Sek sözlüğü · madde
bilig isim
Tanım
- Bilgi, bilim; akıl: “munu ḳıl taŋuḳı ḳutaḍġu bilig” işte kutlu kılan bilgiyi (kitaba) armağan et; “bilig ma‘dini hėm fazilėt kanı” bilginin madeni, erdemin kaynağı; “biligin beḍük bil ḳamuġ özni sen” bilgiyle her canlıyı büyük bil; “pend alsunlar bilig ḫıred iḍileri” bilgi ve akıl sahipleri öğüt alsınlar. Tanıklar: KuTKB2AH
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “bilge bilig küçinte nızvanılag yaġılarag utmış” bilgelik gücüyle tutku düşmanlarını yenmiş; “bilge biligke tükelligsiz” bilgelikten yoksun. Tanıklar: HuastKİPSekMaitAbh2SukhShoRKB
- (Budist metinlerde) bilinç (vijñāna): “üç tözlüg köŋül biligi” üç özlü gönül bilinci; “bėlig köŋül bu üçte ötkürü bürtmek bolur” bilinç ve gönül bu üçte duyumla oluşur; “tavranmaḳ öçser bėlig köŋül öçer” oluşumlar sönünce bilinç söner. Tanıklar: U2ShoR
- “bir biligin” tek bir düşünceyle, candan: “burḫanlarḳa bir biligin arıġ köŋülin” Budalara tek düşünceyle, arı gönülle. Tanıklar: Huast2Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
U II’deki “bėlig” yazımı bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilig — yalın hâliyle 473 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bilig 472 (KB, Abh, Mait, Sek) · biliġ 1 (Abh)
Çekimli biçimler (37):
biligin 44
biligke 44
biligi 32
biligniŋ 25
biligig 19
biligler 16
biligdin 13
biligte 9
bėlig 9
biliglerniŋ 8
biligde 7
biliglerig 6
biligni 6
biligiŋe 5
biligleri 5
biligim 4
bilige 4
biliglerte 3
biliginiŋ 3
biliginde 2
bėligin 2
biligeler 1
biligkeke 1
biligiŋeh 1
biligiŋniŋ 1
biligiŋizke 1
biliglerii 1
biliglerin 1
biligimizni 1
biliglerke 1
biligtin 1
biligŋe 1
biliġın 1
bilıġ 1
biliginte 1
biligçe 1
bėligke 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (39) →Sek Sekiz Yükmek
39 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.19 (IIc) | tip amtı tŋrim bo ḳutsuz ḳovı tınlġlarḳa trs | biligin | |
| Jut.Sek.T-1.71 (Ib) | uvutsuz | biligi | ertiŋü küçlüg erip öpke az almır ḳılınçı |
| Jut.Sek.T-1.76 (IIc) | yavlaḳ | bilig | barça alḳu alḳınur söner amrılur edgü ögli köŋül |
| Jut.Sek.T-1.78 (Ib) | biligiŋe | tegir nom ülüşin bulur taḳı yme tıdıġsız bodisvt | |
| Jut.Sek.T-1.128 (IIc) | biligke | tegir burḫanlarnıŋ yolıŋa kirür ol ödün tŋri | |
| Jut.Sek.T-1.153 (IIc) | bilir bilge | bilig | uġrayu burḫanlar biligi titir anı üçün tınlġlar |
| Jut.Sek.T-1.153 (IIc) | bilir bilge bilig uġrayu burḫanlar | biligi | titir anı üçün tınlġlar |
| Jut.Sek.T-1.155 (IIc) | ol tınlġnıŋ köŋüli | biligi | burḫanlar köŋli biligi titir ḳltı inçe |
| Jut.Sek.T-1.155 (IIc) | ol tınlġnıŋ köŋüli biligi burḫanlar köŋli | biligi | titir ḳltı inçe |
| Jut.Sek.T-1.161 (Ia) | bilig | yukmekig alḳu inçe -- bilmiş uḳmış krgek bo niş yukmekig | |
