TT sözlüğü · madde
bol- fiil
Tanım
- Olmak; var olmak, meydana gelmek: “bir ök bol tidi, boldı ḳolmış ḳamuġ” ‘ol’ dedi, dilediği her şey oldu; “türk bodun yoḳ bolmazun tėyin, bodun bolçun tėyin” Türk halkı yok olmasın, halk olsun diye; “yaġı boltı” düşman oldu; “tutyaḳ tıltaġınta ḳılınç bolur” (tutunma) sebebiyle eylem oluşur. Tanıklar: KTBK2MaitKB
- Olmak, bir duruma girmek (adlarla): “ḳalı bolsa begke” beye olursa; “köni bol, könilik ḳıl” doğru ol, doğruluk et; “tapuġçı bolġuluglar” hizmetkâr olacaklar; “çkrwrt ilig ḫan bolġuluḳ oġul” cihan hükümdarı olacak oğul. Tanıklar: MaitKB2AH
- (Yardımcı fiil) -abilmek, olası olmak; gereklilik: “bilgeli bolur” bilinebilir; “bolġu kergek” olmalıdır; “körgeli bolaḳ” görülebilir; “boldaçı” olan, olacak. Tanıklar: MaitAbh2ShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bol- — yalın hâliyle 109 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- boldı 358 (KB, KuT, Abh, AH) · bolḍı 1 (KB)
- bolġay 152 (KuT, KB, Abh, Mait) · bolgay 2 (Man)
- bolmaḳ 96 (Abh, ShoR, Mait, U) · bolmaq 8 (ShoR)
- bolmaḳı 12 (Abh, Mait, U) · bolmaqı 2 (ShoR)
- bolġuluḳ 12 (Abh, Mait, ShoR) · bolġuluq 2 (ShoR)
- bolmışḳa 4 (Abh) · bolmışka 1 (Mait)
- bolmaḳın 4 (Abh, KB) · bolmaqın 1 (ShoR)
- bolduḳta 3 (Abh) · bolduqta 1 (ShoR)
- bolġaylar 3 (KuT, Mait) · bolgaylar 1 (Man)
- bolġulug 2 (Mait) · bolġuluġ 1 (TT)
- bolġuluglar 2 (Mait) · bolguluglar 1 (Mait)
Çekimli biçimler (203):
bolur 1.219
bolsa 462
boldı 358
bolup 232
bolmaz 229
bolmış 180
bolġay 152
bolmaḳ 96
bolu 93
boltı 79
bolġa 68
bolzun 67
bolġu 65
bolsar 60
bolmasa 57
bolurlar 52
bolġalı 41
bolma 39
bolmasar 39
bolsu 30
boldılar 28
boldaçı 27
bolayın 27
bolmaḳlıġ 26
bolsun 24
bolġıl 19
boltum 18
bolmaġay 17
bolsalar 17
bolalım 15
boltaçı 15
bolurın 15
bolmaġıl 14
bolmazun 13
bolmaḳı 12
bolġuluḳ 12
bolmaġu 11
bolduŋ 11
bolzunlar 11
bolmazlar 10
bolmaḳıġ 10
bolġai 10
bolmaġınça 10
boltılar 9
bolmas 9
bolmaŋlar 9
bolmadı 9
bolsamiz 8
bolmaq 8
boldum 8
bolḳai 7
bolmadılar 7
bolun 6
bolurmu 6
bolmiş 6
bolġusı 6
bolġuçı 6
boluġlı 6
bolmasun 6
bolsunı 5
bolmaġ 5
bolmadaçı 5
bolmaḳnıŋ 5
boltumuz 4
bolmışḳa 4
bolmaduḳ 4
bolmışı 4
boltaçılar 4
bolsarlar 4
bolmaḳın 4
bolġuluḳlar 4
bolmışın 4
boluŋlar 4
bolġuḳa 4
bolmatı 4
bolsam 4
bolsunlar 3
bolmaġı 3
bolmışlar 3
bolmamaḳ 3
bolmamışı 3
boltuŋ 3
bolumaz 3
bolduḳta 3
bolurmiz 3
bolmazın 3
boluŋ 3
bolayı 3
bolġaylar 3
bolmaḳdın 3
bolmaḳlarta 2
boltuŋuzlar 2
boltuḳda 2
boltuḳta 2
boltuḳınta 2
boltıı 2
bolulr 2
bolmadım 2
bolmadın 2
bolurda 2
bolduḳum 2
boldaçısın 2
bolmamış 2
boluġlılar 2
bolmaḳḳa 2
bolsaŋ 2
bolça 2
bolçun 2
bolġalar 2
bolġatım 2
bolmaqı 2
bolġulug 2
bolġuluglar 2
bolġuluq 2
boldımız 2
bolġusuz 2
bolmaḳta 2
bolġusın 2
bolġuça 2
