U sözlüğü · madde
ayaġ isim
Tanım
- Saygı, hürmet, itibar: “aġar ayaġ ḳılurlar” büyük saygı gösterirler; “ayaġın çiltegin” saygısını hürmetini; “uluġ türlüg aḳır ayaġ üze” türlü türlü büyük saygıyla; “etüzüŋde ayaġ çilteg ornanġu” kendinde saygınlık yerleşecek; “asıġıŋ ayaġıŋ egsüdi” kazancın ve itibarın azaldı. Tanıklar: Mait2TT2
- “ayaġḳa tegimlig” saygıya layık, saygıdeğer; bodisatvalar ve ulu kişiler için unvan (Çince 尊者 karşılığı): “ayaġḳa tegimlig tözün maytrı bodisavat” saygıdeğer soylu Maitreya bodisatva; “ayaġḳa çiltegke tekimlig tınlıġlar” saygı ve hürmete layık canlılar. Tanıklar: Mait2AbhShoR
- (KB) Kadeh; makam belgesi olarak verilen kadeh: “ayaġ birdi tamġa at üstem keḍüt” kadeh, mühür, at, eyer takımı ve elbise verdi. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Köktürk yazıtındaki “ayagma” bir unvan olarak geçer; KB’deki kadeh anlamı için ayak maddesine de bakınız.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ayaġ — yalın hâliyle 24 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ayaġḳa 80 (Abh, Mait, U, ShoR) · ayagka 34 (Mait) · ayaġqa 3 (ShoR)
- ayaġ 18 (Abh, Mait, KB, U) · ayag 6 (Mait)
- ayaġın 3 (Mait, ShoR) · ayagın 1 (Man)
Çekimli biçimler (10):
Bağlamlar
Bütün geçişler (21) →U Uigurica I-IV
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II S.2b-1-9–11 | ötrü | ayaġ-ḳa | tekim -lig bodistv sansar -nıŋ baru evril-–mekin uḳup nerü tevrilmekin emg … |
| U II, T. III M. 207 a II.-59 | … türlüg onçsuz serinçsiz emgek-lerig tegingülüg bolsar muŋa ançulayu kelmis | ayaġġa | tekimlig köni tözüni tuimıs buḫan-tın öŋi umuġ ınaġ boltaçı kim erser yoġ … |
| U II, T. III M. 225-17-5 | adı kötrülmis erdini T. III M. 225 mn adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ--ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs abi-ta burḫan ḳutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-6b-3–5 | adı kötrülmis | ayaġ-ḳa | tekimlig köni töz--üni tuimıs aksobi burḫan ḳutıŋa .. 7b / yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-7b-1–3 | adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ-ġa | tekimlig köni tözüni tuimıs vçir tut-daçı taloi ögüz-üg üveteçi burḫan ḳut … |
| U II, T. III M. 225-7b-4 | adı kötrül--mis ançulayu kelmis | ayaġ-ḳa | tekimlig T. III M. 225. köni tözüni tuimıs vaituri erdini yruḳluġ odaçı- … |
| U II, T. III M. 225-2-3 | adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ-ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs amogasiti burḫan ḳut- -ıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-3-1–4 | adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ-ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs uz açılmıs çeçek-lig sal sögüt--ler ėligi ḫan- … |
| U II, T. III M. 225-3-5 | adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ T. III M. 225 -ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs yėg üstünki linḳu-a çeçek ėligi ḳan-ı burḫan ḫ … |
| U II, T. III M. 225-14-3 | adı kötrül--mis ançulayu kelmis | ayaġ-ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs vipasi burḫan ḳut-T. III M.225 tuimıs sakımu … |
| U II, T. III M. 225-6a-2–4 | adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ--ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs erdini -lig ai tŋri burḫan ḳutıŋa .. yükünür-- … |
| U II, T. III M. 225-6a-5 | adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ- -ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs erdini--lig uçuruġ-lar ėligi burḫan ḳutıŋa .. … |
| U II, T. III M. 225-7a-3–4 | adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ-ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs samantabadiri burḫan ḳutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-7a-5 | T. III M. 225. adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ-ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs vairoçana burḫan ḳutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-4.-3 | adı kötrül--mis ançulayu kelmis | ayaġ-ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs açılmıs utpal linḳu-T. III M. 225. -a köz-lü … |
| U II, T. III, M. 225.-38.-1 | … ız uluġ yanturdaçı .. . . . . . . [atl]ġ arvıs-lar ėligin uluġ türlüg aḳır | ayaġ | üze kögürser-ler .. anta ḳı-a oġ ėl ulus ada-sı-nıŋ amrılmaḳı bolḳai .. |
| U II, T. III, M. 225.-12.-5 | … -ınta .. adın-lar tı[n] . . . . alḳu türlüg suu çerik-lerde . . . . . -mis | ayaġ-ḳa | tekimlig köni t . . . . . [özüni] T. III M. 225. tatakada usnis-a sitada … |
| U II, T. II, Y., 48-11–19 | … datim üznedim erser .. et’özüm--te kiçig-lerig uçuz yinik tutdum erser . . | ayaġ-ḳa | çiltekke tekimlig tınlġ-larıġ ayaġsız tod uçuz ḳıltım erser .. emti ḳılmıs … |
| U II, T. II, Y., 48-47–51 | ḳamaġ üç ödki kaŋ ögüz içinteki ḫum sanınça burḫan-lar ödinte | ayaġ-ḳa | tekimlig pintola brtvaçi-da ulatı altı ygrmi mḫsiravik arḫint-lar ödinte t … |
| U II, T. II Y 42.-29–36 | … rser öz-de uluġlarġa utrundum et’öz-de kiçig-lerke uçuz yinik tutdum erser | ayaġḳa | çilteke tekimlg tınlıġlaraġ ayaġsız tot uçuz ḳıltım erser emti alġu yazuġu … |
| U II, T. II Y 42.-66–70 | ḫamaġ üç ödki kaŋ ögüz içinteki ḳum sanınça burḫanlar ödinte | ayaġġa | tekimlig pintolabardvçide ulatı altı ygrmi maḫa şraviklar üskinte tuzit or … |
Aynı gövdeden maddeler
“ayag” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).