U sözlüğü · madde
bilig isim
Tanım
- Bilgi, bilim; akıl: “munu ḳıl taŋuḳı ḳutaḍġu bilig” işte kutlu kılan bilgiyi (kitaba) armağan et; “bilig ma‘dini hėm fazilėt kanı” bilginin madeni, erdemin kaynağı; “biligin beḍük bil ḳamuġ özni sen” bilgiyle her canlıyı büyük bil; “pend alsunlar bilig ḫıred iḍileri” bilgi ve akıl sahipleri öğüt alsınlar. Tanıklar: KuTKB2AH
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “bilge bilig küçinte nızvanılag yaġılarag utmış” bilgelik gücüyle tutku düşmanlarını yenmiş; “bilge biligke tükelligsiz” bilgelikten yoksun. Tanıklar: HuastKİPSekMaitAbh2SukhShoRKB
- (Budist metinlerde) bilinç (vijñāna): “üç tözlüg köŋül biligi” üç özlü gönül bilinci; “bėlig köŋül bu üçte ötkürü bürtmek bolur” bilinç ve gönül bu üçte duyumla oluşur; “tavranmaḳ öçser bėlig köŋül öçer” oluşumlar sönünce bilinç söner. Tanıklar: U2ShoR
- “bir biligin” tek bir düşünceyle, candan: “burḫanlarḳa bir biligin arıġ köŋülin” Budalara tek düşünceyle, arı gönülle. Tanıklar: Huast2Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
U II’deki “bėlig” yazımı bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilig — yalın hâliyle 473 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bilig 472 (KB, Abh, Mait, Sek) · biliġ 1 (Abh)
Çekimli biçimler (37):
biligin 44
biligke 44
biligi 32
biligniŋ 25
biligig 19
biligler 16
biligdin 13
biligte 9
bėlig 9
biliglerniŋ 8
biligde 7
biliglerig 6
biligni 6
biligiŋe 5
biligleri 5
biligim 4
bilige 4
biliglerte 3
biliginiŋ 3
biliginde 2
bėligin 2
biligeler 1
biligkeke 1
biligiŋeh 1
biligiŋniŋ 1
biligiŋizke 1
biliglerii 1
biliglerin 1
biligimizni 1
biliglerke 1
biligtin 1
biligŋe 1
biliġın 1
bilıġ 1
biliginte 1
biligçe 1
bėligke 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (16) →U Uigurica I-IV
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II B1-7-18 | utġuraġ bilge | bėligin | adırtlayu uḳar |
| U II, T II B1-7-19–20 | ḳaçıġ adġan--ġu törü | bėlig | köŋül birle ḳavış--ıp bürtmek tėtir |
| U II, T II B1-7-25–27 | ançu--layu yme ḫaçıġ yol adġanġu törü | bėlig | köŋül bu üçte ötkürü bürtmek bolur |
| U II, T II S.2b-1-21 | tavranmaḳ bolmasar | bėlig | köŋül bolmaz |
| U II, T II S.2b-1-22 | bėligsiz | bėlig | bolmasar tavranmaḳ bolmaz |
| U II, T II S.2b-1-23 | bėligsiz | bėlig | öçser tavranmaḳ öçer |
| U II, T II S.2b-1-24 | tavranmaḳ öçser | bėlig | köŋül öçer |
| U II, T II S.2b-1-25 | bėlig | köŋül öçser at öŋ öçer | |
| U II, T II S.2b-1-31 | az Überschrift: [bėş] ygrmnç [o]n = XV. 10. / | bėlig | . . . . [öçse]r amrılsar tutyaḳ öçer amrılur |
| U II, T II B1-10-2 | az | bėlig | öçser amrılsar tutyaġ öçer amrılur |
| U II, T. II Y. 52,1-10–11 | ai meniŋ ḳızım bilge | bėligin | mıntada utduŋ yigedtiŋ |
| U II, T. III M. 207 b.-9–12 | örtük-süz tıtıġ-sız bilge | bėlig-ke | tükel-lig bolup .. uluġ bodıstv-lar-nıŋ köŋül-ı birle teŋ köŋül-üg bulmaġ- … |
| U II, T. II, Y., 48-11–19 | … sözleyü yançtım erser .. köŋülin saḳınu yançtım erser .. az öpke biligsiz | bilig | küni kövenç körüm-em sizik-te ulatı odun nızvanı-lar oġrınta burḫan-ḳa nom … |
| U II, T. II, Y., 48-21–38 | … linta prian-ta [?prvan-ta] arıġ toruġ yėrlerde sevig amraḳ köŋülin ovutsuz | biligin | ḳılmaġuluḳ [st. ḳır-] ḳılınç-larıġ ḳıltım-m erser .. vrḫar saŋram sanlıġ e … |
| U II, T. II Y 42.-29–36 | … nçılım tilin sözleyü yançdım köŋülin saḳınu yançdım erser az evke biligsiz | bilig | küni kövenç sizik k . . . [ör]üm nızvanı-lar oġurınta nomġa bursoŋ vrḫarḳa … |
| U II, T. II Y 42.-38–57 | … rḫar saŋram-ta linta pryanta arıġ yėr-lerte sevig köŋülin ootsuz (ovutsuz) | biligin | ḳılmaḳu ḳılınçlar ḫıltım erser vrḫar sanlaġ saŋig tavaran yėdim yuŋaldım e … |
Aynı gövdeden maddeler
“bilig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).