İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

erdem isim

Tanım

  1. Erdem, fazilet; hüner, yetenek, kişisel değer: “aŋar birdi erdem bilig ög uḳuġ” ona erdem, bilgi, akıl, anlayış verdi; “bu erdem bile er tilek arzu yir” insan bu erdemle dileğine erer; “erdem tile ögrenipen bolma küwez” erdem iste, öğren, kibirli olma; “alpın erdemin üçün” yiğitliği ve erdemi için; “yėti türlüg erdemte ötrü” yedi türlü erdemden sonra; “kentü kentü erdemiŋizlerni üntürüp” her biriniz hünerinizi ortaya koyup. Tanıklar: ManKB2DLT
  2. (Budist metinlerde) üstün nitelik, doğaüstü güç; çoğu kez “kü kelig erdem”, “küç erdem”: “arhantlarnıŋ edgüsin erdemin bulġalı” arhatların iyiliğini, erdemini bulmak için; “ḳuanşi im pusar ḳutadmaḳ erdemi antaġ ḳasınçıġ uluġ” Avalokiteśvara’nın kutsallığı, gücü öyle korkunç büyüktür; “erdemler üze étiglig” erdemlerle süslü; “burḫanlarnıŋ … küü kelig edremlerin” Budaların ünlü üstün niteliklerini; (Abhidharma çevirisinde) “ot-nuŋ edremi” ateşin niteliği. Tanıklar: KİPMaitAbhShoR2

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Budist metinlerdeki edrem (göçüşmeli) yazımı da bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): erdem — yalın hâliyle 88 kez

Çekimli biçimler (27):

Sek Sekiz Yükmek

6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Jut.Sek.T-1.70 (IIc) adasız bolur --- bitig oḳımış edgü ḳılınç edremi bo erür birök ḳayu tınlġnıŋ
Jut.Sek.T-1.352 (IIc) uluġ darni tigme erdemke tükellig erip içnip yene edremlerin baturup
Jut.Sek.T-1.352 (IIc) uluġ darni tigme erdemke tükellig erip içnip yene edremlerin baturup
Jut.Sek.T-1.354 (IIc) yruḳ küçlüg bügülüg erdemlerin edgü ḳılınçların ḳamaġ tınlġlarnıŋ ḳararıġ
Jut.Sek.T-1.373 (Ib) küçi erdemi ertiŋü uluġ titir kim ḳayu ayıġ ḳılınçlġ tınlıġlar bo nomuġ
Jut.Sek.T-1.430–431 (Ib) upasançlar yme uluġ tarni tigme erdemke teginip iki ermez nom ḳapıġıŋa

Aynı gövdeden maddeler

“erdem” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).