Mait sözlüğü · madde
alḳın- fiil
Tanım
- Tükenmek, bitmek, yok olmak: “neçe tirse dünya tüker alḳınur” ne kadar toplanırsa toplansın dünya tükenir, biter; “aġı barım alḳınsar” mal mülk tükenirse; “kişi sözleser saw alḳınur” insan konuşursa söz tükenir. Tanıklar: KPTTKB
- “alḳınġınça” tükeninceye dek, sonuna kadar: “kelmedük öd alḳınġınçaḳadegi” gelecek zaman tükenene dek; “alḳınmaḳai” tükenmez: “tümen klp öd nomlasar alḳınmaḳai” on bin çağ boyunca anlatılsa tükenmez. Tanıklar: AbhU
- (Orhon) yok olmak, mahvolmak: “ḳop anta alḳıntıġ arıltıġ” hepiniz orada tükendiniz, yok oldunuz. Tanıklar: KTBK
- Ömrü tükenmek: “özi yası alġınmıs ol tınlıġnıŋ” ömrü tükenmiş o canlının. Tanıklar: U
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): alḳın- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- alḳınur 8 (KB, TT, Sek, KuT) · alkınur 1 (Mait)
- alḳınmaz 4 (Abh, Sek) · alkınmaz 1 (Mait)
- alḳıntı 2 (T, Mait) · alkıntı 1 (Mait)
- alkınmış 1 (Mait) · alḳınmış 1 (Mait)
- alḳınġınçaḳadegi 1 (Abh) · alḳınġınçaḳaḍegi 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (29):
alḳınur 8
alḳınmaz 4
alḳınsar 4
alḳıntıg 2
alḳınu 2
alḳıntı 2
alknur 1
alkınmış 1
alkıntı 1
alkınur 1
alkınġınça 1
alġınmıs 1
alḫınmadın 1
alḳınduḳta 1
alḳınmamaḳlıġ 1
alkınmaz 1
alḳınmazmu 1
alḳınmazun 1
alḳınmaġay 1
alḳınmış 1
alḳınmaḳai 1
alḳınmaḳ 1
alḳıntıŋ 1
alḳınmaḳdın 1
alḳınġusuz 1
alḳınġuḳa 1
alḳınġınçaḳadegi 1
alḳınġınçaḳaḍegi 1
alḳınıp 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (8) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.005.47–49 | ... | alkınġınça | tınlıglar ta(mu) ... -ta ulatı edgü kılınçt- ... -lar erser.. |
| Mai.Tek.006.14–16 | arka ... amal nırvan bult- ... nomlug şazın / - ... ... - yitilür | alkınur | .. |
| Mai.Tek.010.02–04 | … trı bodis(a)v(a)t nom buşı bėrür erti.. amtı ol antag kutlug yaġışlıg törü | alkıntı | .. |
| Mai.Tek.028.10–14 | … . / / arka üdün oŋmaz kavrılmaz kut küçinte tıdıgsız tut / / - ... yėme | alkınmaz | .. |
| Mai.Tek.103.27–36 | … er ertser ança ança edgülüg öz--leri teŋri meŋileri erter barır kaltı yaġı | alkınmış | yula teg taŋ başıntaḳı uyaḳur yulduzlar teg basa basa teŋri yėrintin tayar … |
| 1a-17–18 | ḳaltı yaġı | alḳınmış | yula teg taŋ başıntaḳı oyaḳur yultuzlr teg basa basa tŋri [y]ėri[n]tin tay … |
| Mai.T-11.10a.23–25 | sansar-daḳı emgek alḳu | alḳıntı | .. eŋ mıntın üç tamuluġlar emgeklerinte inçke te[g]diler .. |
| Mai.T-11.15b.22–27 | ḳayu ödün burḫan şazanı | alḳınsar | bu ujak yme yitli-nür .. ötrü brḫm(a)yu pu[ro]hit [bo]diswt tapa körüp inç … |
Aynı gövdeden maddeler
“alkın” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).