AH sözlüğü · madde
bilig isim
Tanım
- Bilgi, bilim; akıl: “munu ḳıl taŋuḳı ḳutaḍġu bilig” işte kutlu kılan bilgiyi (kitaba) armağan et; “bilig ma‘dini hėm fazilėt kanı” bilginin madeni, erdemin kaynağı; “biligin beḍük bil ḳamuġ özni sen” bilgiyle her canlıyı büyük bil; “pend alsunlar bilig ḫıred iḍileri” bilgi ve akıl sahipleri öğüt alsınlar. Tanıklar: KuTKB2AH
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “bilge bilig küçinte nızvanılag yaġılarag utmış” bilgelik gücüyle tutku düşmanlarını yenmiş; “bilge biligke tükelligsiz” bilgelikten yoksun. Tanıklar: HuastKİPSekMaitAbh2SukhShoRKB
- (Budist metinlerde) bilinç (vijñāna): “üç tözlüg köŋül biligi” üç özlü gönül bilinci; “bėlig köŋül bu üçte ötkürü bürtmek bolur” bilinç ve gönül bu üçte duyumla oluşur; “tavranmaḳ öçser bėlig köŋül öçer” oluşumlar sönünce bilinç söner. Tanıklar: U2ShoR
- “bir biligin” tek bir düşünceyle, candan: “burḫanlarḳa bir biligin arıġ köŋülin” Budalara tek düşünceyle, arı gönülle. Tanıklar: Huast2Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
U II’deki “bėlig” yazımı bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilig — yalın hâliyle 473 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bilig 472 (KB, Abh, Mait, Sek) · biliġ 1 (Abh)
Çekimli biçimler (37):
biligin 44
biligke 44
biligi 32
biligniŋ 25
biligig 19
biligler 16
biligdin 13
biligte 9
bėlig 9
biliglerniŋ 8
biligde 7
biliglerig 6
biligni 6
biligiŋe 5
biligleri 5
biligim 4
bilige 4
biliglerte 3
biliginiŋ 3
biliginde 2
bėligin 2
biligeler 1
biligkeke 1
biligiŋeh 1
biligiŋniŋ 1
biligiŋizke 1
biliglerii 1
biliglerin 1
biligimizni 1
biliglerke 1
biligtin 1
biligŋe 1
biliġın 1
bilıġ 1
biliginte 1
biligçe 1
bėligke 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (19) →AH Atebetü’l-Hakâyık
19 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 47–48 | ol ol ‘aḳl uḳuş huş ḫirėdḳa mėkan | bilig | ma‘dini hėm fazilėt kanı |
| AH 81–84 | biligdin | urur men sözümke ula biligligke ya dost özüŋni ula bilig birle bulnur sa‘a … | |
| AH 81–84 | biligdin urur men sözümke ula biligligke ya dost özüŋni ula | bilig | birle bulnur sa‘adėt yolı bilig bil sa‘adet yolını bula |
| AH 81–84 | … sözümke ula biligligke ya dost özüŋni ula bilig birle bulnur sa‘adėt yolı | bilig | bil sa‘adet yolını bula |
| AH 89–92 | süŋekke yilig teg erenke | bilig | eren körki ‘aḳl ol süŋekniŋ yilig biligsiz yiligsiz süŋek teg ḫali yiligsi … |
| AH 93–96 | bilig | bildi boldı eren belgülüg biligsiz tirigle yitük körgülüg biliglig er öldi … | |
| AH 97–100 | biliglig biriŋe biligsiz miŋin teŋegli teŋedi | biligniŋ | teŋin baḳa körgil emdi uḳa sınayu ne neŋ bar bilig teg asıġlıġ öŋin |
| AH 97–100 | … miŋin teŋegli teŋedi biligniŋ teŋin baḳa körgil emdi uḳa sınayu ne neŋ bar | bilig | teg asıġlıġ öŋin |
| AH 101–104 | bilig | birle ‘alim yoḳar yoḳladı biligsizlik erni çökerdi ḳoḍı bilig yind usanma … | |
| AH 101–104 | bilig birle ‘alim yoḳar yoḳladı biligsizlik erni çökerdi ḳoḍı | bilig | yind usanma bil ol haḳ rėsul bilig çinde erse siz arḳaŋ tidi |
| AH 101–104 | … r yoḳladı biligsizlik erni çökerdi ḳoḍı bilig yind usanma bil ol haḳ rėsul | bilig | çinde erse siz arḳaŋ tidi |
| AH 105–108 | biliglig | biligni | eḍergen bolur bilig tatġın ay dost biliglig bilür bilig bildürür bil bilig … |
| AH 105–108 | biliglig biligni eḍergen bolur | bilig | tatġın ay dost biliglig bilür bilig bildürür bil bilig ḳadrini biligni bil … |
| AH 105–108 | biliglig biligni eḍergen bolur bilig tatġın ay dost biliglig bilür | bilig | bildürür bil bilig ḳadrini biligni biligsiz otun ne ḳılur |
| AH 105–108 | … ligni eḍergen bolur bilig tatġın ay dost biliglig bilür bilig bildürür bil | bilig | ḳadrini biligni biligsiz otun ne ḳılur |
| AH 105–108 | … bolur bilig tatġın ay dost biliglig bilür bilig bildürür bil bilig ḳadrini | biligni | biligsiz otun ne ḳılur |
| AH 121–124 | bilig | bide bilnür törütgen iḍi biligsizlik içre ḳanı ḫayr yidi bilig bilmegendin … | |
| AH 121–124 | bilig bide bilnür törütgen iḍi biligsizlik içre ḳanı ḫayr yidi | bilig | bilmegendin bir ança boḍun öz elgin but itip iḍim bu tidi |
| AH 237–240 | aḳı er | biligni | yete bildi kör anın sattı malın sėna' aldı kör tirildi ulamsız ulamı bolup … |
Aynı gövdeden maddeler
“bilig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).