Derlem sözlüğü · madde
ertiŋü zarf
Tanım
- Pek, çok, son derece: “ertiŋü üküş edgü ḳılınç ḳazġanç ḳazġanur” pek çok iyi iş, sevap kazanır; “ertiŋü uluġ törün alı bertim” çok büyük törenle alıp verdim; “ed tavar bulup ertiŋü ögrünçülüg sevinçlig boldılar” mal bulup çok sevinçli oldular; “ėrtiŋü edgü ötgürmiş üçün” son derece iyi anladığı için; “yılı yılı ertüŋü edgü artuḳ yavaş” yıldan yıla çok iyi, pek uysal; “ertüŋü buşuşluġ ḳadġuluġ bolup” çok üzüntülü, kaygılı olup; “ertigü tusulġay” çok yarayacak. Tanıklar: BKKİPSek2KPMaitUSukh
ėrtiŋü, erdiŋü, ertüŋü, ertigü yazımları da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ertiŋü — yalın hâliyle 49 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ertiŋü 40 (Sek, U, BK, Mait) · ėrtiŋü 9 (KİP, Sukh, AO)
Çekimli biçimler (3):
Bağlamlar
Bütün geçişler (53) →Sek Sekiz Yükmek
25 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.10 (Ia) | azu ḳarı başları --- erser [ ]ur yinik yazuḳḳa | ertiŋü | |
| Jut.Sek.T-1.72 (Ib) | artuḳ küçlüg ’erip | ertiŋü | --- emgenser biligsiz küniçi küvençeŋ |
| Jut.Sek.T-1.243 (Ib) | ertiŋü | uluġ kiŋ alḳıġ ertiŋü yaruḳ | |
| Jut.Sek.T-1.297 (Ia) | tip yrlḳadı emgenip tuġurur küni | ertiŋü | edgü ölser taşġarmış |
| Jut.Sek.T-1.303 (Ib) | ertiŋü | süzülti- -ler köŋülleri biligleri açıltı ters tetrü törüsin |
U Uigurica I-IV
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y 10-5 | ertiŋü | üküş edgü ḳılınç ḳazġanç ḳazġanur | |
| U II, T II Y 10-14 | alḳınçsız köküz bodi-svt ol [edgü ḳılınç] | ertiŋü | üküş tėtir tėp ötünti |
| U II, T. III M. 207 a II.-43–48 | … tŋriler ėligi ḫurmuz-ta tŋri supiratisdit tŋri urı-sı-nıŋ ol sav-ın esidip | ertiŋü | adınu muŋadu . . bu tŋri urı-sı ḫayu yėti ajun--larıġ teginür erki |
| U II, T. III M. 207.-52–62 | … g ol… yana yme inçe ḫltı . . çambunat altun inçip ertiŋü kkir-siz tapçasız | ertiŋü | arıġ süzük ertiŋü amrançıġ ertiŋü seviglig erür |
| U II, T. III M. 207.-52–62 | … e ḫltı . . çambunat altun inçip ertiŋü kkir-siz tapçasız ertiŋü arıġ süzük | ertiŋü | amrançıġ ertiŋü seviglig erür |
BK Bilge Kagan Yazıtı
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 9 | … : i [ ] / kelt(i)m : m(e)n : [t]ürg(i)ş : ḳ(a)g(a)nḳa : kıiz(ı)m[(i) n ] / | (e)rt(i)ŋü | : ul(u)g : törün : (a)lı bert(i)rn : |
| BK K 10 | tür[g(i)ş ḳ(a)g(a)n] kıızın : | (e)rt(i)ŋü | : ul(u)g : törün oġl(u)ma : (a)lı bert(i)m : / [ ] (e)rt(i)ŋü : ul(u)g : t … |
| BK K 10 | … )n] kıızın : (e)rt(i)ŋü : ul(u)g : törün oġl(u)ma : (a)lı bert(i)m : / [ ] | (e)rt(i)ŋü | : ul(u)g : törün : (a)lı bert(i)m : y[(a) ]t² : (e)rtü[r]t(ü)m : tört [bul … |
| BK G 13–15 | … ul(a)yu : buyruḳ : bunça : (a)mtı : b(e)gl(e)r : ḳ(a)ŋ(ı)m : ḳ(a)g(a)nḳa : | (e)rt(i)ŋü | (e)rt(i)ŋü : tim(e)g : kelti |
| BK G 13–15 | … uyruḳ : bunça : (a)mtı : b(e)gl(e)r : ḳ(a)ŋ(ı)m : ḳ(a)g(a)nḳa : (e)rt(i)ŋü | (e)rt(i)ŋü | : tim(e)g : kelti |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 41–47 | … artbav satıġçılar uluġı ol ḳalın satıġçılarıġ başlap yolçısı yėrçisi bolup | ėrtiŋü | üküş aġı barım aġır yükler birle ol yaġılar ara uduzup ėltgeli saḳınsar ėr … |
| KİP 41–47 | … ŋü üküş aġı barım aġır yükler birle ol yaġılar ara uduzup ėltgeli saḳınsar | ėrtiŋü | alp . . ėrür |
| KİP 77 | ėrtiŋü | üküş edgü ḳılınç ḳazġanç ḳazġanur .. | |
| KİP 88 | alḳınçsız kögüzlüg bodisvt ol edgü ḳılınç | ėrtiŋü | üküş tėtir |
| KİP 187–188 | al çeviş bilge bilig ḳazġanç | ėrtiŋü | üküş ḳazġanmış üçün bügülüg erdemke tıdıġsız ėrür .. |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.012.11–12 | teginteçi dıntarlar ed tavar bulup | ertiŋü | ögrünçülüg sevinçlig boldılar |
| Mai.Tek.099.11–28 | … . kutlug tınlıg ... kedip yigit kanınçsız k- / ... birle kelmişlerin körüp | ertiŋ(ü) | (s)aḳınçlıg busuşlug bolup köŋül(inte) inçe saḳınçı boltı ... ançu(layu) . … |
KP Kalyanamkara Papamkara
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP III-5–8 | yeme bodısavat tegin bu uluş bodun ayıġ ḳılınçlıġ(=lar?) ḳılmışın körüp | ertüŋü | buşuş-luġ ḳadġu-luġ bolup ıġlayu balıḳ-ḳa kirdi .. |
| KP XV-8 | ertiŋü | busuşluġ boltı |
Sukh Uigurische Sukhāvatīvyūha-Fragmente (Zieme)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II S-6–8 | ylvi kömen töz:lüg nomuġ | ėrtiŋü | edgü ötgürm[i]ş üçün yivli teg yaŋluḳ saḳınç niz:vani -larıġ baġ bu[ḳ]aġul … |
| T II S-10 | yoḳ ḳuruġ […y]aşuyur | ėrtiŋü | körkle tŋri[m. . . ] [. . . ] yėrde yalıŋuḳ-lar alḳu ḳutr[ul . . . ] [. . … |
Abh Abhidharma (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 2427–2430 | … iş yrlıḳamış ol ḳatı ḳılı ev-tin ünmiş-e tudmaḳıŋ meniŋ üç aġılıḳ nom-umın | erdiŋü | alp bulġuluḳ erür tėp anın bilmiş kergek adı ködrülmiş yrlıḳamaḳ üz-e bar … |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-9–14 | ėrtiŋü | yürüŋ tört ḳool-luġ et’öz-i erdini tümek-lig erdini ditim töpü-lüg esri to … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 8.3 /127 | ikinti asanki başlaġ-ı | ertiŋü | ögrünçü atlġ oron-ḳa tegip :: |