İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

erdem isim

Tanım

  1. Erdem, fazilet; hüner, yetenek, kişisel değer: “aŋar birdi erdem bilig ög uḳuġ” ona erdem, bilgi, akıl, anlayış verdi; “bu erdem bile er tilek arzu yir” insan bu erdemle dileğine erer; “erdem tile ögrenipen bolma küwez” erdem iste, öğren, kibirli olma; “alpın erdemin üçün” yiğitliği ve erdemi için; “yėti türlüg erdemte ötrü” yedi türlü erdemden sonra; “kentü kentü erdemiŋizlerni üntürüp” her biriniz hünerinizi ortaya koyup. Tanıklar: ManKB2DLT
  2. (Budist metinlerde) üstün nitelik, doğaüstü güç; çoğu kez “kü kelig erdem”, “küç erdem”: “arhantlarnıŋ edgüsin erdemin bulġalı” arhatların iyiliğini, erdemini bulmak için; “ḳuanşi im pusar ḳutadmaḳ erdemi antaġ ḳasınçıġ uluġ” Avalokiteśvara’nın kutsallığı, gücü öyle korkunç büyüktür; “erdemler üze étiglig” erdemlerle süslü; “burḫanlarnıŋ … küü kelig edremlerin” Budaların ünlü üstün niteliklerini; (Abhidharma çevirisinde) “ot-nuŋ edremi” ateşin niteliği. Tanıklar: KİPMaitAbhShoR2

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Budist metinlerdeki edrem (göçüşmeli) yazımı da bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): erdem — yalın hâliyle 88 kez

Çekimli biçimler (27):

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT III. 41 öḍlek arıġ kewredi / Tunçıġ yawuz towradı / Erdem yeme sewredi / Ajun begi çertilür
DLT I. 102 öḍlek ḳamuġ köfredi / Erdem arıġ sewredi / Yunçıġ yawuz towradı / Erdem begi çertilür
DLT I. 102 öḍlek ḳamuġ köfredi / Erdem arıġ sewredi / Yunçıġ yawuz towradı / Erdem begi çertilür
DLT III, 303 Bilge bögü yunçıdı / Ajun anı yançıdı / Erdem eti tınçıdı / Yerke tegip sürtülür
DLT II, 343 Çaġrı birip ḳuşlatu / Tayġan ıdıp tışlatu / Tilki toŋuz taşlatu / Erdem bile öglelim
DLT II, 97 Yay ḳış bile ḳarıştı / Erdem yasın ḳurıştı / Çerig tutup küreşti / Oḳtaġalı utruşur
DLT I, 51 Alġıl öġüt mendin oġul erdem tile / Boyda uluġ bilge bolup bilgiŋ ula
DLT III, 440 Oġlum, saŋa ḳodur men erdem ögüt h.umaru / Bilge erig bulup sen baḳḳıl anıŋ taparu
DLT I, 428 Bilge erig eḍgü tutup sözin işit / Erdemini ögrenipen ışḳa sür-e
DLT I, 252 Erdem tile ögrenipen bolma küwez / Erdem-sizin ögünse eŋmegüde eŋer
DLT I, 88 Erdi oza erenler erdem begi bilig taġ / Aydı üküş öġütler köŋlüm bolur aŋar saġ
DLT II, 243 Iḍimni öger men / Biligni yüger men / Köŋülni tüger men / Erdem üze türlünür

Aynı gövdeden maddeler

“erdem” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).