KB sözlüğü · madde
ata isim
Tanım
- Ata, baba: “atası anası” anası babası; “ata ana hem yaġuḳlar” ana baba ve yakınlar; “oġul toġsa ḳılḳı ataḳa yanur” oğul doğarsa huyu babasına çeker; “ey atam” ey babam; “batra ḳız atası begke” Batra kızın babası beye. Tanıklar: KuT2KB2
- “atalar” atalar, ecdat: “atalarımız” atalarımız; “ataŋ ögretümedi erdem bilig” baban erdem, bilgi öğretemedi. Tanıklar: KB
- Saygı sözü, unvan parçası: “ata ḳaŋ bolġalı teg imlig” baba olmaya layık.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ata — yalın hâliyle 243 kez
Çekimli biçimler (32):
atası 29
atam 22
atada 14
ataŋ 13
atasın 9
ataları 7
atalarımız 4
atalarımıznı 4
atamız 4
atayım 3
atalarıŋız 3
ataḳa 3
ataŋnı 2
atadın 2
atasıḳa 2
atalarıŋıznı 2
atama 2
atamnıŋ 1
atanıŋ 1
atalarındın 1
atanu 1
atasınḳa 1
atasıŋa 1
atalarını 1
ataġ 1
atalarıŋıznıŋ 1
ataŋda 1
ataŋdın 1
atalarım 1
ataŋız 1
ataŋıznıŋ 1
ataŋızḳa 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (76) →KB Kutadgu Bilig
76 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 37 | atasın | anasın yuluġ ḳıldı ol / tilek ümmet erdi ayu birdi yol | |
| KB 41 | atada | anada baġırsaḳ bolup / tiler erdi tutçı bayattın ḳolup | |
| KB 111 | ata | ornı ḳaldı atı ma bile / aḍın ma taḳı bolsu miŋ miŋ ula | |
| KB 717 | anada | atada | baġırsaḳ bolup / ayada tutar sen küler yüz urup |
| KB 1166 | oġul ḳızda ötrü ata yir etin / oġul ḳız atamaz | atası | atın |
| KB 1184 | ÖGDÜLMİŞ SU‘ALİ AY TOLDIḲA / / eşitti oġul kör | atası | sözin / til açtı ataḳa ewürdi yüzin |
| KB 1185 | ayur ay | atam | bir sözüm bar saŋa / anı aytayın men ayu bir maŋa |
| KB 1207 | bu kün öknüp asġı negü ay | ata | / başın yirke çalsa ulıp miŋ ḳata |
| KB 1219 | ḳısa tutsa oġlın kör eḍgü bolur / | atası | anası yarunġu bolur |
| KB 1224 | kiçigde | ata | ıḍsa oġlın yawa / oḳuldan yazuḳ yoḳ atadın cefa |
| KB 1225 | oġul ḳız isiz bolsa ḳılḳı yaŋı / ol isiz | ata | ḳıldı ıḍtı oŋı |
| KB 1226 | ḳısa tutsa oġlın | ata | ögretü / uluġ bolsa sewnür oġul ḳız yetti |
| KB 1229 | ÖGDÜLMİŞ CEVABI AY TOLDIḲA / / yanut birdi ögdülmiş aydı | ata | / seniŋ ḳaḍġuŋı yip küyer men tüte |
| KB 1262 | ata | erdim emdi ölür bu ata / iḍim sen tirig sen artar bir ḳuta | |
| KB 1387 | ata | arḳasındın toġulsa oġul / ana ḳarnı menzil ḳaç aylıḳ amul | |
| KB 1487 | munu men | atası | ölür men bu kün / kiçig ḳaldı oġlum yetim ögsüzün |
| KB 1552 | ataŋ öldi erse | ata | men saŋa / atalıḳ ḳılayın oġul bol maŋa |
| KB 1556 | çıḳardı | atası | bitigin oġul / iligke ötündi kör aḳru amul |
| KB 1566 | ata | pendi tuttı yorıdı köni / ḳutı künde arttı yarudı küni | |
| KB 1569 | ataŋnı | anaŋnı sewindür tapın / yanut birge tapġuŋ tümen miŋ asıġ | |
| KB 1584 | negü ḳıldı öḍlek | ataŋda | kiḍin / sewinçmü birür ya saḳınç ḳaḍġudın |
| KB 1624 | negü ekse yirke yana ol önür / oġul toġsa ḳılḳı | ataḳa | yanur |
| KB 1625 | bu ay toldı oġlı ata yurnı ol / | ata | barsa ornı oġul ornı ol |
| KB 1634 | ötemiş bolayın | atası | baḳan / ḳılayın kişilik baġırsaḳlıḳın |
| KB 1685 | atasın yitürdüm munuḳı oġul / | ata | ornı tuttı bulup eḍgü yol |
| KB 1793 | ataŋ | öldi ḳaldıŋ sen oġlan kiçig / kiçigke beḍüktin bolur yol keçig | |
| KB 1802 | yana ma ay ilig | ata | alḳışı / oġulḳa tegir ol sewinçi tuşı |
| KB 1936 | bu işni ilig minde yigrek bilür / | atası | beg erdi özi beg turur |
| KB 1950 | atası beg erse oġul toġdı beg / oġul toġsa beg hem | ataları | teg |
| KB 3131 | esirker men emdi ay ögdülmişe / bir ök sen | ataŋdın | maŋa kalmışa |
| KB 3374 | kimiŋ oġlı ḳalsa | atada | kiḍin / atama anı sen tirigde aḍın |
| KB 3374 | kimiŋ oġlı ḳalsa atada kiḍin / | atama | anı sen tirigde aḍın |
| KB 3388 | oġul ḳız atasın suyurkaġu ol / oġul ḳız | atası | yimi aġu ol |
| KB 3389 | oġul ḳız isizi atada kiḍin / atamaz | atasın | anasın aḍın |
| KB 3784 | ata | bardı iş tuş içi ya ini / ana bardı oġlum ḳızıŋ kör ḳana | |
| KB 5154 | ataŋ | öldi bardı saŋa birdi pend / ata pendi tutsa şeker bolġa ḳand | |
| KB 5158 | atanıŋ | ananıŋ ölümi tükel / oġul ḳızḳa pend ol uḳup özke al | |
| KB 5767 | kimiŋ aslı bolsa | atadın | arıġ / anıŋdan kelir eḍgü ilke asıġ |
| KB 5971 | yana turdı ança bu oldurdıya / sarıġ taŋ | ata | keldi öŋdürdi ya |
| KB 6485 | atalıḳ ḳılur kör ataḳa oġul / oġul beg bolup kör | ata | boldı ḳul |
Aynı gövdeden maddeler
“ata” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).