Derlem sözlüğü · madde
aġu isim
Tanım
- Ağı, zehir: “aġu ḳıldı emdi maŋa yir aşım” yediğim yemeği bana zehir etti; “aġu türtüp” zehir sürüp; “aġun yilvin” zehirle, büyüyle. Tanıklar: MaitShoRKB
- Mecazen acı, zarar: “aşnu aġu bolmış üçün kėn arvış sarvış ot bolur” önce zehir olan şey sonra büyü ve ilaç olur. Tanıklar: Abh
- BK’de yer adı: “aġuda eki uluġ süŋüş süŋüşdüm” Aġu’da iki büyük savaş yaptım. Tanıklar: BK
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aġu — yalın hâliyle 25 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aġu 24 (KB, Abh, ShoR, DLT) · agu 1 (Man)
- aġusı 2 (TT, KB) · agusı 1 (Man)
Çekimli biçimler (4):
Bağlamlar
Bütün geçişler (31) →KB Kutadgu Bilig
19 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 370 | tatıġ erdi barça yigitlik işim / | aġu | ḳıldı emdi maŋa yir aşım |
| KB 2142 | aya il tutuġlı ilig saḳlaġu / usallıḳ bile yir yigüçi | aġu | |
| KB 4299 | öçeşme bu devlet bile sen yaraş / yaraşmazsa devlet | aġu | ḳılġa aş |
| KB 5228 | isizlik | aġu | ol yime bu aġu / aġu yigli bolmaz tiriglik yigü |
| KB 6129 | şeker birle igdür birür kin | aġu | / yayıġ ḳut ḳılınçı bu ol ay bügü |
Man Manichaica I-III
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T I - 57–59 | sizlerde almış | agu | hormuzta t(e)ŋrike atgay m[(e)n] hormuzta t(e)ŋrig bu tėdi |
| T I - 60 | atmış | agusı | öz başıŋa tegdi |
Abh Abhidharma (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 2624 | aşnu | aġu | bolmış üçün kėn arvış sarvış ot bolur. |
| Abh.Sho. 2913–2915 | oḫşaşmaḳ tėp yörüg’ol inçe ḳaltı aġu-luġ aş | aġu | birle oḫşaşmış teg tėp疏主云isdiramati baḫşı söz -ler bu öŋdün söz-legüçi bir … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.2.2.4/22–23 | arḫant-lar üz-e /// [毒塗]指爪Ο | aġu | türtüp on eŋrek-i-niŋ tıŋraq [-ı-nıŋ] ///yp 巳欲ΟΟ uġrayu kelip tegi tükedür … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /23–24 | 長巻第二 qut qolunu teginürmn tarıqzun üç | aġu | niz-vanı-lıġ kir tapça -lar-ımız : |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK D 34 | (a)ġuda | : (e)ki ul(u)g : süŋ(ü)ş : süŋ(ü)şd(ü)m / : |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 178b. 180-7–16 | … inçülüg ḫap yėrte yatıp yürür erki sn . yinçülüg monçuḳlar tėy-ü siḳtayu . | aġusı | küçetip . ad // ı ernii yirüp . eŋekii tmġaḫıi aprap //// a ölüp bardı |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.081.44–52 | aġun | yilvin kömenin tınlıglarıg ölürgüçiler.. ögüg kanıg ölürdeçi bulġadaçılar. … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III, 339 | … aġı begdin uduḳladı / Körüp süni aḍıḳladı / Ölüm anı ḳonuḳladı / Aġız içre | aġu | saġdı |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 213–216 | yılan teg bu ajun yılan oḳlaġu yoḳamaḳḳa yumşaḳ içi pür | aġu | yılan yumşaḳ erken yavuz fi‘l iter yıraḳ turġu yumşaḳ tip azılmaġu |
Sukh Uigurische Sukhāvatīvyūha-Fragmente (Zieme)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II S-39–49 | … tayu tutsar ol tişi et’öz:in ḳodup ulatı burḫan ḳutın utun niz:vanı-lıġ üç | aġu | köŋülerin yarut[ay]ın [tn]grim bilge bilig köz:lerin açayın t[ŋ]rim [b]ili … |
Aynı gövdeden maddeler
“agu” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).