bolgay 2
… ve 83 biçim daha
Bağlamlar
Bütün geçişler (22) →TT TT I-X
22 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| boltuŋ | . ḳamaġ ėl uluş-lar . tapıġı yögerü klti [.] | ||
| T II Y 36. 12.-5–9 | … balıḳ uluş kentü köŋlüŋçe . asra atıŋ yigedtiŋ . kiçig atıŋ bedütüŋ . kim | bolġai | saŋa engirmedeçi . baġıŋ çuġuŋ yoluntı . t ///// yrlġıŋ yorıdı . |
| T II Y 36.13. -35–38 | ötüg saw-ḳa yorıma [.] ögüz ertgeli oġratıŋ [.] işiŋ bütmez . beg | bolġalı | ḳılıntıŋ [.] yrlıġıŋ yorımaz . ḳılmış işiŋ yaġı-lıġ [.] söz -lemiş sawıŋ t … |
| T II Y 36.13. -41–45 | … ] birök bu taġ atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr . taġ yėrinte taġ önti seŋir | boltı | . topraġ üze topraġ öndi idiz boltı . |
| T II Y 36.13. -41–45 | … inçe tėr . taġ yėrinte taġ önti seŋir boltı . topraġ üze topraġ öndi idiz | boltı | . |
| T II Y 36.3.-49–50 | … aġrıġıŋ açıdı [. ] ediŋ twarıŋ yayıldı . saŋa udruntaçı kişi-ler ançulayu | bolur | ḳaltı . |
| T II Y 36.3.-57 | tegirmi tam içinte esrük | boltıŋ | . |
| T II Y 36.3.-58 | tegirmi-leyüki yaġıŋ telim | boltı | . ası -ġıŋ ayaġıŋ egsüdi . ediŋ twariŋ ḳoḳtı . |
| T II Y 36.3.-59–62 | ėl -tin ḳan-tın boşuş bar . etüzüŋ tegre ada bar . asıġlıġ | bolġunuġ | yoluŋ közünmez [.] inçgülüg bolġuluġ belgülg . belgürmez . taġ içinte ėki … |
| T II Y 36.3.-59–62 | … bar . etüzüŋ tegre ada bar . asıġlıġ bolġunuġ yoluŋ közünmez [.] inçgülüg | bolġuluġ | belgülg . belgürmez . taġ içinte ėki yek bar . |
| T II Y 36.14-81–88 | … . köŋlüŋ köküzü -ŋ bütmeki az . ėl ḳan açıġın t///mekıŋ alp – edlig sanlıġ | bolup | yorımaḳıŋ /// [.] tegser sn yaŋı yıl-nıŋ ėki ygrminç ay-ıŋa . ançata timin … |
| T II Y 36. 5. -116–117 | eski atıŋ tegşilip yaŋı | boltuŋ | . boġdam atıŋ tegşilip tatıġlıġ boltuŋ [.] |
| T II Y 36. 5. -116–117 | eski atıŋ tegşilip yaŋı boltuŋ . boġdam atıŋ tegşilip tatıġlıġ | boltuŋ | [.] |
| T II Y 36. 6.-125–126 | yinik edgü la-larıġ . tümen saw töküni simi-de | boltı | . yıl ai itilü elgiŋde kirdi. |
| T II Y 36.9.-177 | etüzüŋ emgekler tütüş keriş ḳotġıl [.] yılıġ yumşaḳ | bolġıl | . |
| T II Y 36.9.-178–179 | ėki köŋül köŋül tutup ḳowı | bolsar | ėltin ḳantın açıġ bolur mu . |
| T II Y 36.9.-178–179 | ėki köŋül köŋül tutup ḳowı bolsar ėltin ḳantın açıġ | bolur | mu . |
| T II Y 36.7.-187–191 | ne bos -uş ol [.] taḳı ėl-ke ḳan-ḳa ınanç | bolġuḳa | [.] altun küzeç erser ornaġ-lıġ i-diş ol [.] tört uluġ çiu-lar-ta belgülüg … |
| T II Y 36.7.-187–191 | yėg edler tegşilip bışıġ | boltı | [.] |
| T II Y 36.7.-192 | ḳadıġ | boltı | |
| T II Y 36.7.-194 | işin kötügin yaŋılsar tüdüş | bolur | [.] |
| T III 26011.-69 | azmışlarḳa yolçıı yirtçi | boltuŋuz |
Aynı gövdeden maddeler
“bol” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).