Derlem sözlüğü · madde
ayıġ sıfat
Tanım
- Kötü, fena: “ayıġ ḳılınç” kötü iş, günah; “ayıġ yavız yol” kötü ve aşağı (yeniden doğuş) yolları; “ayıġ saḳınġuçılar” kötülük düşünenler; “ayıg ıraḳ yolta emgenü kelmiş” kötü, uzak yolda zahmet çekerek gelmiş. Tanıklar: SekKPMait2UTT2Tövbe
- Kötülük: “edgüke ḳataġlanur tınlıġlar az” iyiliğe çalışan canlılar az (kötülüğe yönelen çok); “ayıġlarınta” kötülüklerinde; “ayıġlarıġ bastılar” kötülükleri bastırdılar. Tanıklar: Sek
KB 125 “künüg hem ayıġ” ay+ıġ (ayı) biçimidir; Maytrısimit’teki “ayġı” yazımı buraya bağlandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ayıġ — yalın hâliyle 121 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ayıġ 77 (U, Sek, ShoR, TT) · ayıg 44 (Mait)
Çekimli biçimler (11):
Bağlamlar
Bütün geçişler (135) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
46 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.011.01–03 | ? = 100 maŋa (bėş) (yüz) yaratmaḳ siziŋe umunçl(uġın) | ayıg | ıraḳ yolt(a) emgenü kelmiş-men |
| Mai.Tek.063.23–29 | … / / - ... / / arka ... / / / ... ayı(g) ... ... üstelür ... (tıl)taġın | ayıg | kılı(nç ... ) |
| Mai.Tek.071.38–43 | ayagka tegimlig teŋrim.. biz ilkide yalaŋ--uḳ ajunınta erken aġır | ayıg | kılınç kıltımız anıŋ utlısın tüşin amtı tamulug et-özin teginür-biz.. |
| Mai.Tek.079.11–15 | … uz) emsiz ürüntegsiz kılmış erser a(yıg) kılınçların tegriklemiş erser ... | (ayıg) | yavlaḳ utlılıg erser.. bu bėş tü(rlüg) avantlar tükel erser ol tınlıg (uz- … |
| Mai.Tek.081.11–12 | ne | ayıg | kılınç kılsar tınlıg--lar sekiz ulug örtlüg tamularda tuġarlar.. |
U Uigurica I-IV
25 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y. 52,2 – IX 57- 26 | … . . . [basini] toŋa vjır-lıġ lurzi--si üze urmış-ta kilimbi yek ögsüz Alḳu | ayıġ | yavız yol-larıġ artuḳraḳ uz arıtdaçı . . . uşnisa viçai atlġ darnı. / alḳu … |
| U II, T. III M. 207.-81–93 | … ḳıdılıp tegser yme tŋri-ler ėligi-y-a ol tınlġ-ġa neŋ ayıġ ḫılınç bulḳuluġ | ayıġ | yavız yol-larḳa barġuluġ ḫorġınç ayınç bolmaz… |
| U II, T. III M. 225.-2–3 | alḳu | ayıġ | . . . . [-la]r-niŋ ḳılmıs arvıs-ların keser-. . . [-mn ḳasḳuḳ] toḳıyur-mn … |
| T. III M. 225-2 | … tutdum erser .. trs körüm öritdim erser .. bu on krmaptlarıġ sıp bozup on | ayıġ | ḳılınçıġ tükel ḳıltım erser .. emti anı barça alḳu ökünü bilinü kşanti ḳıl … |
| U II, T. II, Y., 48-59–62 | … sız bozulmaḳsız ed tavar buyan edgü ḳılınç-ta adın yoġ tėp .. anın bu alḳu | ayıġ | ḳılınç-larıġ arıtdaçı kşanti nom erdinig bitidü tegindim .. |
Sek Sekiz Yükmek
18 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.020 (Ib) | az tŋrim edgüke ḳat(aġlanur tınlġlar az | ayıġḳa) | tavra- |
| Jut.Sek.T-1.20 (Ib) | ayıġ | ḳılınçın kitermek (alın çevişin) yrlḳazun --- kim | |
| Jut.Sek.T-1.58 (Ib) | ayıġ | ḳılınçlġ iş işleser ötrü ḳamaġ ayıġ ḳılınç- -lġ şamnu trs | |
| Jut.Sek.T-1.199 (Ib) | tözünlerim edgüg | ayıġıġ | --- kirtgünmiş krgek kim kin kirtgün- -meser |
| Jut.Sek.T-1.355 (IId) | ayıġ | ḳılınçlarıŋa ḳatıp adnaġuḳa biltürmedin uḳturmadın ḳamaġ tınlġlarḳa |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.8.V/4 | … kligler alqu öçlüg [kek]lig savlartın [bir]tem oz[u]p qutrulup alqu qam[aġ | a]yıġ | qılınçları alqu [-ġun] barça [kéter]ip tarıqıp birtemledi yene alqu öçüg [ … |
| Sho.Rosia 3.1.1.V/8–9 | ///sl’p aġır tsuy | ayıġ | qılınçlar barça öçer [et’özdeki t]ildeki köŋüldeki üç törlüg ay[ı]ġ qı[lın … |
