KuT sözlüğü · madde
ata isim
Tanım
- Ata, baba: “atası anası” anası babası; “ata ana hem yaġuḳlar” ana baba ve yakınlar; “oġul toġsa ḳılḳı ataḳa yanur” oğul doğarsa huyu babasına çeker; “ey atam” ey babam; “batra ḳız atası begke” Batra kızın babası beye. Tanıklar: KuT2KB2
- “atalar” atalar, ecdat: “atalarımız” atalarımız; “ataŋ ögretümedi erdem bilig” baban erdem, bilgi öğretemedi. Tanıklar: KB
- Saygı sözü, unvan parçası: “ata ḳaŋ bolġalı teg imlig” baba olmaya layık.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ata — yalın hâliyle 243 kez
Çekimli biçimler (32):
atası 29
atam 22
atada 14
ataŋ 13
atasın 9
ataları 7
atalarımız 4
atalarımıznı 4
atamız 4
atalarıŋız 3
atayım 3
ataḳa 3
atadın 2
atalarıŋıznı 2
atama 2
atasıḳa 2
ataŋnı 2
atalarındın 1
atalarını 1
atalarıŋıznıŋ 1
atanıŋ 1
atasınḳa 1
atasıŋa 1
ataġ 1
ataŋda 1
ataŋdın 1
ataŋız 1
ataŋızḳa 1
atalarım 1
atamnıŋ 1
atanu 1
ataŋıznıŋ 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (44) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
44 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/10a2 | 33 ḳamuġḳa ḳıldımız miras oġlanlar andın kim ḳoḍtı | ata | ana hem yaġuḳlar anlar kim badı andlarıŋız bėriŋ olarḳa ülüşlerini ol taŋr … |
| Ku. T. 26/13b1 | 36 bitiŋler taŋrıḳa artuḳ ḳılmaŋlar aŋa nerseni | ata | anaḳa eḍgülük ḳılıŋlar yaġuḳlarḳa yetimlerḳa çıġaylarḳa yaġuḳ ḳoŋşıḳa yat … |
| Ku. T. 26/91a3 | … lılar könilik birle tanuḳlar taŋrı üçün neçeme kim özleriŋiz üze bolsa azu | ata | ana üze bolsa yaġuḳlarḳa eger bolsa bay azu derviş taŋrı seza turur ol iki … |
| Ku. T. 28/48b3 | 173 azu aysa siz: anıŋ üçün ortaḳḳı | atalarımız | munda aşnu erdimiz ʿayallar olarda kiḍin helak mu ḳılur sen bizni anıŋ bir … |
| Ku. T. 29/16b1 | 23 ey anlar kim bittiler tutmaŋ | atalarıŋıznı | ḳarındaşlarıŋıznı dostlar eger sewseler küfrni iman üze kim kim dost tutsa … |
| Ku. T. 29/17a3 | 24 ayġıl:eger bolsa | atalarıŋız | oġlanlarıŋız ḳadaşlarıŋız cüftleriŋiz uġuşlarıŋız mallar kim ḳazġandıŋız a … |
| Ku. T. 30/3a3 | … ıḳsız boldılar yaşru sözlegli boldılar aydı uluġları: bilmez mü sizler kim | ataŋız | çın-oḳ aldı siziŋ üze üstüvarlıḳ taŋrıdın anda aşnu ol kim teŋde keçtiŋiz … |
| Ku. T. 30/3a3 | … çtiŋiz yusuf işi içinde tepremez men bu yerdin destur bėrginçeke tegi maŋa | atam | azu hükm ḳılsa taŋrı maŋa ol hükm ḳılıġlılarda yaḫşıraḳ erür |
| Ku. T. 30/4b1–3 | 81 yanıŋlar | ataŋızḳa | aytıŋlar: ey atamız seniŋ oġluŋ oġrılıḳ ḳıldı tanuḳluḳ bėrmez-miz meger an … |
| Ku. T. 30/4b1–3 | 81 yanıŋlar ataŋızḳa aytıŋlar: ey | atamız | seniŋ oġluŋ oġrılıḳ ḳıldı tanuḳluḳ bėrmez-miz meger anı kim bildimiz ermez … |
| Ku. T. 30/10b3 | 94 ḳaçan aḍrıldı erse arḳış aydı | ataları | : .. |
| Ku. T. 30/21a2–3 | 27 Periler | atası[n] | törüttimiz munda öŋdin tütünsüz otdın |
| Ku. T. 30/45b2 | … lese taŋrı tapınmaġay / tapmaġay erdimiz anda aḍın hiç nerseni biz ap yime | atalarımız | ap yime haram ḳıldımız nerseni. andaġuḳ ḳıldı anlarnı kim olarda öŋdin nėk … |
| Ku. T. 31/8a3 | 14 hem eḍgülük ḳılġan | atası | anasıḳa ermez boynaġu ʿasi |
| Ku. T. 31/11b3 | 28 ey harun ḳarındaşı ermez seniŋ | ataŋ | yawuz er hem ermez seniŋ anaŋ yawuz işlig |
