İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

erdem isim

Tanım

  1. Erdem, fazilet; hüner, yetenek, kişisel değer: “aŋar birdi erdem bilig ög uḳuġ” ona erdem, bilgi, akıl, anlayış verdi; “bu erdem bile er tilek arzu yir” insan bu erdemle dileğine erer; “erdem tile ögrenipen bolma küwez” erdem iste, öğren, kibirli olma; “alpın erdemin üçün” yiğitliği ve erdemi için; “yėti türlüg erdemte ötrü” yedi türlü erdemden sonra; “kentü kentü erdemiŋizlerni üntürüp” her biriniz hünerinizi ortaya koyup. Tanıklar: ManKB2DLT
  2. (Budist metinlerde) üstün nitelik, doğaüstü güç; çoğu kez “kü kelig erdem”, “küç erdem”: “arhantlarnıŋ edgüsin erdemin bulġalı” arhatların iyiliğini, erdemini bulmak için; “ḳuanşi im pusar ḳutadmaḳ erdemi antaġ ḳasınçıġ uluġ” Avalokiteśvara’nın kutsallığı, gücü öyle korkunç büyüktür; “erdemler üze étiglig” erdemlerle süslü; “burḫanlarnıŋ … küü kelig edremlerin” Budaların ünlü üstün niteliklerini; (Abhidharma çevirisinde) “ot-nuŋ edremi” ateşin niteliği. Tanıklar: KİPMaitAbhShoR2

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Budist metinlerdeki edrem (göçüşmeli) yazımı da bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): erdem — yalın hâliyle 88 kez

Çekimli biçimler (27):

Abh Abhidharma (Shogaito)

8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Abh.Sho. 969–970 ḳaltı uzanmaḳ edrem sav söz erd -miş kelmedük ödki-te nom-lar-nıŋ uuçsuz ḳıdıġ-sız adırt -ın.
Abh.Sho. 1029–1034 … ek erser ḳaltı söz-lemiş üçün adı ködrülmiş-niŋ seçe yėg adruḳ edgü-ler-in edrem-ler-in anın adamış ol ögmek tėp munı üçünç üz-e vibakdi üz-e yöre tükedmiş ol ned …
Abh.Sho. 1386–1388 ḳaltı ol dyan-ta ulatı edgü-ler-i edrem-ler-i içger -ip tudup tınlġ-lar-ıġ kim az-ta ulatı niz-vanı-lar-ın yügerü turġur …
Abh.Sho. 1390–1398 … aldaġ-ın tıdar tudar-sız-lar adı ködrülmiş-niŋ adın yėg adruḳ edgü-ler-in edrem-ler-in tėp答 (tŋri) burḫan neçe içgerip tudmaḳ üz-e tınlġ-lar-ıġ kim olar-nıŋ niz- …
Abh.Sho. 1423–1427 ḳaltı ot-nuŋ edrem-i erür tar -ġardaçı ḳamaġ ig-lerig tėp問nedegin bolur bilgeli çoġluġ yalın-lı …
Abh.Sho. 1496 … ız adın(-lar)-ḳa asıġ (tusu) ḳılmaḳ <-lıġ> erksinmeklig (töz-lüg) küçi-niŋ edrem-i-niŋ barın.
Abh.Sho. 2564–2565 nomda taş öŋi kim-niŋ bolġay bu edrem-i bu vinay-nıŋ alḳu ni’kay-lar-ta birök bolsar öŋdüni kėni yėnik aġır bol -m …
Abh.Sho. 2695–2698 … lmış ödte tıdılıp aḳıġ-lıġ pirapdi bululur aḳıġ-sız pirapdi tüz-ün yol-nuŋ edrem-i tıldaġ-ında bululur baġ-tın öŋi üdrülmek-lig pirapdi.

Aynı gövdeden maddeler

“erdem” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).