Mait sözlüğü · madde
erdem isim
Tanım
- Erdem, fazilet; hüner, yetenek, kişisel değer: “aŋar birdi erdem bilig ög uḳuġ” ona erdem, bilgi, akıl, anlayış verdi; “bu erdem bile er tilek arzu yir” insan bu erdemle dileğine erer; “erdem tile ögrenipen bolma küwez” erdem iste, öğren, kibirli olma; “alpın erdemin üçün” yiğitliği ve erdemi için; “yėti türlüg erdemte ötrü” yedi türlü erdemden sonra; “kentü kentü erdemiŋizlerni üntürüp” her biriniz hünerinizi ortaya koyup. Tanıklar: ManKB2DLT
- (Budist metinlerde) üstün nitelik, doğaüstü güç; çoğu kez “kü kelig erdem”, “küç erdem”: “arhantlarnıŋ edgüsin erdemin bulġalı” arhatların iyiliğini, erdemini bulmak için; “ḳuanşi im pusar ḳutadmaḳ erdemi antaġ ḳasınçıġ uluġ” Avalokiteśvara’nın kutsallığı, gücü öyle korkunç büyüktür; “erdemler üze étiglig” erdemlerle süslü; “burḫanlarnıŋ … küü kelig edremlerin” Budaların ünlü üstün niteliklerini; (Abhidharma çevirisinde) “ot-nuŋ edremi” ateşin niteliği. Tanıklar: KİPMaitAbhShoR2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Budist metinlerdeki edrem (göçüşmeli) yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): erdem — yalın hâliyle 88 kez
Çekimli biçimler (27):
erdemin 18
erdemi 17
edremlerin 6
erdemke 5
edremlerke 4
edremi 4
erdemim 4
erdemlerin 4
erdemler 3
edremleri 2
erdemleriŋ 2
erdemini 2
erdemiŋ 2
erdemlerim 2
edremin 1
edreminiŋ 1
edremte 1
edremlerig 1
edremke 1
edrem 1
erdemleri 1
erdemlerig 1
erdemiŋizlerni 1
erdemni 1
erdemniŋ 1
erdemte 1
erdemın 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (15) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00225–00228 | … atlıg boşġutsuz tınlıg bar kim kam(ag-) -da üstünki arhantlarnınŋ edgüsin | erdemin | bulġalı tegimlig bolur.. |
| Mai.Tek.004.38–39 | üçünç manoçap atlıg kü kelig | erdemin | asag tusu kılma--kı antag erti.. |
| Mai.Tek.004.40–45 | … nsız tümen sumır tag--lar töpüsi üze irkleyü motġalayin arhantnıŋ kü kelig | erdemi | üze meriçi kançanapati uluşka barı yarlıḳap |
| Mai.Tek.004.46–50 | … n kutġaru yarlıḳap ikile evriltükte teŋri burkannıŋ manoçap atlıg kü kelig | erdemi | küç--inte eŋek suḳıġınça üdte ... |
| Mai.Tek.004.55–58 | alku manoçap ‘atlıg kü kelig) | erdemniŋ | küçi tėtir.. (törtünç) may(t)rı edgü ögli köŋülin (asag) tusu kılmaḳı yėme … |
| Mai.Tek.004.59 | kayu erki kim ... ... -i kü kelig | (erdem) | / / ? = 93 182 224 körklüg altı kızlarag ... kişilenti erti.. viru(t)aḳ … |
| Mai.Tek.005.50–56 | … ḳ / / - ... -ug edgü kılınç kazg(an-) ... alku asag tusu kılmaḳlıg (alpın) | erdemin | uḳmış kergek bu mu(n)tag türlüg sarasvati brhasvati ulatı teŋridem bilgele … |
| Mai.Tek.013.37–44 | meniŋ antag küçüm küsün- -üm yoḳ kim teŋri burkan- -nıŋ edgüsin | erdemin | kėŋ alkıg küleyü söz--legülüg ne yėme tire yıgyıraḳ (?!) ayu bėreyin himav … |
| Mai.Tek.052.28–35 | … edgülüg iş ködüg--lerin bütürgeli ü(çün) sansız üküş muŋadınçıg kü (kelig) | (er)demler | .. öntürü teŋri yalaŋuḳug ögirtürü sevintürü sup- -uşpit saŋram--ke keli ya … |
| Mai.Tek.059.17–19 | ulug ulug edgü(ke) | (er)d(em)ke | tegmiş erser yėme küvenç (köŋül) (turġur)mazlar.. ança munça (müni) yazuḳı … |
| Mai.Tek.081.23–28 | adruḳ ad(ruḳ) kü kelig | erde(m) | kılıp ... pançanvan kü- ... tag töpüsinte turup al(kudın) iştilü altunlug … |
| Mai.Tek.082.59 | … sŋıt tam(uda) tugġulug ayıg kılınç kılmazun yine ök purunı arhant kü kelig | erdemin | kamag çmbudvip uluştaḳı tınlıg--(lar) üştürü inçe tėp sözleyü(r) / / ⟦6 = … |
| 8b-12 | … türlüg uluġ türlüg to[y]lar ke[lirler] anı amtı sizler baḫşılar kntü kntü | erdemiŋizlerni | üntürüp ol tül-nü(n)g tüşin adartlayu bėriŋler kim ḳamaġ yalŋuḳlar işidzün … |
| Mai.T-11.14a.18–24 | … bilge biligleri bitig ujak oġrınta yitmez .. yoḳadmaz .. ḳayu kişike bilig | erdem | krgek [e]rser .. |
| Mai.T-11.16a.24–27 | … ö[d]te b[erü] ögretinmiş san saḳış urmaḳ tamġa uġrın bilmek danurwit ulatı | erdemler | kentü ögrenür boşġunur … |
Aynı gövdeden maddeler
“erdem” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).