(i)m(i)z [: (ė)ki] süm[(ü)z | b]oltı | : türk bod(u)n : ḳı[l(ı)n- / g](a)lı: türk ḳ(a)ġ(a)n : ol(u)rġ(a)lı: ş(a)nt … |
| T 15 | (a)rt[uḳ] : [ḳıırḳ(ı)z]: küç[l(ü)g ḳ(a)ġ(a)n : y(a)ġ(ı)m(ı)z] | boltı | : ol üç / ḳ(a)ġ(a)n : ögl(e)ş(i)p : (a)ltun yış üze : ḳ(a)b(ı)ş(a)l(ı)m t(ė … |
| T 31 | ḳ(a)tun: yoḳ | bolm(i)ş | (e)rti: (a)nı yogl(a)t(a)yin t(ė)di: sü b(a)r(ı)ŋ : t(ė)- / di : (a)ltun y … |
| T 51 | … uḳin üç(ü)n : udu öz(ü)m : ḳ(a)zġ(a)ntuḳ(u)m / üç(ü)n: / / ėl y(ė)me : ėl | boltı | : bod(u)n y(ė)me : bod(u)n boltı: öz(ü)m ḳ(a)rı / bolt(u)m : ul(u)ġ bolt(u … |
| T 51 | … (a)ntuḳ(u)m / üç(ü)n: / / ėl y(ė)me : ėl boltı : bod(u)n y(ė)me : bod(u)n | boltı | : öz(ü)m ḳ(a)rı / bolt(u)m : ul(u)ġ bolt(u)m : |
| T 51 | … / ėl y(ė)me : ėl boltı : bod(u)n y(ė)me : bod(u)n boltı: öz(ü)m ḳ(a)rı / | bolt(u)m | : ul(u)ġ bolt(u)m : |
| T 51 | … boltı : bod(u)n y(ė)me : bod(u)n boltı: öz(ü)m ḳ(a)rı / bolt(u)m : ul(u)ġ | bolt(u)m | : |
Aynı gövdeden maddeler
“bol” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).