| Sho.Rosia 6.2.2.1/9–11 | … ig-leri /// -in böldeçi adırtladaçı kişi-ler 無有ΟΟ yoq [edgülüg yıldızı]/// | ayıġ | ögli-ler birle biligsiz-ler birle yme bi[rgerü]/// [edgü ögli] -ler birle … |
| Sho.Rosia 6.2.2.1/12–19 | [yoq erser yme] ayıġ-ı yaqın yaġuq barsar ayıġ yavız kişi[-lerke] /// | ayıġ | tıltaġ-qa atı yadılur yértinçü-te /// ///// 改往 tegşürüp öŋrekiŋiz-ler-ni / … |
| Sho.Rosia 6.2.2.4/28–31 | … edgüsi erser teginür edgü [tüşin] /// [yértinçü-de]ki kişi-ler qılsar-lar | ayıġ | qılınçıġ : öl [-üp] /// [qılsar-lar edgü] qılınçıġ et’öz tegşürdük-te tegi … |
TT TT I-X
13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.8.-139–140 | ıraḳ-ta saw eşi-düti edgü . yaġuḳ taḳı is bütüdi edgü . ataŋ tutaŋ kėtdi . | ayıġ | saḳınġuçı-lar tez-di . |
| T II D 178b. 180-25–37 | az bilig iy(i)n tetrülmk -ig | ayıġ | ḳılınç iy(i)n bulup közünür ajun -ta ayıġ tüşke-e tekmiş üç eren -ler . . … |
| T III 26011.-69 | ayıġ | ḳılınçlıġ şmnu ilkintin ozḳurtuŋuz [.] | |
| T III D 2608.-112 | . . . . | ayıġ | ḳılınçlıġ-larıġ . suyurḳayu irinçkeyü yrlıḳatıŋız [.] |
| T III D 2605.-135 | kirtgünç köŋül-lerii . . . kirtü törü-lerte ḳatıġlanu . kirlig | ayıġ | ḳılınçıġ ḳılmamaḳ [.] kirtü çḫşaptıġ küzetdii [.] |
Abh Abhidharma (Shogaito)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 179 | ḳamaġ | ayıġ | ḳılınç-ıġ ḳıldaçı-lar-nıŋ. |
| Abh.Sho. 1121–1127 | … nda erü erü çomrulur badar üçün anın söz-lemiş ol çomrulġuluḳ badġuluḳ tėp | ayıġ | körümüg tepredmekindin tepre -mek uġur-ında anın erü erü teriŋedür üçün an … |
| Abh.Sho. 1292–1293 | öŋi üdrültürdeçi-ler erür osal sımdaġ | ayıġ | yorıḳ-tın munuŋ tegşüdinçe-si erser inçip tidip öŋi üdrülgülük ol tėp. |
| Abh.Sho. 1560–1562 | aŋ’ilki edgü bölük-ler-ke tükel-lig bolmaḳ-lıġ tıldaġ二alḳu | ayıġ-larıġ | tarġarmaḳ-lıġ tıldaġ三köni -sinçe ödlemek eriglemek-lig tıldaġ四tınlġ-larıġ … |
| Abh.Sho. 1563–1564 | anın bar şlok-ta söz-lemiş(-i)成善断悪因 edgü-ke tükel-lig bolmaḳ | ayıġ-ıġ | tarġarmaḳ-lıġ tıldaġ üçün çınkėrtü köni-sinçe ödleteçi erigledeçi üçün. |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.4 [U 3116]-14–19 | … r-de taḳı artuḳraḳ tsuy irinçü ḳıltım(ı)z erser: amtı ol ḳılmış aġar ts-uy | ayıġ | ḳılınç(ı)m(ı)znı ḳaltı ḳur--uġ ḳovuḳ sögüt özeninte ört tamıtmış teg ökünm … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | yme birök ḳıltım erser: bėş tür--lüg anantiras atl(ı)ġ aġar tsuy | ayıġ | ḳılınç ḳıltım erser : inçe ḳaltı ögüg ḳaŋıġ ölürdümüz erser : toḳuz ptr / … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | … inte ḳan ün--türtümüz erser : bo bėş türlüg an(a)ntaraas atl(ı)ġ aġar tsuy | ayıġ | ḳılınç ḳıltım(ı)z erser : amtı ök--ünür biz : |
| T II Y 40.3 [U 3115]-32–40 | … aḳı yme m(ė)n tar küset birle bėş türlüg anantarasasabag atl(ı)ġ aġar tsuy | ayıġ | ḳılınç ḳıltım(ı)z erser: inçe ḳaltı ög ḳaŋ birle ḳatıldım(ı)z erser: on pt … |
KB Kutadgu Bilig
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 65–68 | birü(k) kim | ayıġ | ḳılınçlıġ ḳararıġ biligsiz kögüzlüg ėrser uzun turḳaru ḳuanşi im pusar atı … |
| KİP 185–186 | ayıġ | irinç yarlıġ umuġsuz ınaġsız emgeklig tınlıġlar öginte ḳaŋınta taḳı yegrek … |
KP Kalyanamkara Papamkara
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP I-6–8 | … tarıyu emeri tınlıġ-larıġ ḳuşçı kėyikçi balıḳçı avçı tor-çı tuzaḳçı bulup | ayıġ | ḳılınç ḳılur .. |
| KP III-5–8 | yeme bodısavat tegin bu uluş bodun | ayıġ | ḳılınçlıġ(=lar?) ḳılmışın körüp ertüŋü buşuş-luġ ḳadġu-luġ bolup ıġlayu ba … |
Aynı gövdeden maddeler
“ayıg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).