Abh sözlüğü · madde
alḳın- fiil
Tanım
- Tükenmek, bitmek, yok olmak: “neçe tirse dünya tüker alḳınur” ne kadar toplanırsa toplansın dünya tükenir, biter; “aġı barım alḳınsar” mal mülk tükenirse; “kişi sözleser saw alḳınur” insan konuşursa söz tükenir. Tanıklar: KPTTKB
- “alḳınġınça” tükeninceye dek, sonuna kadar: “kelmedük öd alḳınġınçaḳadegi” gelecek zaman tükenene dek; “alḳınmaḳai” tükenmez: “tümen klp öd nomlasar alḳınmaḳai” on bin çağ boyunca anlatılsa tükenmez. Tanıklar: AbhU
- (Orhon) yok olmak, mahvolmak: “ḳop anta alḳıntıġ arıltıġ” hepiniz orada tükendiniz, yok oldunuz. Tanıklar: KTBK
- Ömrü tükenmek: “özi yası alġınmıs ol tınlıġnıŋ” ömrü tükenmiş o canlının. Tanıklar: U
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): alḳın- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- alḳınur 8 (KB, TT, Sek, KuT) · alkınur 1 (Mait)
- alḳınmaz 4 (Abh, Sek) · alkınmaz 1 (Mait)
- alḳıntı 2 (T, Mait) · alkıntı 1 (Mait)
- alkınmış 1 (Mait) · alḳınmış 1 (Mait)
- alḳınġınçaḳadegi 1 (Abh) · alḳınġınçaḳaḍegi 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (29):
alḳınur 8
alḳınmaz 4
alḳınsar 4
alḳıntıg 2
alḳınu 2
alḳıntı 2
alknur 1
alkınmış 1
alkıntı 1
alkınur 1
alkınġınça 1
alġınmıs 1
alḫınmadın 1
alḳınduḳta 1
alḳınmamaḳlıġ 1
alkınmaz 1
alḳınmazmu 1
alḳınmazun 1
alḳınmaġay 1
alḳınmış 1
alḳınmaḳai 1
alḳınmaḳ 1
alḳıntıŋ 1
alḳınmaḳdın 1
alḳınġusuz 1
alḳınġuḳa 1
alḳınġınçaḳadegi 1
alḳınġınçaḳaḍegi 1
alḳınıp 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (11) →Abh Abhidharma (Shogaito)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 201–202 | tuġurmazun-lar erinmek ermegürmekig kelmedük öd | alḳınġınça-ḳadegi | tutdaçı söz-ledeçi bışrunu yörıdaçı-lar birdemleti üzülmez-ün kesilmezün t … |
| Abh.Sho. 285 | emgek-lig tüş-üg tardmaz emgek-lig tüş-nüŋ | alḳınu | tükedmeki erser. |
| Abh.Sho. 709–710 | tüz-ün yol-ta alḳu niz-vanı-lar-nıŋ pirapdi-sı barça tarıḳu | alḳınu | tükedür ikileyü bar ḳayu pirapdi :: |
| Abh.Sho. 3207–3208 | nedegin tėptėser tudulup öŋ-ler | alḳınmaz | üçün bu yörgüçi kök ḳalıḳ-nıŋ bar anıŋ iki türlüg yörügi. |
| Abh.Sho. 3346 | bu aḳıġ-sız bilge bilig-te inçip bolur tudulup öçmek | alḳınmamaḳ-lıġ | mün ḳadaġ. |
| Abh.Sho. 3447 | körmiş ödte emgek-ig birgerü tarıḳur | alḳınur | üçün. |
| Abh.Sho. 3452–3454 | … lış -maḳ bulġalışmaḳ-ı iki kşan-lar-ta alḳu niz-vanı-lar bir ödte tarıḳsar | alḳınsar | ödrü birgerü boşġud-suz bolġu kergek nedegin bolur öŋdünki üç ḳud-lar. |
| Abh.Sho. 3640–3641 | erder tėptėmiş-i erser barmaḳ tėp yörüg’ol | alḳınmaḳ | tėp yörüg’ol öçmek tėp yörüg’ol ḳayu kşan-ta köz erklig ulatı bilig tursar … |
| Abh.Sho. 3718–3720 | kelmedük ödki alḳu bilig-ler ėyin kezigçe turup | alḳınduḳ -ta | tüz-ün yol öz-in ök turup öz-in ök tanuḳ-layur nirvan-ıġ birök söz-leser a … |
| Abh.Sho. 3722 | nedegin tėptėser alḳu bilig-ler ėyin kezigçe ulalıp tüpükmez | alḳınmaz | üçün. |
| Abh.Sho. 4498–4499 | munda söz-leser aḳıġ-lıġ yükmek erür emgek tėp tudulup emgek | alḳın -maz | . |
Aynı gövdeden maddeler
“alkın” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).