İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

emgek isim

Tanım

  1. Acı, ıstırap, sıkıntı: “sini ḳoldı tün kün bu emgek bile” gece gündüz bu sıkıntıyla seni diledi; “yıl ay tutġunı boldum emgek bile” yıllarca sıkıntıyla tutsak oldum; “bulmaslar özleri içinde emgek” içlerinde bir sıkıntı bulmazlar; “emgek körü ulındı” sıkıntı görüp inledi; “bilnip ajun emgekin tükel uḳar” dünyanın sıkıntısını tümüyle anlar. Tanıklar: KuTKB2DLT2
  2. (Budist metinlerde, Sanskritçe duḥkha) varoluşun acısı: “ed tavar … yoḳ kurug emgek tözlüg” mal mülk boş, acı özlüdür; “emgekte nom bilge bilig” acı hakkındaki öğreti bilgisi; “sansar emkekintin ozḳalıı” sansaranın acısından kurtulmak için; “avış tamu emkekin biltürtüŋüz” Avīci cehenneminin acısını bildirdiniz. Tanıklar: MaitAbhTT2
  3. Zahmet, emek, güçlük: “telim tapġı erse üküş emgegi” hizmeti çoksa zahmeti de çoktur; “munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip” bunun emeğini hizmetini bilip karşılığını vermeli; “alpın emgekin toyın kıltı” güçlükle, zahmetle rahip yaptı. Tanıklar: MaitKB2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

emgekin, emgegi, TT’deki emkek yazımı vb. biçimler bu maddede toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): emgek — yalın hâliyle 183 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • emgeki 14 (KB, Sek, KİP) · ėmgėki 1 (IB)

Çekimli biçimler (33):

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT I, 205 Tapdu maŋa ilindi / Emgek körü ulındı / Ḳılmışınġa ilendi / Tutġun bolup ol ḳatar
DLT I, 110 Aydı seniŋ udu / Emgek telim ıdu / Yumşar ḳatıġ ödi / Köŋlüm saŋa yügrük
DLT III, 372 Birdim saŋa ḳalıŋ / Emdi munı alıŋ / Emgek meniŋ biliŋ / Uġrar tüŋür barġalı
DLT II, 228 Közüm yaşı sawrulup ḳoḍı aḳar / Bilnip ajun emgekin tükel uḳar

Aynı gövdeden maddeler

“emgek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).