Mait sözlüğü · madde
ayaġ isim
Tanım
- Saygı, hürmet, itibar: “aġar ayaġ ḳılurlar” büyük saygı gösterirler; “ayaġın çiltegin” saygısını hürmetini; “uluġ türlüg aḳır ayaġ üze” türlü türlü büyük saygıyla; “etüzüŋde ayaġ çilteg ornanġu” kendinde saygınlık yerleşecek; “asıġıŋ ayaġıŋ egsüdi” kazancın ve itibarın azaldı. Tanıklar: Mait2TT2
- “ayaġḳa tegimlig” saygıya layık, saygıdeğer; bodisatvalar ve ulu kişiler için unvan (Çince 尊者 karşılığı): “ayaġḳa tegimlig tözün maytrı bodisavat” saygıdeğer soylu Maitreya bodisatva; “ayaġḳa çiltegke tekimlig tınlıġlar” saygı ve hürmete layık canlılar. Tanıklar: Mait2AbhShoR
- (KB) Kadeh; makam belgesi olarak verilen kadeh: “ayaġ birdi tamġa at üstem keḍüt” kadeh, mühür, at, eyer takımı ve elbise verdi. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Köktürk yazıtındaki “ayagma” bir unvan olarak geçer; KB’deki kadeh anlamı için ayak maddesine de bakınız.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ayaġ — yalın hâliyle 24 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ayaġḳa 80 (Abh, Mait, U, ShoR) · ayagka 34 (Mait) · ayaġqa 3 (ShoR)
- ayaġ 18 (Abh, Mait, KB, U) · ayag 6 (Mait)
- ayaġın 3 (Mait, ShoR) · ayagın 1 (Man)
Çekimli biçimler (10):
Bağlamlar
Bütün geçişler (77) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
77 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.003.35–39 | tujit teŋri yėrinteki uçadivaç atlıg karşıda oluru yarlıḳar | ayagka | tegimlig tözün maytrı bodis(a)v(a)t kutıŋa yene yene |
| Mai.Tek.008.05–09 | (taḳı) yėme purnaḳi- -(y)a bu | (ayagka) | tegimlig may(trı bodi-) -svt tükel kırk m(a)ha-–ḳ(a)lp üdte üzüks(üz) ... … |
| Mai.Tek.015.17 | antag erser | (ayagka) | tegimlig / / ? = 146b 171 264 ... törüde et-özümin ... (n)eŋ asaġın bul … |
| Mai.Tek.021.14–17 | ... artuḳı sekiz / ... ... kü / ... / / arka ... - / | ayagka | (tegimlig) ... ... telmire kö(r)ü turdı / / - ... |
| Mai.Tek.024.01–03 | ? = 60 ..... ant(a) ötrü | a(yagka) | (tegimlig) maytrı bodis(a)v(a)t ol yalınayu turur |
| Mai.Tek.026.15–22 | arka .. / / ... ... | (a)yagka | te(gimlig) ... ... / / -taḳı tınlıglar ... ..... bir yėti sekiz t- ... ... … |
| Mai.Tek.033.32–33 | arka / onunç iki p(a)t(a)r ötrü | ayagka | tegimlig maytrı bodis(a)v(a)t ol oḳ orunta olu(rup) |
| Mai.Tek.035.15–18 | erüş üküş balıḳlıg boduntın | ayag | çilteg aşayu.. kaltı ataḳavat(i) (a)tl(ıg) (teŋr)idem balıḳtın vayşirv(an) … |
| Mai.Tek.039.04–12 | anta ötrü | ayagka | tegimlig bodis(a)v(a)t tebrençsiz et-özin tütrüm teriŋ dyan saḳınç yügerü … |
| Mai.Tek.049.09–13 | toyın bolmaḳ ... burkanka yaḳ(ın) b(aru) (yarlıḳadı) d- ... | ayagka | tegimlig ... ... sansız tümen kuvr(ag) ... -tın ... |
| Mai.Tek.051.06–13 | ig agrıglıg kişig sat--agsız tersiz içgü ot öntürüp emleser otasar | ayag | çilteg--ke tegimlig tınlıglarıg ayagsız dod tolı kılmasar ögüg kaŋıg tapın … |
| Mai.Tek.051.44–54 | … ėnip yavaş mingülerke minip sansız tümen kitamati kent ul(uşlug-) -lardın | ayag | çilteg alı balıḳ(tın) önüp supuşpit yėmişlıḳ kapaġıŋ(a) tegirler.. |
| Mai.Tek.055.11–14 | anta ötrü | (ayagk)a | tegimlig maytrı (burkan) / / ... / / yaŋkurtu ulug yarlıḳançuçı (köŋülin) … |
| Mai.Tek.064.05–11 | (ayagka) | tegimlig maytrı burkan ... ünün toyın (dıntar) ... inçe tėp yarlı--kayur k … | |
| Mai.Tek.070.15–20 | ayagka | tegimlig maytrı burkanıg körüp kim öŋre kişi et-özinte erken üç erdnig aḳl … | |
| Mai.Tek.072.27 | ayagka | tegimlig ... erdi ... / / / | |
| Mai.Tek.074.44–48 | ayagka | tegimlig teŋrim.. kimler erki bular muntag emgeklig ne ayıg kılınç küçinte … | |
