KT sözlüğü · madde
bilig isim
Tanım
- Bilgi, bilim; akıl: “munu ḳıl taŋuḳı ḳutaḍġu bilig” işte kutlu kılan bilgiyi (kitaba) armağan et; “bilig ma‘dini hėm fazilėt kanı” bilginin madeni, erdemin kaynağı; “biligin beḍük bil ḳamuġ özni sen” bilgiyle her canlıyı büyük bil; “pend alsunlar bilig ḫıred iḍileri” bilgi ve akıl sahipleri öğüt alsınlar. Tanıklar: KuTKB2AH
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “bilge bilig küçinte nızvanılag yaġılarag utmış” bilgelik gücüyle tutku düşmanlarını yenmiş; “bilge biligke tükelligsiz” bilgelikten yoksun. Tanıklar: HuastKİPSekMaitAbh2SukhShoRKB
- (Budist metinlerde) bilinç (vijñāna): “üç tözlüg köŋül biligi” üç özlü gönül bilinci; “bėlig köŋül bu üçte ötkürü bürtmek bolur” bilinç ve gönül bu üçte duyumla oluşur; “tavranmaḳ öçser bėlig köŋül öçer” oluşumlar sönünce bilinç söner. Tanıklar: U2ShoR
- “bir biligin” tek bir düşünceyle, candan: “burḫanlarḳa bir biligin arıġ köŋülin” Budalara tek düşünceyle, arı gönülle. Tanıklar: Huast2Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
U II’deki “bėlig” yazımı bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilig — yalın hâliyle 473 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bilig 472 (KB, Abh, Mait, Sek) · biliġ 1 (Abh)
Çekimli biçimler (37):
biligin 44
biligke 44
biligi 32
biligniŋ 25
biligig 19
biligler 16
biligdin 13
biligte 9
bėlig 9
biliglerniŋ 8
biligde 7
biliglerig 6
biligni 6
biligiŋe 5
biligleri 5
bilige 4
biligim 4
biliginiŋ 3
biliglerte 3
biliginde 2
bėligin 2
biligimizni 1
biliginte 1
biligiŋeh 1
biligiŋizke 1
biliglerii 1
biliglerin 1
biligçe 1
biligŋe 1
biliġın 1
bilıġ 1
bėligke 1
biligeler 1
biligiŋniŋ 1
biligkeke 1
biliglerke 1
biligtin 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (4) →KT Kül Tigin Yazıtı
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT G 5 | y(a)gru : ḳoontuḳda : kisre : (a)ń(ı)g | bil(i)g | : (a)nta öyür (e)rm(i)ş: |
| KT G 7 | bil(i)g | : bilm(e)z : kişi : ol s(a)b(ı)g : (a)l(ı)p : y(a)gru : b(a)r(ı)p : ük(ü)ş … | |
| KT K 4 | … (a)nça y(a)ġutir2 : (e)rm(i)ş : [y(a)gr]u: ḳoontuḳda] : kisre : (a)ń(ı)g | bil(i)ġ(ı)n | : (a)nta ö[yür (e)rm](i)ş : (e)dgü [bil]ge : kişig : (e)dgü : (a)lp : kişi … |
| KT K 10 | körür : köz(ü)m : körm(e)z t(e)g : bil(i)r : | bil(i)g(i)m | : bilm(e)z t(e)g : boltı : |
Aynı gövdeden maddeler
“bilig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).