Derlem sözlüğü · madde
ana isim
Tanım
- Ana, anne: “ata ana” ana baba; “atada anada baġırsaḳ bolup” anadan babadan şefkatli olup; “anası ḳarnında” anasının karnında; “ey anam oġlı” ey anamın oğlu (kardeşim); “anadın mu bilge toġar bu kişi” insan anadan mı bilge doğar? Tanıklar: KuT2KB2AH
- Ana olan, dişi: “tapladaçı analar ḳuvraġı” (tanrılara) hizmet eden analar topluluğu.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ana — yalın hâliyle 7 kez
Çekimli biçimler (26):
Bağlamlar
Bütün geçişler (73) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/10a2 | 33 ḳamuġḳa ḳıldımız miras oġlanlar andın kim ḳoḍtı ata | ana | hem yaġuḳlar anlar kim badı andlarıŋız bėriŋ olarḳa ülüşlerini ol taŋrı er … |
| Ku. T. 28/27b1 | … rlıḳıŋa attı tahtalarnı tuttı ḳadaşınıŋ başını süḍreyür anı öziŋe aydı: ey | anam | oġlı bütünlükin bu boḍun küçsüzlediler mėni öldrü yazdılar mėni tapalatmaġ … |
| Ku. T. 31/8a3 | 14 hem eḍgülük ḳılġan atası | anasıḳa | ermez boynaġu ʿasi |
| Ku. T. 31/45a2 | … hiç yolçılayın mu sizni ol kimerse üze kim pezirleyür anı yandurdumız sėni | anaŋḳa | yarusın tėp anıŋ közi ḳaḍġurmasun tėp öldürdüŋ bir et-özni taḳı ḳutġardımı … |
| Ku. T. 32/9a3 | 13 yandurdımız anı | anasıḳa | yarusun tėp anıŋ közi ḳaḍġurmasun tėp bilsün üçün bütünlükin taŋrınıŋ vaʿd … |
KB Kutadgu Bilig
20 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 37 | atasın | anasın | yuluġ ḳıldı ol / tilek ümmet erdi ayu birdi yol |
| KB 873 | eḍgü bolur kör | anadın | togup / yorır ol köni çın kör eḍgü bolup |
| KB 1486 | oġul ḳız sebebi ata ol | ana | / ḳılınç artasa ya itilse yana |
| KB 1681 | anadın | toġuġlı biligsiz toġar / bilig ögrenür ötrü törke aġar | |
| KB 3784 | ata bardı iş tuş içi ya ini / | ana | bardı oġlum ḳızıŋ kör ḳana |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.004.40–45 | kaltı bir üdün m(a)hamotġalyin arhant | anasın | kutġarġalı sansız tümen sumır tag--lar töpüsi üze irkleyü motġalayin arhan … |
| Mai.Tek.007.38–39 | yaşınıŋ | anası | klyani birle upa- -sanç boltı--lar |
| Mai.Tek.058.28–34 | … a⟧ ... bütün bel(gülüg) boltı.. ötrü ang--ulmali ogrı teŋri burkanıg körüp | ana--sın | kodup teŋri burkanıg ölürgeli saḳıntı anı körüŋler sizler toyın--lar.. asa … |
| Mai.Tek.084.20–29 | kim kayu eren ekeler siŋiller kızlar | analar | dıntar birle yavaz iş işlep yazınsar.. kim yėme işiler bolup kentü oglı iç … |
| Mai.Tek.091.10–15 | … sekiz türlüg tözün yolug uḳıtıp iki yigirmi nayut sanı teŋri kuvraġı birle | anası | katunug kutka tegürü yarlıḳar |
Abh Abhidharma (Shogaito)
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 919 | ayaġ-ḳa tegimlig modgalayanė arḫant körüp ol ölmiş | anası-nıŋ | . |
| Abh.Sho. 921 | adı ködrülmiş yrlıḳadı seniŋ | anaŋ | tuġup turmış erür mariçi yėrdinçü-te tėp. |
| Abh.Sho. 2366–2368 | … randikė ni’kay-lıġ-nıŋ negü mün-in ḳadaġ-ın ḳaltı tŋri burḫan yrlıḳamış ol | anant-a | siz-ler aşnu -ça kişi-ke tayaḳ-ıŋız-lar. |
| Abh.Sho. 2373–2376 | 衆贤復云saŋ’gabadrė baḫşı yene söz-leser siz tŋri burḫan-nıŋ ödlemeki erser | anant-a | Abh.Sho. 2374. tayanıŋlar sudur-luġ ülgü-ke tėp uġrayu ödlemiş erür abi … |
| Abh.Sho. 4222 | sen | anant-a | bu yaŋı boşġut-luġ toyın-larıġ. |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.1 /18–36 | … ınlıġlarıġ barça atalarım ol tép körüp : kédin yıŋaqtaqı tınlıġlarıġ barça | analarım | ol tép körüp : küntin yıŋaqdaqı tınlıġlarıġ barça éçilerim ol tép körüp : … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … 專正 atası bir uçluġ k[ön]i erip /// 3) /// [er]ser 彼子若母正 ol 4) oġul-qa qayu | anası | köni erip : atası [köni ermez] |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … tü[ke]t[ser yme] /// 5) /// 爲當ΟΟ az-u inçip aya- 6) ġuluq aġır-laġuluq ol | anası | arıġ eri[p] /// 6) /// [而無] ΟΟ inçip bilge biligsiz er[ser] 7) [a]rıtı neg … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … i uġrınta] tuġġalı bolmış erip bo 汝今ΟΟ 10) sen kim öge söz-leser sn atasın | anas[ın] | /// 10) /// çḫşpt-ıġ 颇聞四文 neçök ol eşid[ür mü] 11) üç qıdıġ balıq-taqı ıra … |
| Sho.Rosia 8.3 /293–295 | bo 大般若経 erser 三 üdki alḳu burḫan-lar-nıŋ öŋi | anası | erür meniŋ yme (üzeki töz-ki) ögüm anam erür bo oḳ nomlarıġ eşidip 修行 -ım … |
U Uigurica I-IV
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III M.225.-15-3 | … urḳan aras . . . . [ınta] T. III M. 225 erig ornaḳ . . . . . . tapladaçı | ana-lar | ḫuvraġı üze yüküntürülmis-ke .. yükünürmn |
| U II, T. II, Y., 48-68–71 | … i sali beg ḳutıŋa ėl oŋurt ḳarçuḳı-ġa ḫutluġ üzük-ke atam bai epe çaŋşi-ḳa | anam | köset-ke bu buyan edgü ḳılınç küçinte .. yalŋug ajunınta toġmaḳ oġrınta yv … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III, 33 | Anası | tewlüg yuwḳa yapar, oglı tetik ḳoşa ḳapar | |
| DLT I, 508 | Iştip ata | anaŋ-nıŋ | sawlarını ḳadırma / Neŋ ḳut bulup küwezlik ḳılnıp yana ḳuturma Ḳoldaş bile … |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T III D 25925. 26020.-98–99 | anasın | babasın oġlanıı sefer -çe . uluġ yrlıḳançuçıı köŋülüŋ öze . olarnıı barca … |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 289–292 | ėgėr kibr iḍisi asil men tise ayayın men anıŋ cėvabın kese ata bir | ana | bir uyalar bu ḫalḳ tėfavütleri yoḳ öte irtese |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-71–74 | atam-nıŋ | anam-nıŋ | ḳatın-larım-nıŋ oġul-nuŋ ḳız-nıŋ ançulayu oḳ tuġmış ḳadaş tınl(ı)ġ-lar uġu … |
Aynı gövdeden maddeler
“ana” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).