KÇ sözlüğü · madde
erdem isim
Tanım
- Erdem, fazilet; hüner, yetenek, kişisel değer: “aŋar birdi erdem bilig ög uḳuġ” ona erdem, bilgi, akıl, anlayış verdi; “bu erdem bile er tilek arzu yir” insan bu erdemle dileğine erer; “erdem tile ögrenipen bolma küwez” erdem iste, öğren, kibirli olma; “alpın erdemin üçün” yiğitliği ve erdemi için; “yėti türlüg erdemte ötrü” yedi türlü erdemden sonra; “kentü kentü erdemiŋizlerni üntürüp” her biriniz hünerinizi ortaya koyup. Tanıklar: ManKB2DLT
- (Budist metinlerde) üstün nitelik, doğaüstü güç; çoğu kez “kü kelig erdem”, “küç erdem”: “arhantlarnıŋ edgüsin erdemin bulġalı” arhatların iyiliğini, erdemini bulmak için; “ḳuanşi im pusar ḳutadmaḳ erdemi antaġ ḳasınçıġ uluġ” Avalokiteśvara’nın kutsallığı, gücü öyle korkunç büyüktür; “erdemler üze étiglig” erdemlerle süslü; “burḫanlarnıŋ … küü kelig edremlerin” Budaların ünlü üstün niteliklerini; (Abhidharma çevirisinde) “ot-nuŋ edremi” ateşin niteliği. Tanıklar: KİPMaitAbhShoR2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Budist metinlerdeki edrem (göçüşmeli) yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): erdem — yalın hâliyle 88 kez
Çekimli biçimler (27):
erdemin 18
erdemi 17
edremlerin 6
erdemke 5
edremlerke 4
edremi 4
erdemim 4
erdemlerin 4
erdemler 3
edremleri 2
erdemleriŋ 2
erdemini 2
erdemiŋ 2
erdemlerim 2
edremin 1
edreminiŋ 1
edremte 1
edremlerig 1
edremke 1
edrem 1
erdemleri 1
erdemlerig 1
erdemiŋizlerni 1
erdemni 1
erdemniŋ 1
erdemte 1
erdemın 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (4) →KÇ Küli Çor Yazıtı
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KÇ 1 | ... alpin | erdemin | üçün Ap[a Tarḳan] Çıḳan Tunyuḳuḳ ėtip bermiş. |
| KÇ 4–5 | ... özlüki boz at erti. Kedim alpi | erdemi | anta tükedi. Türk bodunḳa.... Saġ(ı)r Çuluġan yaġı(t)toḳda [Küli] Çor [opl … |
| KÇ 6 | … erti. Küli Çor Türk bodun [ḳ]aġanıŋa eli[n törösin ] Bilgesin üçün, alpin | erdemin | [üçü]n ḳaz[g]antı |
| KÇ 12 | … s]üŋüşdökde Küli Çor oplayu tegip bulġayu / [Tab]ġaçḳa bunça süŋüşüp alpin | erdemin | üçün kü bunça tutdı. |
Aynı gövdeden maddeler
“erdem” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).