KB sözlüğü · madde
erdem isim
Tanım
- Erdem, fazilet; hüner, yetenek, kişisel değer: “aŋar birdi erdem bilig ög uḳuġ” ona erdem, bilgi, akıl, anlayış verdi; “bu erdem bile er tilek arzu yir” insan bu erdemle dileğine erer; “erdem tile ögrenipen bolma küwez” erdem iste, öğren, kibirli olma; “alpın erdemin üçün” yiğitliği ve erdemi için; “yėti türlüg erdemte ötrü” yedi türlü erdemden sonra; “kentü kentü erdemiŋizlerni üntürüp” her biriniz hünerinizi ortaya koyup. Tanıklar: ManKB2DLT
- (Budist metinlerde) üstün nitelik, doğaüstü güç; çoğu kez “kü kelig erdem”, “küç erdem”: “arhantlarnıŋ edgüsin erdemin bulġalı” arhatların iyiliğini, erdemini bulmak için; “ḳuanşi im pusar ḳutadmaḳ erdemi antaġ ḳasınçıġ uluġ” Avalokiteśvara’nın kutsallığı, gücü öyle korkunç büyüktür; “erdemler üze étiglig” erdemlerle süslü; “burḫanlarnıŋ … küü kelig edremlerin” Budaların ünlü üstün niteliklerini; (Abhidharma çevirisinde) “ot-nuŋ edremi” ateşin niteliği. Tanıklar: KİPMaitAbhShoR2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Budist metinlerdeki edrem (göçüşmeli) yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): erdem — yalın hâliyle 88 kez
Çekimli biçimler (27):
erdemin 18
erdemi 17
edremlerin 6
erdemke 5
edremlerke 4
edremi 4
erdemim 4
erdemlerin 4
erdemler 3
edremleri 2
erdemleriŋ 2
erdemini 2
erdemiŋ 2
erdemlerim 2
edremin 1
edreminiŋ 1
edremte 1
edremlerig 1
edremke 1
edrem 1
erdemleri 1
erdemlerig 1
erdemiŋizlerni 1
erdemni 1
erdemniŋ 1
erdemte 1
erdemın 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (105) →KB Kutadgu Bilig
105 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 148 | … LİG UḲUŞ BİRLE ERDÜKİN AYUR / / törütti öḍürdi seçü yalŋuḳuġ / aŋar birdi | erdem | bilig ög uḳuġ |
| KB 278 | beḍük bilgi birle üküş | erdemi | / biliglig uḳuşluġ boḍun köḍrümi |
| KB 285 | ajunçıḳa | erdem | kerek miŋ tümen / anın tutsa il kün kiterse tuman |
| KB 304 | tümen miŋ tü | erdem | üküş ögdiler / uḳuş birle ḳılmış üçün ögdiler |
| KB 466 | öziŋe baḳıp aydı men me bu kün / tümen | erdemim | birle ilde burun |
| KB 533 | negü tir eşitgil sewitmiş kişi / sewitse kişi kör mün | erdem | başı |
| KB 534 | kimi sewse ‘aybı kör erdem bolur / kimi sewmese | erdem | öktem bolur |
| KB 672 | maŋa ayġıl emdi ne ol | erdemiŋ | / beḍük sözledi söz bu öktem tiliŋ |
| KB 720 | AY TOLDI CEVABI İLİGKE / / bu ay toldı aydı ay ilig ḳutı / münüm | erdemim | barça aydım atı |
| KB 749 | munu men me devlet münüm | erdemim | / ayu birdim emdi igim hem emim |
| KB 838 | bu ḳılḳıŋ bu | erdemleriŋ | bar üçün / küsep keldim emdi tapuḳḳa küçün |
| KB 1186 | bu dünya içinde tirildiŋ üküş / bilig bildiŋ | erdem | oḳıdıŋ uḳuş |
| KB 1489 | körü ıḍma ögretgil | erdem | bilig / bilig erdemin bulsu ilke elig |
| KB 1644 | müni boldı | erdem | sözi boldı söz / ilig turdı erse aŋar açtı köz |
| KB 1683 | uḳuşta aḍın barça | erdemlerig | / kişi ögrenür ötrü yetlür bilig |
| KB 1804 | iligni sebeb ḳıldı erklig iḍim / bu | erdem | biligdin turu ḳalmadım |
| KB 1830 | kişide uluġraḳ uḳuşluġ kişi / uḳuş boldı erke miŋ | erdem | başı |
| KB 1957 | ḳılınç eḍgü | erdem | kerek miŋ tümen / atı eḍgü bolsa tutunsa boḍuġ |
| KB 2081 | talu beg bolayın tise belgülüg / talu tutġu | erdem | ay atlıġ külüg |
| KB 2165 | ḳayu erde bolsa bu | erdem | törü / anı beg atap ilke tikgü örü |
| KB 2238 | tükel kimde bolsa bu | erdem | bilig / vezirlıḳ aŋar birse bolġay ilig |
| KB 2483 | bu | erdem | bilig kör kerek barça tüz / uluġ ḫacib ötrü ḳızıl ḳılsa yüz |
| KB 2630 | ḳamuġ türlüg | erdem | bu bilse tükel / bu erdem bile er meŋiz ḳılsa al |
| KB 2641 | ḳayu türlüg | erdem | aŋar satsalar / anı utsa ötrü aġır tutsalar |
| KB 2645 | kimiŋ erdemi bolsa atı yorır / ḳalı bolmasa | erdem | atsız ḳarır |
| KB 2646 | kişi erdemi birle erdin keçer / üküş bolsa | erdem | er örlep uçar |
| KB 2719 | iḍi eḍgü | erdem | bilig bilse er / taḳı artuḳ erdem ḳılıç ursa er |
| KB 3008 | ḳayu begde | erdem | yumıtsa tükel / aŋar yıġlur arzu ne ḳolsa tükel |
| KB 3010 | uçuz tutma | erdemni | ögren oġul / bu erdem yorıḳı örüŋ ḳuş teg ol |
| KB 3011 | örüŋ ḳuş ḳutı teg bu erdem ḳutı / yorı ḳuş ataġıl sen | erdem | atı |
| KB 3013 | bilig erdem ögren aġır tut anı / aġır ḳılġay aḫır ol | erdem | sini |
| KB 3146 | ḳamuġ | erdemi | bar saḳınuḳ oḍuġ / ḳayu işke tegse boḍur tü boḍuġ |
| KB 3163 | sen ögdünġ anıŋ türlüg erdemlerin / ol | erdem | üçün men tiler men erin |
| KB 3412 | yaḍar | erdemin | barça ḫalḳḳa ayur / münin körse kizler til açmaz tuyur |
| KB 3416 | kimiŋ | erdemi | bolsa aşlı aġı / yetiz il kişisi ol erke yaġı |
| KB 3420 | negü tir eşitgil kör erdemlig er / bu | erdem | bile er tilek arzu yir |
| KB 3516 | negü tir eşitgil bu sewmiş kişi / sewügke sewüg ‘aybı | erdem | başı |
| KB 3694 | iligke tusulġu yoḳ | erdemlerim | / ne ḳılḳım ḳılınçım sawım sözlerim |
| KB 4508 | ḳamuġ erdem ögret oġulḳa tükel / ol | erdem | bile bu tire birge mal |
| KB 5770 | bu | erdem | bilig ya uḳuşḳa ḳamuġ / sebeb boldı ilig açıldı ḳapuġ |
Aynı gövdeden maddeler
“erdem” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).