| Ku. T. 31/16b2–3 | 42 ançada aydı | atasınḳa | : ey atam nelük tapnur sen aŋar kim eşitmez hem körmez hem asıġ ḳılmaz sėnd … |
| Ku. T. 31/16b2–3 | 42 ançada aydı atasınḳa: ey | atam | nelük tapnur sen aŋar kim eşitmez hem körmez hem asıġ ḳılmaz sėndin nerse |
| Ku. T. 31/17a1–3 | 43 ey | atam | men bütünlü[ki]n keldi maŋa biligdin ol kim kelmedi saŋa uḍġıl maŋa köndür … |
| Ku. T. 31/17b1–2 | 44 ey | atam | tapmaġıl yekni bütünlükin yek erür ruzi bėrgenge muḫalif |
| Ku. T. 31/17b3 | 45 ey | atam | men ḳorḳar-men kim tegse saŋa ḳın üküş rahmetlig taŋrıdın bolur sen yekke … |
| Ku. T. 32/15b2 | … ikegü aydı: nė ol siziŋ işiŋiz aydılar: içürmez-miz yandurmaġınça çupanlar | atamız | uluġ awıçḳa turur |
| Ku. T. 32/16b3 | 25 keldi aŋa ikide biri yorıyur uwtanmaḳ üze aydı: bütünlükin | atam | ündeyür sėni yanut bėrmek üçün saŋa anıŋ yanutı kim içürdüŋ bizke. ḳaçan k … |
| Ku. T. 32/17b3 | 26 aydı ikide biri: ey | atam | terke tutġıl anı bütünlükin ol terke tuttukuŋ eḍgürek küçüg imin |
| Ku. T. 32/24b2 | … birle aydılar: ermez bu meger caduluḳ ḳoşulmış ap eşitmedimiz munı evvelḳı | atalarımız | içinde |
| Ku. T. 33/12a1 | … ni ol kim erklendi elgiŋ andın kim ḳaytardı taŋrı seniŋ üze ʿammuŋ ḳızları | ataŋ | ḳız ḳarındaşınıŋ ḳızları taġayıŋ ḳızları anaŋ tişi ḳarındaşınıŋ ḳızları an … |
| Ku. T. 33/18b2 | 55 yazuḳ yoḳ olar üze yime hem | ataları | içre hem oġlanları içre hem ḳarındaşları içre hem ḳaḍaşları oġlanları içre … |
| Ku. T. 33/57a1 | … ermez bu meger er turur tileyür kim ewürse sizlerni andın kim tapnur erdi | atalarıŋız | . aydılar: ermez bu meger yalġan ḳoşulmış. aydılar anlar kim tandılar sezaḳ … |
| Ku. T. 33/86b1 | 6 ḳorḳıtmaḳ üçün boḍunnı ol kim ḳorḳıtıldı | ataları | olar ġafiller tururlar |
| Ku. T. 34/20b1 | 17 yine ozaḳı | atalarımız | |
| Ku. T. 34/26b3 | 85 ançada aydı | atasıḳa | hem boḍnıḳa nė--ke tapnur sizler |
| Ku. T. 34/35b3 | 126 Siziŋ iḍiŋiz hem | atalarıŋıznıŋ | [iḍisi] evvelḳılar |
| Ku. T. 35/27a1 | … gürgil olarnı turġu uştmahlar ol kim vaʿde ḳıldıŋ olarḳa ol kim eḍgü bolsa | atalarındın | cüftlerindin hem ʿayallarındın bütünlükin sen ʿaziz hem bütün işlig |
| Ku. T. 36/45a3 | 22 kendü aydılar: biz buldumız | atalarımıznı | ol din üze biz olarnıŋ izleri üze könülmişler-miz |
| Ku. T. 36/45b2 | … ėnde burun uluş içre ḳorḳutġuçı meger aydılar ol uluşluġları: biz buldımız | atalarımıznı | bir din üze biz olarnıŋ izleri tize yorıġlılar-miz |
| Ku. T. 36/46b1 | 24 ayġıl: eger kelsem sizke könirekni andın kim bulduŋız anıŋ üze | atalarıŋıznı | aydılar: biz ol kim ıḍılḍıŋız anıŋ birle tanıġlılar-miz |
| Ku. T. 36/47b2–3 | 26 ançada aydı ibrahim | atasıḳa | hem boḍnıḳa: men bizar men andın kim tapnur sizler |
| Ku. T. 36/48b1–3 | 29 kendü irinçlendürdüm bu ögürni hem | atalarını | ançaḳa tegi keldi olarḳa könilik yalavaç belgülüg |
| Ku. T. 36/76a3 | 8 taŋrı yoḳ meger ol tirgüzer hem öldrür siziŋ iḍiŋiz evvelḳı | atalarıŋız | iḍisi |
| Ku. T. 36/83a3 | 36 keldürüŋ | atalarımıznı | eger çın erse sizler |
| Ku. T. 36/102a2 | … ze nişanlarımız belgülüg ermedi olarnıŋ hüccetleri meger aydılar: keldürüŋ | atalarımıznı | eger çın erse sizler |
Aynı gövdeden maddeler
“ata” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).