| Mai.Tek.081.21–22 | ötrü | ayagka | tegimlig purunı arhant yėrde yitlinip kök kalıḳ--da belgülüg bolur.. |
| Mai.Tek.092.12–18 | … . yigirmi p(a)t(a)r ... kop ... (ta)pınıp ud(unu)p ... bolġay ... anta ... | (ayag)ka | tegimlik maytrı burkan ... - / çirtarti bayaġut ök ... saḳınçın ... -p açi … |
| Mai.Tek.100.08–13 | öt(rü) toyınlar teŋri burkanka ötüntüler | ayagka | tegimlig teŋrim aglaḳta aglaḳ maytrılag yaŋı künnüŋ yėgin adruḳın tėp ... … |
| Mai.Tek.103.39–43 | tözünüm ne tıl--tag erki | ayagka | tegimlig maytrı bodis(a)v(a)t teŋriler kuvraġıŋa basa basa ... ürlüksüz .. … |
| Mai.Tek.112.20–30 | … ıg--lar üçün anutmış aş içgü yėmedi--ler yuŋlamadılar erser ... ançama ... | (ay(agka | tegim--(lig) ... küçinte kitumat(i) (kent) ... (t)özün ... -ler ... teg .. … |
| 1a-22 | ayaġ-ḳa | tegimlig [maitri bo]d[is]wt tŋriler ḳuwraġıŋa basa [basa] … … ülgüsüz ti … … | |
| 1b-20 | tŋri ḳuwraġıŋa ülgüsüz … … sözleyür ötrü | ayaġḳa | tegimlig [mait]ri bodiswt ol oḳ orunta olurup [ilkide ert]miş [r(a)]tnaşik … |
| 2a-21 | … mraḳ oġul]ḳıasın ėkin ara ḳuçup sewer amrayur erser . . antada taḳı yėgrek | ayaġḳa | tegimlig maitri bodi-swt nizwaniliġ barslarḳa buu altızmış ḳamaġ bėş ajun … |
| 2b-20 | … ü altunluġ kurikar [er]d[nilig] toran içinte suryak-ant erdnilig örgün üze | ayaġḳa | tegimlig maitri [bodiswt ya]ruḳ yaltrıḳın . . . . . . . . . -in körüp süzü … |
| 4b-29 | . . . . . . | ayaġḳa | tegimlig maitri bodiswt onunç ülüş bėş ptr bu bėş türlüg burḫan ḳutıŋa yiw … |
| 5b-10 | ötrü | ayaġḳa | tegimlig bodiswt inçe tėp tėyür . . |
| 7a-13–16 | … iŋ apamuluġ emgekintin ozġu[ru ḳurt-] ulġu küsüşüŋüzler bar erser . . amtı | a[yaġḳa] | tegimlig tüzin maitri bodiswt b[irle] yėrtinçüke iniŋler . . |
| 7b-17–20 | antada basa | [ayaġḳa | te]gimlig wasumaitri siŋi saŋa-. . . -tida ulatı tört yüz [toḳuz on ar]tuḳ … |
| Mai.T-11.4a.22–29 | ayaġ-ḳa | [te]gimlig bodiswt yme ḳamaġ ödün örüg amıl köŋlin yirti-nçüdeki tınlıġ[la … | |
| Mai.T-11.7b.24 | ötrü santuşiti inçe tėp tėyür .. uḳtum uḳtum | ayaġḳa | tegimlig tŋrim anı üçün biş ḳat şudawas tŋri yirinteki asanki sanınça tŋri … |
| Mai.T-11.9b.15–27 | … yarataġlaġ körkle körkin körü ḳanınçsız üç mıŋ uluġ mıŋ yir suwuġ yaltrıtı | ayaġḳa | tegimlig maitri bodiswt blgülüg bolur .. ötrü tört buluŋ yıŋaḳ yaruyur (.) … |
| Mai.T-11.10b.16 | ötrü | ayaġḳa | tegimlig maitri bodiswt yirde turup ülgüsüz sansız asanki klpte berü adnaġ … |
| Mai.T-11.11a.20–27 | … diswt t[ap]a körüp inçe tėp tiyü[rler .. kör]üŋler körüŋler edgü tınlaġlar | [ayaġ]ḳa | tegimlig maitri [bodisw]t ḳaç yalŋuḳ körk-le ḳaç y[al]ŋuḳ sewiglig erür .. … |
| Mai.T-11.12a.24 | adruḳ adruḳ aġar | ayaġ | ḳılur-lar .. |
| Mai.T-11.13a.19–23 | … ḫmayu bramann(ı)ŋ ewiŋe tegür-üp üstün tŋri altın yalnḳuḳ edruḳ edruḳ aġar | ayaġ | ḳılurlar .. |
| Mai.T-11.14a.09–17 | … çeçek osuġluġ trk tawraḳ ulġadur bediyür .. ötrü bėr oġurda brḫmayu barman | ayaġḳa | tegimlig bodiswtaġ bitig ujik boşġunu uġuça bolmışın uḳup bodiswtḳa inçe t … |
| Mai.T-11.14b.09–16 | … ig boşġunmış ikintisiz baḫ-sı m(e)n erür m(e)n .. alḳu yirtinçüde baḫşılar | ayaġın | çiltegin altaçı m(e)n erür m(e)n ... bu muntaġ türlüg ujak-lar bitigler at … |
| Mai.T-11.16a.17–23 | bularḳa ujak boşġurġıl .. kim ol tıltaġın adnaġuḳa tegzünler .. anta ötrü | ayaġḳa | tegimlig maitri-i bodiswt baḫşılarn(ı)ŋ baḫşısı bolup sekiz tümen tort mıŋ … |
Aynı gövdeden maddeler
“ayag” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).