Abh sözlüğü · madde
erdem isim
Tanım
- Erdem, fazilet; hüner, yetenek, kişisel değer: “aŋar birdi erdem bilig ög uḳuġ” ona erdem, bilgi, akıl, anlayış verdi; “bu erdem bile er tilek arzu yir” insan bu erdemle dileğine erer; “erdem tile ögrenipen bolma küwez” erdem iste, öğren, kibirli olma; “alpın erdemin üçün” yiğitliği ve erdemi için; “yėti türlüg erdemte ötrü” yedi türlü erdemden sonra; “kentü kentü erdemiŋizlerni üntürüp” her biriniz hünerinizi ortaya koyup. Tanıklar: ManKB2DLT
- (Budist metinlerde) üstün nitelik, doğaüstü güç; çoğu kez “kü kelig erdem”, “küç erdem”: “arhantlarnıŋ edgüsin erdemin bulġalı” arhatların iyiliğini, erdemini bulmak için; “ḳuanşi im pusar ḳutadmaḳ erdemi antaġ ḳasınçıġ uluġ” Avalokiteśvara’nın kutsallığı, gücü öyle korkunç büyüktür; “erdemler üze étiglig” erdemlerle süslü; “burḫanlarnıŋ … küü kelig edremlerin” Budaların ünlü üstün niteliklerini; (Abhidharma çevirisinde) “ot-nuŋ edremi” ateşin niteliği. Tanıklar: KİPMaitAbhShoR2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Budist metinlerdeki edrem (göçüşmeli) yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): erdem — yalın hâliyle 88 kez
Çekimli biçimler (27):
erdemin 18
erdemi 17
edremlerin 6
erdemke 5
edremlerke 4
edremi 4
erdemim 4
erdemlerin 4
erdemler 3
edremleri 2
erdemleriŋ 2
erdemini 2
erdemiŋ 2
erdemlerim 2
edremin 1
edreminiŋ 1
edremte 1
edremlerig 1
edremke 1
edrem 1
erdemleri 1
erdemlerig 1
erdemiŋizlerni 1
erdemni 1
erdemniŋ 1
erdemte 1
erdemın 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (8) →Abh Abhidharma (Shogaito)
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 969–970 | ḳaltı uzanmaḳ | edrem | sav söz erd -miş kelmedük ödki-te nom-lar-nıŋ uuçsuz ḳıdıġ-sız adırt -ın. |
| Abh.Sho. 1029–1034 | … ek erser ḳaltı söz-lemiş üçün adı ködrülmiş-niŋ seçe yėg adruḳ edgü-ler-in | edrem-ler-in | anın adamış ol ögmek tėp munı üçünç üz-e vibakdi üz-e yöre tükedmiş ol ned … |
| Abh.Sho. 1386–1388 | ḳaltı ol dyan-ta ulatı edgü-ler-i | edrem-ler-i | içger -ip tudup tınlġ-lar-ıġ kim az-ta ulatı niz-vanı-lar-ın yügerü turġur … |
| Abh.Sho. 1390–1398 | … aldaġ-ın tıdar tudar-sız-lar adı ködrülmiş-niŋ adın yėg adruḳ edgü-ler-in | edrem-ler-in | tėp答 (tŋri) burḫan neçe içgerip tudmaḳ üz-e tınlġ-lar-ıġ kim olar-nıŋ niz- … |
| Abh.Sho. 1423–1427 | ḳaltı ot-nuŋ | edrem-i | erür tar -ġardaçı ḳamaġ ig-lerig tėp問nedegin bolur bilgeli çoġluġ yalın-lı … |
| Abh.Sho. 1496 | … ız adın(-lar)-ḳa asıġ (tusu) ḳılmaḳ <-lıġ> erksinmeklig (töz-lüg) küçi-niŋ | edrem-i-niŋ | barın. |
| Abh.Sho. 2564–2565 | nomda taş öŋi kim-niŋ bolġay bu | edrem-i | bu vinay-nıŋ alḳu ni’kay-lar-ta birök bolsar öŋdüni kėni yėnik aġır bol -m … |
| Abh.Sho. 2695–2698 | … lmış ödte tıdılıp aḳıġ-lıġ pirapdi bululur aḳıġ-sız pirapdi tüz-ün yol-nuŋ | edrem-i | tıldaġ-ında bululur baġ-tın öŋi üdrülmek-lig pirapdi. |
Aynı gövdeden maddeler
“erdem” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).