er- fiil

4.626 geçiş 121 biçim 26 eser Abh KB KuT Mait ShoR U Sek T Anlam haritasında göster

Tanım

Olmak, var olmak; bulunmak: “ne ersedin ermez seniŋ birlikiŋ” senin birliğin hiçbir şeyden değildir; “öz yaş kentü ürlüksüz meŋüsüz erür” ömür kendiliğinden kalıcı değil, ölümsüz değildir; “ilki tıltaġ sögüt önmiş erür” ilk sebep ağacı bitmiştir. Tanıklar: Mait U KB
Ek-fiil (idi, imiş, ise, iken): “eger müʾmin erse sizler” eğer mümin iseniz; “olar kafirler erdiler” onlar kâfirdiler; “ḳayda ol ortaḳlarım anlar kim ortaḳ ḳatar erdiŋizler” ortak koşmakta olduğunuz ortaklarım nerede; “türk bodun tabġaçḳa körür erti” Türk halkı Çin’e bağlıydı; “erken” iken. Tanıklar: T KuT2
Olumsuz “ermez” değil(dir): “bu erdem bile … ermez” bu değildir; “ol ermez” o değildir. Tanıklar: Abh ShoR KuT KB2
(Budist çevirilerde) “… erser” konu belirten kalıp: “monuŋ azutmaqlıġ yörügi erser” bunun azaltıcı anlamı ise (şudur); “öŋ ḳayu erser” renk ise hangisidir. Tanıklar: ShoR2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Metinlerde en sık fiil; erür, erser, erse, ermez, erdi, erti, ermiş vb. biçimlerle. KuT’taki erdiŋizler ayrı madde olarak kalmıştı; burada toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): er- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

erür 1.122 (Abh, KuT, Mait, ShoR) · ėrür 12 (KuT, KİP, KP)
erser 909 (Abh, U, ShoR, Mait) · ėrser 6 (KİP, KP)
erse 639 (KB, KuT, AH, DLT) · ėrse 1 (KuT)
ermez 484 (Abh, KuT, KB, ShoR) · ėrmez 2 (KİP, KP)
erdi 362 (KB, Mait, KuT, EÇS) · ėrdi 3 (KuT)
erti 258 (Abh, BK, Mait, T) · ėrti 4 (KP)
ermiş 127 (KT, BK, T, KB) · ėrmiş 4 (IB, KP)
erdiler 106 (KuT, Mait, EÇS, Sek) · ėrdiler 2 (KuT)
erken 59 (KB, Mait, EÇS, Abh) · ėrken 1 (KP)
erdim 32 (KB, KuT, Mait, DLT) · ėrdim 1 (KP)
ertimiz 8 (T, O, BK) · ėrtimiz 1 (KP)
ertükin 6 (Abh) · ėrtükin 1 (AO)
ermes 5 (KuT) · ėrmes 1 (KuT)
erdeçi 3 (Mait) · ėrdeçi 3 (Abh)

Çekimli biçimler (121):

erür 1.122 erser 909 erse 639 ermez 484 erdi 362 erti 258 ermiş 127 erdiler 106 erken 59 erip 59 erdimiz 34 erdim 32 erserler 31 erdiŋiz 28 erürler 28 erdiŋ 24 ertim 24 erdüki 21 erdükin 20 erdiŋizler 20 ermeser 18 ertüki 16 erü 16 ertiler 14 ertii 12 ėrür 12 erürbiz 11 ermedi 9 ermezin 8 ermezmiz 8 ertimiz 8 erkenki 7 ermek 7 erir 7 ermezi 7 ertükin 6 erkli 6 ermezler 6 ėrser 6 ermes 5 erseler 5 erürmiz 5 ėrti 4 ermemiş 4 erteçi 4 ėrmiş 4 erdeçi 3 ertiġız 3 ermeki 3 ermegü 3 ėrdeçi 3 ėrdi 3 ertükḍeg 3 armiş 3 erze 3 ėrdiler 2 arti 2 erselerig 2 ermediler 2 ergey 2 erürin 2 ertin 2 erseŋ 2 erürmü 2 erürsiz 2 ertuḳ 2 ertü 2 ertükde 2 erginçe 2 ėrmez 2 erelim 2 ertig 2 ereyin 2 ėrmes 1 ermetin 1 arser 1 erkenin 1 ertimüz 1 ermezimiz 1 erdükig 1 ertiŋ 1 ermezindin 1 ertuḳta 1 ermezke 1 erdimi 1 ergeyler 1 ermezsiz 1 ertükte 1 erdükteg 1 ertülḍek 1 erur 1 ermişe 1 erzün 1 arsar 1 ermış 1 ermedimiz 1 ersedin 1 ermediŋ 1 ergüler 1 erürmen 1 ersem 1 ersemiz 1 erseni 1 erürçe 1 ärs 1 ergülük 1 ėrdeçisi 1 ergüsi 1 ersersizler 1 ėrdim 1 ėrken 1 erdüküm 1 erseŋiz 1 erdüküŋ 1 ėrse 1 ermese 1 eriŋler 1 ėrtimiz 1 ėrtükin 1 ermesler 1 … ve 1 biçim daha

