arıt- fiil

44 geçiş 22 biçim 8 eser KB KuT U Abh Mait Man Sek ShoR Anlam haritasında göster

Tanım

Arıtmak, temizlemek: “özüŋdin arıtġıl yazuḳuŋ münüŋ” günahını, kusurunu kendinden arıt; “alḳu ayıġ yavız yollarıġ artuḳraḳ uz arıtdaçı” bütün kötü yolları iyice arıtan; “yıdan yparan arıtzunlar” kokularla arıtsınlar; “uruġuġ arıdmasar” tohumu arıtmazsa. Tanıklar: Sek Abh U KB
Arındırmak, (günahtan) temize çıkarmak: “arıtmak üçün taŋrı anlarnı kim bittiler” Tanrı iman edenleri arındırmak için. Tanıklar: KuT
Karşılaştırmalarda “arıtırça” arıtır gibi: “eligin arıtırça” elini temizler gibi. Tanıklar: Man

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): arıt- — yalın hâliyle 6 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

Çekimli biçimler (21):

14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

KB 1440	yara ḳılma emdi bu ḳalmış künüŋ / özüŋdin	arıtġıl	yazuḳuŋ münüŋ
KB 4407	köni yol tutayın tise yinçkelig / boġuzuġ	arıtġu	ay ḳılḳı silig
KB 5352	arıġlıḳ tilese	arıtġıl	boġuz / arıtsa boġuz boldı asġuġ ögüz
KB 5505	isiz bolma isiz isizke yorıt / isizlerni barça iliŋdin	arıt
KB 5631	açıldı yarup köŋli kögsi közi /	arıtmaḳ	tiledi bu köŋli tözi

11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Ku. T. 25/10b1	141	arıtmak	üçün taŋrı anlarnı kim bittiler helak ḳılmaḳ üçün kafirlerni
Ku. T. 26/24a1–2	49 körmez mü sen anlarnı kim	arıturlar	özlerini kendü taŋrı arıtur kimni kim tilese taḳı küç ḳılınmazlar ḫurma yi …
Ku. T. 27/20b3	… ni andın tilemez taŋrı ḳılsa siziŋ üze emgek tarlıḳ ançası bar tileyür kim	arıtsa	sizlerni tükel ḳılsa niʿmetini siziŋ üze bolġay siz şükr ḳılġay sizler tėp
Ku. T. 28/69a3	… örtti sizni uḍḳu birle umuzmaḳın iminlik andın indrür siziŋ üze kökdin suw	arıtmaḳ	üçün sizni anıŋ birle kitermeki üçün sizdin yek riczini bamaḳ üçün köŋülle …
Ku. T. 33/2a3	… ileyür taŋrı kiterse sizdin ʿazabnı ey peyġamber ėwi boḍnı arıtsa sizlerni	arıtmaḳ

U II, T. II Y. 52,2 – IX 57- 26	… i--si üze urmış-ta kilimbi yek ögsüz Alḳu ayıġ yavız yol-larıġ artuḳraḳ uz	arıtdaçı	. . . uşnisa viçai atlġ darnı. / alḳu burḫan-lar bodistv-lar ḫut-lar-ıŋa y …
U II, T. III M. 207 a II.-59	… elmis-niŋ töpü-te abisik ḫılılmıs .. alḳu ayıġ yavız yol-larıġ artuġraġ uz	arıtdaçı	.. örtük tıtıġ-larıġ alḳu emgek--liġ toḳum-larıġ bosdaçı artadtaçı .. tamu …
U II, T. III M. 207 a II.-59	… arıġ bosdaçı artadtaçı .. tamu-lı yılġı-lı erklig ḫan yėrtinçü-sin alḳu-nı	arıtdaçı	.. edgü yol-ġa udustaçı darnı bar erür
U II, T. III M. 207.-47–51	… asıġ-lıġ-ı üçün usnis-a viçai atlġ alḳu ayıġ yavız yol-lar-ıġ artuġraġ uz	arıtdaçı	bu darnı-nı [!] ḫudar-mn
U II, T. II, Y., 48-59–62	… tavar buyan edgü ḳılınç-ta adın yoġ tėp .. anın bu alḳu ayıġ ḳılınç-larıġ	arıtdaçı	kşanti nom erdinig bitidü tegindim ..

Abh.Sho. 715	kedigde uruġ-uġ	arıdmasar	bulmış ol yıt yuḳ tėgüçi adıġ.
Abh.Sho. 717	munı kim uyur	arıdġalı	tėptėser.
Abh.Sho. 718	yindem burḫan adı ködrülmiş-ler ök uyur-lar üçün birdemleti	arıdġalı	.
Abh.Sho. 2547–2552	… ḫşapt-nıŋ töz-in barça yme ök ol çḫşapt-nıŋ töz-iŋe tayaḳ-lıġ erür ḳadnayu	arıdġalır	üçün anıŋ ujik-in kėŋürü yörmek üz-e anıŋ yörügin yme ök tayaḳ bolur tėp 此 …
Abh.Sho. 2633		arıdġalır	üçün ol kirig bu tıldaġ-ın aşnu söz-lep aḳıġ -lıġ-ın kėn söz-lemiş erür aḳ …

Mai.Tek.021.07–13	… ge biligin ögrünçün todurtum (kantur-) -um.. ol mėni yėrtinçülüg suvın ...	arıtdı	erser anı men seki(z) ... tözün yullug suvın yud(um) ...
Mai.Tek.052.53–56	v(i)rhar saŋram--larıg açınsar agrınsar v(i)rhar saŋram yėrin sipirser	arıtsar	evig bark--ag kodup toyın dıntar bolsar baçag olursar arıg çhşapt ... -d- …
Mai.Tek.057a.14–15	bir kata nom işi--dip alku nizvanı- -larıg	arıtıp	ar--hant kutıŋa teginti..
Mai.T-11.11b.23–26	birisi yılıġ birisi soġuḳ (.) ol suw üze bodiswtaġ yuyurlar	arıturlar	.. turḳ-aru başınta yürüŋ köligelik tegsinü turur ..

T. II D. 173b1-23–25	… ög t(e)ŋri wad-jiwantag t(e)ŋri olar bėş t(e)ŋrilerig horm(u)zta t(e)ŋride	ar(ı)ttılar
T II D 172a-553	… çe [k(a)ltı] üstüz kapakug yme yügürügli akıglı suvka k(e)mişip … [eli]gin	arıt[ır]ça	eligke y(a)ragulukt(e)g yuntug arıtırça kinti(y)ürçe takı yme inçe k(a)ltı …
T II D 172a-553	… kıglı suvka k(e)mişip … [eli]gin arıt[ır]ça eligke y(a)ragulukt(e)g yuntug	arıtırça	kinti(y)ürçe takı yme inçe k(a)ltı t(e)pizlig yėrde urug saçıp örmezçe yme …

yıdan yparan

arıtzunlar

itgü yirde

… ülükin körgülük-] in y(a)rılḳamış ol 以一乗道 bir kölüŋü yolta 淨衆生 t[ınlġlarıġ

arıtıp]

欲定断行成就如意足 küsüş d(i)yan-lıġ tarġarmaḳ[-lıġ yorıḳ tüzü tükellig] ridi-lıġ a …

“arıt” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).