TT sözlüğü · madde
emgek isim
Tanım
- Acı, ıstırap, sıkıntı: “sini ḳoldı tün kün bu emgek bile” gece gündüz bu sıkıntıyla seni diledi; “yıl ay tutġunı boldum emgek bile” yıllarca sıkıntıyla tutsak oldum; “bulmaslar özleri içinde emgek” içlerinde bir sıkıntı bulmazlar; “emgek körü ulındı” sıkıntı görüp inledi; “bilnip ajun emgekin tükel uḳar” dünyanın sıkıntısını tümüyle anlar. Tanıklar: KuTKB2DLT2
- (Budist metinlerde, Sanskritçe duḥkha) varoluşun acısı: “ed tavar … yoḳ kurug emgek tözlüg” mal mülk boş, acı özlüdür; “emgekte nom bilge bilig” acı hakkındaki öğreti bilgisi; “sansar emkekintin ozḳalıı” sansaranın acısından kurtulmak için; “avış tamu emkekin biltürtüŋüz” Avīci cehenneminin acısını bildirdiniz. Tanıklar: MaitAbhTT2
- Zahmet, emek, güçlük: “telim tapġı erse üküş emgegi” hizmeti çoksa zahmeti de çoktur; “munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip” bunun emeğini hizmetini bilip karşılığını vermeli; “alpın emgekin toyın kıltı” güçlükle, zahmetle rahip yaptı. Tanıklar: MaitKB2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
emgekin, emgegi, TT’deki emkek yazımı vb. biçimler bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): emgek — yalın hâliyle 183 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- emgeki 14 (KB, Sek, KİP) · ėmgėki 1 (IB)
Çekimli biçimler (33):
emgeki 14
emgekin 13
emgekte 13
emgekke 11
emgekig 11
emgekniŋ 8
emgektin 8
emgekinte 7
emgeklerinte 6
emgeklerke 6
emgeklerig 6
emgekleri 4
emgeke 4
emgekler 3
emgekindin 2
emgeklerte 2
emgeklerintin 2
emkekin 2
emgekimiz 1
emgegi 1
emgekde 1
emgekimizni 1
emgekini 1
emgeklerim 1
emgeklertin 1
emgekemezin 1
emgekintin 1
emgekiŋ 1
emgklerintin 1
emkek 1
emgekni 1
emkekintin 1
ėmgėki 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (7) →TT TT I-X
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 12.-16 | emgek | bar . | |
| T II Y 36.15-70–71 | … köyürdi altun-uġ adırtlaġu-luġ blgü bar . ėki köŋül ḳarışdı [.] tüdüşgülüg | emgek | bar . |
| T II Y 36.9.-177 | etüzüŋ | emgekler | tütüş keriş ḳotġıl [.] yılıġ yumşaḳ bolġıl . |
| T III D 26023-39–45 | sekiz türlüg | emkek | . . . . . . . . . .[.] setreksiz yigii ḳılınçların . sepen . . . . . . . . … |
| T III 2602-58 | avış tamu | emkekin | bilt -ürtüŋüz |
| T III D 2608.-109–111 | … -larḳa . tınḳuluḳ orunta ürükin . tıı turḳaru meŋiligü . . . . . . . . . . | emkekin | körüp . tıtınu umatın . . . . . . . . . . . . /üŋüznii . sutmış yarça titt … |
| T III D 2607.-123 | … . . olarḳa . olar barça ḳamıġun . ol körgüŋüznii körmiş-te [.] odun sansar | emkekin-tin | . ozḳalıı köŋül turḳurtıı . yalŋuḳlar-nıŋ oġlanıŋa [.] yraşıı körk körkiti … |
Aynı gövdeden maddeler
“emgek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).