İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

erdem isim

Tanım

  1. Erdem, fazilet; hüner, yetenek, kişisel değer: “aŋar birdi erdem bilig ög uḳuġ” ona erdem, bilgi, akıl, anlayış verdi; “bu erdem bile er tilek arzu yir” insan bu erdemle dileğine erer; “erdem tile ögrenipen bolma küwez” erdem iste, öğren, kibirli olma; “alpın erdemin üçün” yiğitliği ve erdemi için; “yėti türlüg erdemte ötrü” yedi türlü erdemden sonra; “kentü kentü erdemiŋizlerni üntürüp” her biriniz hünerinizi ortaya koyup. Tanıklar: ManKB2DLT
  2. (Budist metinlerde) üstün nitelik, doğaüstü güç; çoğu kez “kü kelig erdem”, “küç erdem”: “arhantlarnıŋ edgüsin erdemin bulġalı” arhatların iyiliğini, erdemini bulmak için; “ḳuanşi im pusar ḳutadmaḳ erdemi antaġ ḳasınçıġ uluġ” Avalokiteśvara’nın kutsallığı, gücü öyle korkunç büyüktür; “erdemler üze étiglig” erdemlerle süslü; “burḫanlarnıŋ … küü kelig edremlerin” Budaların ünlü üstün niteliklerini; (Abhidharma çevirisinde) “ot-nuŋ edremi” ateşin niteliği. Tanıklar: KİPMaitAbhShoR2

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Budist metinlerdeki edrem (göçüşmeli) yazımı da bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): erdem — yalın hâliyle 88 kez

Çekimli biçimler (27):

ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)

13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Sho.Rosia 2.2.4.V /4–5 yükünürmn tüz[ün] /// erdemler üze étiglig yaratıġ-lıġ at[lġ teŋri burḫan] qutıŋa :
Sho.Rosia 2.2.7.R/1 … ét[inçsiz] //// [ınça] qaltı vimalakrit külüg arıġ b[o]d[istv teg : ] alqu edremlerke öŋin öŋin [tükellig bolzunlar : ]
Sho.Rosia 6.1.1.2/8 … arp men /// /// yaŋluq ayıtdıŋ 異 | | | azıtıġ ol ym [e]/// [alplanmaq]-lıġ edrem-te iş-te küdök-te 策 | | | al alt[aġ-t-a] /// /// [kö]rdükde serinmedeçi | | | …
Sho.Rosia 6.1.1.2/8 … ö[g]/// /// çerig-te qwrq’n sökdeçi 運 | | | qılıç salıp qırıp çe[rig] // //[edre]m-in tuta ögdir bérip | | | | at-ın yol-ın ö[gdir bérmez] ///
Sho.Rosia 6.2.2.2/16 ters [azaq] 8) [noml]uġ-lar-nıŋ uz-anmaq edre[mlerin]: anı-lı [monı-lı] inçip bulġamaq : bilge-lerke yorıġuluq ermez té[p] 9) [然 …
Sho.Rosia 8.3 /74 aŋ’ilki burḫan-lar-nıŋ {艹+廾} -lar-nıŋ 念 言 yétinçsiz küü kelig edrem-lerin 見 eşidmek üz-e.
Sho.Rosia 8.3 /134 四 yüz öŋi küü kelig edrem-lerig 見 -li uyur-lar.
Sho.Rosia 8.3 /141 bo mundaġ 十 ḳaḍa yüzer öŋi taŋlançıġ muŋa -tınçıġ edrem-lerke tegip.
Sho.Rosia 8.3 /146 baştınḳı oron-ḳa tegmiş-teki 一 kşan üdteki edgü-leri edrem-leri erür ::
Sho.Rosia 8.3 /147 … şan-lar uzun üd ḳolu-lar üz-eki ḳut ḳolunmaḳ töz-lüg küsüş-lerin küü kelig edrem-lerin tuḍmaġu-ça erser.
Sho.Rosia 8.3 /180 bo mundaġ küü kelig edrem-lerke tükel tegip tuġmaḳ -lar ünmek-ler belgü-lerdin éne kéḍip.
Sho.Rosia 8.3 /195–197 … di dyan-larıġ bulup ulaḍı anıŋ sanınça oḳ et’öz-lerig 化 umaḳ-lıġ küü kelig edrem-ler -ke tegir-ler ::
Sho.Rosia 8.3 /216 ulaḍı anıŋ sanınça oḳ et’öz-lerig 化 umaḳ-lıġ 大 küü kelig edrem-ke tegip ::

Aynı gövdeden maddeler

“erdem” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).