bas- fiil

Tanım

1. Basmak, bastırmak, üstüne çökmek: “üze teŋri basmasar, asra yėr telinmeser” üstte gök çökmedikçe, altta yer delinmedikçe; “bastı ölüm aġtaru” ölüm bastırıp devirdi; “ediŋ kitdi, edgüŋ basdı” malın gitti, iyiliğin çöktü. Tanıklar: KTBKTTDLT
2. Boyun eğdirmek, yönetmek; (düşmanı) basmak: “boḍun basġuḳa ög kerek hem yürek” halkı yönetmek için akıl ve yürek gerekir; “yaġıġ basġu bolsa” düşman basılacaksa; “ḳalı basnu tegse” baskın yaparak saldırırsa; “tört buluŋuġ ėtmiş yıġmiş yaymiş basmiş” dört yanı düzene koymuş, toplamış, yaymış, bastırmış. Tanıklar: OKB3
3. (İstek, tutku) bastırmak, yenmek: “hava arzu bas” hevesi, arzuyu bastır; “isiz yası bas” kötünün zararını bastır; “et öz baş kötürse bilig birle bas” nefis baş kaldırırsa bilgiyle bastır. Tanıklar: KB3

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

U II “bas aḳrıġ igig” örneğindeki bas ‘baş’ anlamındadır.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bas- — yalın hâliyle 15 kez

Çekimli biçimler (20):