| Jut.Sek.T-1.182 (IIc) | bilge | bilig | yaltrıḳ burḫan --- titir |
| Jut.Sek.T-1.183 (Ia) | taḳı yme koŋli | biligi | yme turḳaru adruḳ adruḳ alḳınçsz |
| Jut.Sek.T-1.213 (Ia) | triŋ yorügin ötgürü usar --- ol tınlġnıŋ koŋüli | biligi | |
| Jut.Sek.T-1.237 (Ia) | körtgürü birgey erti kim köni yolça köni | biligçe | yorızunlar |
| Jut.Sek.T-1.303 (Ib) | ertiŋü süzülti- -ler köŋülleri | biligleri | açıltı ters tetrü törüsin |
| Jut.Sek.T-1.331 (Ib) | bilmetin uḳmadın körümçi yultuzçı --- ters tetrü törüçike | bilig | ayıtıp |
| Jut.Sek.T-1.384 (Ia) | bilig | bir ḳuvraġ bir yukmek bolup | |
| Jut.Sek.T-1.386 (IIc) | biliglerig | uḳıtur yarumış yaltrımış | |
| Jut.Sek.T-1.390 (IIc) | nomnuŋ itigsiz tözin sekiz | biliglerniŋ | |
| Jut.Sek.T-1.394 (IIc) | bolup sekiz törlüg yaruḳ bilge | bilig | arḳaġı bolup |
| Jut.Sek.T-1.397 (Ia) | koŋül | bilig | bo erür eŋ’ilki köz bilig ḳulḳaḳ bilig üçünç |
| Jut.Sek.T-1.397 (Ia) | koŋül bilig bo erür eŋ’ilki köz | bilig | ḳulḳaḳ bilig üçünç |
| Jut.Sek.T-1.397 (Ia) | koŋül bilig bo erür eŋ’ilki köz bilig ḳulḳaḳ | bilig | üçünç |
| Jut.Sek.T-1.398 (Ia) | burun | bilig | törtünç til bişinç et’öz bilig altınç koŋül |
| Jut.Sek.T-1.398 (Ia) | burun bilig törtünç til bişinç et’öz | bilig | altınç koŋül |
| Jut.Sek.T-1.399 (Ib) | bilig | yitinç adıra tip tutuġlı bilig sekizinç aġılıḳ kömsü bilig ḳaltı | |
| Jut.Sek.T-1.399 (Ib) | bilig yitinç adıra tip tutuġlı | bilig | sekizinç aġılıḳ kömsü bilig ḳaltı |
| Jut.Sek.T-1.399 (Ib) | bilig yitinç adıra tip tutuġlı bilig sekizinç aġılıḳ kömsü | bilig | ḳaltı |
| Jut.Sek.T-1.400 (Ib) | burḫanlarnıŋ yaruḳ bilge | bilig | küç- inte |
| Jut.Sek.T-1.401 (IIc) | küçinte bo törlüg sekiz | biliglerniŋ | tözin |
| Jut.Sek.T-1.405 (IIc) | bo meniŋ ḳulḳaḳ | biligim | ün eşidür |
| Jut.Sek.T-1.414–415 (Ia) | adra atlġ | bilig | tŋri yirinten yene |
| Jut.Sek.T-1.416–417 (Ia) | uluġ bilge | bilig | paramit bitigli yoga atlġ blgürer |
| Jut.Sek.T-1.417 (IIc) | tip munçulayu bekiz blgülüg bilir bo erür sekiz | bilig | atları tözün |
| Jut.Sek.T-1.419 (IIc) | burḫan yme ol oḳ erür bo iki | bilig | ḳavışur ötrü ḳamaġta uluġ bilge bilig yigedmiş |
| Jut.Sek.T-1.419 (IIc) | burḫan yme ol oḳ erür bo iki bilig ḳavışur ötrü ḳamaġta uluġ bilge | bilig | yigedmiş |
| Jut.Sek.T-1.425 (Ia) | burḫan | biligŋe | tegdiler alḳu yoḳ ḳuruġ ilig tigme orunḳa |
| Jut.Sek.T-1.458–459 (Ia) | kögüzleri | biligleri | --- yrudı yaşudı --- alḳuġun taştınḳı törüg blgüg |
| Jut.Sek.T-1.459–460 (IIc) | yoḳ ḳuruġ ol tip tuyup bilip burḫan[] tuyup bilip | biligiŋe | körmekiŋe |
Aynı gövdeden maddeler
“bilig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).