Bağlamlar

Bütün geçişler (20) →

Man Manichaica I-III

20 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

T. II D. 173b1-30–37	… a t(a)kı k(a)ltı ıg yaŋı yėrden temin örtürürçe kaltı ogul oglan ergüsinte	erürçe	: ançulayuma bu yėr suv on kat kök t(e)ŋri y(a)rattukta aŋar ohşayur erti
T. II D. 173b1-30–37	… rürçe : ançulayuma bu yėr suv on kat kök t(e)ŋri y(a)rattukta aŋar ohşayur	erti
T I - 44–51	… l … … … … … … [t]ört … … … … [o]l [ho]r[muz]ta teŋri yarlakançuçı köŋüllüg	erti
T I - 63–66	… mnu m(e)n hormuzta t(e)ŋr[i] … … … … tėp … neŋ … … … … …. yekler … … … … …	erti[ler]
T II D 176-112	… suv t(e)ŋri ot t(e)ŋri bolar barça ezrua t(e)ŋri üze kedilip birle katılıp	erürler
T. II K. 2a-138	… ug sak … … … … küçlüg … … … … … yėrden k(e)ntü y(a)ruk t(e)ŋri mani burhan	erür
T II D 171-151–155	… i)dür … … … … neteg yme köz ad[akka] s(e)vüg neteg yme elig agazka s(e)vüg	erür
T II D 171-162–167	yme birk(i)yeig mün b(a)ça m(e)niŋ sınımda süŋökümde [ym]e bolmadı	erser	tėp ançulayu yme özüt üçü[n] münsü[z] b(a)çasız arıg turug e[tözt]e turmış …
T II D 171-162–167	… ulayu yme özüt üçü[n] münsü[z] b(a)çasız arıg turug e[tözt]e turmış kergek	erür
T II D 173d-353	ol az yek kim taştan aşka içgüke kat(a)lap	erür
T II D 173d-355–357	ol içreki az birle katalur kim erkekli tişili etözinte	erür
TM 282-381	y(a)na [k(a)mag temireg k(e)ntü yançar t(a)kı inçe] k(a)ltı	erser	edgü kılınçıg buşi küç-ün kılzun
T II D 173b2-401–408	… çe ınan(a)ŋ bir ötmekn(e)ŋ bir sag(a)r suvuŋ utlısı neŋ yıraya barmaz anuk	erür
T II D 173b2-410	ol n(i)goşaklar kop bir teg	ermez
T II D 173b2-414–417	… u agmak t(e)g(i)lmek yme ad(ı)n özke t(e)gşil-meki agmakı [en]meki bir teg	ermez
T II D 176-513	neçe yügürür	erti
T II D 176-514	ança kusar yarsıyur	erti	ol
T II D 176-523	taplasar bu kız ad[ın] kişike y(a)raguluk	ermez
T II D 172a-548–550	biz az(a)nd sözleyin öŋreki ertmiş ödün bir ulug balık bar	erti
T II D 172a-551–552	k(a)mag … edke tük[e]llig … … …	erti